Thứ ba, 3-2-26 18:16:37
Cà Mau, 32°C/ 32°C - 33°C Icon thời tiết nắng
Theo dõi Báo điện tử Cà Mau trên

50 năm phong trào "5 xung phong" của tuổi trẻ Cà Mau

Báo Cà Mau Cùng với phong trào “3 sẵn sàng” của thanh niên, phong trào “3 nhất” trong quân đội, “Gió Ðại phong” trong nông nghiệp ở miền Bắc, đầu năm 1965, Ðại hội Ðoàn Thanh niên Nhân dân cách mạng miền Nam đã đề ra phong trào “5 xung phong” chống Mỹ cứu nước nhằm tập hợp mọi tầng lớp thanh niên ở cả 3 vùng: giải phóng, tạm chiếm và đô thị đánh bại cuộc chiến tranh cục bộ của đế quốc Mỹ.

Cùng với phong trào “3 sẵn sàng” của thanh niên, phong trào “3 nhất” trong quân đội, “Gió Ðại phong” trong nông nghiệp ở miền Bắc, đầu năm 1965, Ðại hội Ðoàn Thanh niên Nhân dân cách mạng miền Nam đã đề ra phong trào “5 xung phong” chống Mỹ cứu nước nhằm tập hợp mọi tầng lớp thanh niên ở cả 3 vùng: giải phóng, tạm chiếm và đô thị đánh bại cuộc chiến tranh cục bộ của đế quốc Mỹ.

Ðó là xung phong tiêu diệt nhiều sinh lực địch; xung phong tòng quân và tham gia du kích chiến tranh; xung phong đấu tranh chính trị, chống bắt lính; xung phong đi dân công và thanh niên xung phong (TNXP) phục vụ tiền tuyến và xung phong sản xuất nông nghiệp.

Nhiệm vụ cho từng đối tượng thanh niên đã rõ ràng. Thanh niên trong quân đội xung phong đánh giỏi, thắng lớn, tiêu hao, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Ðối với thanh niên nông thôn vùng căn cứ, giải phóng thì có nhiều sự lựa chọn, hoặc xung phong tòng quân bổ sung vào các đơn vị tập trung, hoặc tham gia dân quân du kích làm nòng cốt trong chiến tranh Nhân dân; hoặc xung phong đi dân công và TNXP phục vụ tiền tuyến; hoặc sản xuất nông nghiệp, tạo ra nhiều lương thực, của cải nuôi quân đánh giặc. Ðối với thanh niên vùng tạm chiếm và đô thị thì xung phong đấu tranh chính trị chống bắt lính, đôn quân. 1 phong trào có khả năng bao quát mọi tầng lớp thanh niên nam nữ, kể cả nhận thức, giác ngộ chính trị thời cuộc khác nhau cũng có thể tham gia.

Thanh niên xung phong với niềm tin thắng lợi.   Ảnh tư liệu

Phong trào "5 xung phong" đã giúp cho các cấp bộ Ðoàn từ tỉnh đến cơ sở đều có khả năng vận dụng phổ biến, tập hợp thanh niên dưới mọi hình thức như tuyên truyền nhỏ lẻ, hái hoa dân chủ đến cắm trại, các buổi văn nghệ. Ðặc biệt, phong trào này còn giúp các cấp uỷ Ðảng chỉ đạo phong trào hành động cách mạng trong thanh niên thông qua các nội dung của nó.

Trong các năm 1965-1968 có thể gọi là đỉnh cao của phong trào "5 xung phong". Hàng ngàn thanh niên tòng quân, lực lượng vũ trang không ngừng lớn mạnh, chuẩn bị cho Tết Mậu Thân 1968. Tháng 5/1965, Ðại hội TNXP Nguyễn Việt Khái I đã làm lễ xuất quân về “R”. Sau đó, Ðại hội TNXP Nguyễn Việt Khái II và III cũng được thành lập với bộ khung lãnh đạo, chỉ huy là cán bộ Ðoàn, làm nòng cốt trong Liên đội I TNXP Tây Nam Bộ. Hàng trăm TNXP, hầu hết là nữ, có người tuổi đời từ 15, 16 đã trở thành người chiến sĩ thực thụ, gánh trên vai 2 nhiệm vụ chiến đấu để phá vây, mở đường vận chuyển; vận chuyển vũ khí và các khí tài khác phục vụ chiến đấu của quân, dân miền Tây Nam Bộ.

1 đội TNXP hoạt động vùng ven thị xã, ấp chiến lược cũng được thành lập, hỗ trợ quần chúng phá kềm, phá ấp chiến lược, trở về ruộng vườn sản xuất và chiến đấu, rút thanh niên ra vùng giải phóng, tránh bắt lính đôn quân và hướng dẫn hành động cách mạng.

Từ chiều sâu của phong trào "5 xung phong", phong trào toàn dân xây dựng ấp, xã chiến đấu, cắm cọc chống trực thăng đổ quân mà thanh niên là nòng cốt. Hàng ngàn cuộc đấu tranh chính trị trực diện với hàng vạn người tham gia có phần lớn là nữ thanh niên, chống bắt lính, đôn quân, chống bắt giết người vô tội, đòi dân sinh dân chủ. Nhiều thanh niên trong vùng giải phóng có khi phải phát cỏ, cấy lúa, gặt hái ban đêm để tránh máy bay địch.

Những năm ác liệt, cam go nhất của cách mạng miền Nam 1969-1971, Trường Bồi dưỡng cán bộ của Tỉnh đoàn vẫn mở, khi thì ở Xẻo Ðước - Phú Mỹ, khi thì Rạch Chèo - Tân Hưng Tây, khi thì ở kinh Tư Là - Năm Căn. Mái lá che mưa nắng, vạc nằm bằng róng đước; mò cá, bắt cua tự lo bữa ăn. Phong trào "5 xung phong" chống Mỹ cứu nước trở thành nội dung chính khoá. Hàng trăm cán bộ được bồi dưỡng trở về cơ sở làm tăng thêm sức truyền lửa cho phong trào "5 xung phong". Các cán bộ chủ chốt của Tỉnh đoàn như Lâm Chí Khảm (Út Cũ), Phó Bí thư Tỉnh đoàn, được điều làm chính trị viên Tiểu đoàn U Minh 2, Ngô Quang Nhơn (Tư Ðạo) làm Chính trị viên Tiểu đoàn U Minh 3. Cuộc biểu dương lực lượng với quy mô gần 1 vạn thanh niên từ các nơi kéo về Trần Mót - Tân Hưng kỷ niệm 42 năm thành lập Ðoàn TNCS Hồ Chí Minh, chào mừng thắng lợi Hiệp định Paris làm tăng thêm hào khí sức trẻ. Với khẩu hiệu “Xung phong lên trước, lướt mọi gian nguy, đâu cần cũng đi, tiến lên dứt điểm” đã tiến đến mùa xuân 1975 đại thắng.

Từ chiều sâu của phong trào "5 xung phong", những thanh niên Cà Mau trong Liên đội 1 TNXP Tây Nam Bộ bằng máu xương, mồ hôi và cả nước mắt vượt qua mưa bom, bão đạn, đói cơm, khát nước, bệnh tật đã biến con đường 1C thành huyền thoại, thành sự ngưỡng mộ, có khi đến thán phục của những người đã từng trải qua 2 cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc.

Sự vinh danh những Anh hùng lực lượng vũ trang như Nguyễn Thị Hồng Láng, Nguyễn Thị Ðẹp, Hồ Thị Kỷ, Dương Thị Cẩm Vân và hàng trăm anh hùng khác là việc làm công bằng với lịch sử. Tôi đặc biệt chú ý rất nhiều tấm gương và phẩm chất anh hùng khác không bao giờ được xướng tên như Ðoàn Văn Hiệp (Năm Nhựt) nhân viên mã thám của Văn phòng Tỉnh uỷ Cà Mau. Ðoàn Văn Hiệp đã kịp thời cung cấp thông tin địch ở Ðặc khu Bình Hưng hành quân biệt kích vào khu vùng 388 theo hướng Ðòn Dong - Tân Quảng đánh phá trại giam của ta, giải thoát tù binh, tề điệp gian ác bị giam giữ cải tạo để bộ đội ta phục kích tiêu diệt gọn Tiểu đoàn bảo an 47 và 1 trung đội thám báo khét tiếng gian ác có cố vấn Mỹ và tên Thiếu tá Hồ, Tiểu đoàn trưởng, bắt sống hàng chục tên, có 1 cố vấn Mỹ, bảo toàn khu căn cứ vào ngày 5/7/1966.

3 tháng sau, anh cũng đã báo tin cho hội nghị Tỉnh uỷ ở Bù Mắt - Năm Căn tránh được đợt ném bom của máy bay địch. Trên đường về lán làm việc, anh đã hy sinh trong trận bom đó ở tuổi còn rất trẻ.

Năm Tuấn cán bộ phụ trách đô thị của Tỉnh đoàn đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công Xuân Mậu Thân 1968 ở mũi tiến công vào phường 11 (cũ). 4 con người cường tráng, nhiệt huyết, phơi phới sức trẻ Nguyễn Minh Lối, Mười Thâm và 2 cán bộ thiếu nhi Bùi Thanh Thế, Huỳnh Chí Nam trong 1 chuyến qua sông định mệnh đêm 21/7/1969 ở vàm Rạch Ruộng - Sông Ðốc; Cỗ Minh Thắng cán bộ Tỉnh đoàn ở Bảy Ghe - Khánh Bình Tây (cũ).

Chiến tranh kết thúc, phong trào "5 xung phong" đã thấm sâu trong hàng vạn thanh niên Cà Mau suốt quá trình 10 năm, góp phần hình thành 1 lực lượng không gì ngăn cản nổi trong đại thắng mùa xuân 1975. Thắng lợi trong chiến tranh bao giờ cũng đánh đổi bằng xương máu, sẽ không thể kể hết. Bởi, trong tất cả các xã, phường, thị trấn ở Cà Mau đều có bia ghi danh những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong hàng ngàn người con trai, con gái đó đã đem tuổi xuân của mình quyết sống ngang tầm vóc của thời đại, vì phong trào "5 xung phong"./.

Nguyễn Thái Thuận, nguyên UVTV Tỉnh đoàn Cà Mau

Thăm căn cứ xưa

Một sáng cuối năm 2025, tôi và anh Phạm Thạnh Trị - đồng đội từng công tác tại Văn phòng Tỉnh uỷ từ cuối năm 1960-1975, được anh Lê Minh Sơn, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Cà Mau, mời về thăm lại Di tích Căn cứ Tỉnh uỷ Xẻo Ðước (ấp Xẻo Ðước, xã Phú Mỹ), nhắc nhớ ký ức những năm tháng sống và làm việc ở nơi này.

Dấu ấn Cà Mau trong hành trình dân chủ - Bài cuối: Nối tiếp truyền thống, dấn thân kiến tạo

Trải qua các thời kỳ cách mạng, Cà Mau không chỉ là mảnh đất của những chiến công hiển hách mà còn là nơi lưu dấu những giá trị sâu sắc về dân chủ và pháp quyền. Ở đó, dòng chảy lập hiến luôn được tiếp nối giữa các thế hệ.

Dấu ấn Cà Mau trong hành trình dân chủ - Bài 3: Phát huy dân chủ - Kiến tạo phát triển

80 năm đã trôi qua kể từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội năm 1946, tinh thần “lấy dân làm gốc” vẫn luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong dòng chảy chính trị của đất nước. Tại vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc, tinh thần ấy đang được cụ thể hoá bằng chính quyền gần dân, hiểu dân, vì dân, nơi quyền lực của Nhân dân được thực thi mạnh mẽ qua từng lá phiếu và tiếng nói phản biện tại diễn đàn HÐND các cấp.

Dấu ấn Cà Mau trong hành trình dân chủ - Bài 2: Từ lá phiếu đầu tiên đến nghị trường

Trải qua 15 nhiệm kỳ gắn liền với 80 năm lịch sử Quốc hội Việt Nam, các thế hệ đại biểu Quốc hội (ÐBQH) tỉnh Cà Mau (bao gồm cả giai đoạn thuộc tỉnh Bạc Liêu và Minh Hải) đã luôn khẳng định vai trò là cầu nối vững chắc giữa ý chí của Nhân dân vùng cực Nam với cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất. Từ những ngày đầu sơ khai của nền dân chủ đến công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, dấu ấn của người đại biểu nơi đây luôn đậm nét trong từng quyết sách hệ trọng của quốc gia.

Dấu ấn Cà Mau trong hành trình dân chủ

LTS: Hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội (6/1/1946-6/1/2026), chúng ta cùng ngược dòng lịch sử về vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc. Giữa tiếng súng xâm lược của thực dân Pháp, người dân Cà Mau biến ngày 6/1/1946 thành "mốc son chói lọi", khẳng định quyền làm chủ và khát vọng độc lập cháy bỏng của một dân tộc quyết không làm nô lệ.

Tiểu đoàn 307 - Huyền thoại và sự tiếp nối

Tiểu đoàn 307 không chỉ là cái tên đi vào những ca khúc cách mạng bất hủ, mà còn là biểu tượng của ý chí kiên cường, gắn liền với những chiến công vang dội trên chiến trường Nam Bộ. Trên vùng đất Cà Mau kiên trung, dấu ấn của Tiểu đoàn đã được khắc ghi đậm nét trong 2 cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.

Khởi nghĩa Hòn Khoai - Biểu tượng anh hùng bất tử

Cách đây 85 năm, tại Hòn Khoai - đảo tiền tiêu phía Tây Nam Tổ quốc, diễn ra sự kiện lịch sử lừng lẫy: cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai, do Anh hùng Phan Ngọc Hiển lãnh đạo ngày 13/12/1940 giành toàn thắng.

Nhớ mái trường thời chiến

Giữa năm 1967, tôi được địa phương chọn đưa đi học Trường Bổ túc văn hoá tu nghiệp sư phạm huyện Trần Văn Thời, đào tạo giáo viên cho cơ sở.

Nghĩa tình son sắt, vượt thời gian

Mối quan hệ kết nghĩa giữa Ninh Bình (miền Bắc hậu phương) và Bạc Liêu (miền Nam tiền tuyến, nay là tỉnh Cà Mau) là biểu tượng mẫu mực của tình đoàn kết Bắc - Nam, hưởng ứng phong trào kết nghĩa giữa các tỉnh do Trung ương Ðảng phát động năm 1960. Vượt qua khoảng cách địa lý, tình nghĩa keo sơn này được hun đúc và phát triển bền vững từ những năm tháng kháng chiến đến ngày nay.

Treo cờ dụ địch

Hướng tới ngày kỷ niệm Chiến thắng Ðầm Dơi - Cái Nước - Chà Là (23/11/1963), tôi xin viết lại câu chuyện treo cờ dụ địch, ghi theo lời kể của đồng chí Châu Thái Biết, nguyên Tiểu đội trưởng Trinh sát đặc công, Tiểu đoàn 306 anh hùng (đã mất cách đây gần 3 năm), như sự tri ân những người trực tiếp làm nên chiến công bất tử trên mảnh đất Cà Mau giàu truyền thống cách mạng.