Cà Mau - Khát vọng “biển xanh dựng cơ đồ”

LTS: Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII đã xác lập tầm nhìn chiến lược đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Quán triệt tinh thần đó, Cà Mau đang từng bước cụ thể hoá khát vọng phát triển bằng những định hướng lớn và giải pháp đồng bộ.

• Cà Mau - Khát vọng “biển xanh dựng cơ đồ” - Bài 2: Biển không vô tận - khai thác thế nào để bền vững?

Là địa phương duy nhất của cả nước có ba mặt giáp biển, sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc thù cùng nhiều tiềm năng nổi trội về thuỷ sản, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái, Cà Mau đang đứng trước cơ hội lớn để vươn lên trở thành cực tăng trưởng kinh tế biển của vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Tuy nhiên, từ tiềm năng đến thực tiễn phát triển vẫn còn không ít thách thức. Làm thế nào để khai thác hiệu quả nguồn lực biển? Đâu là những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ để Cà Mau thực sự vươn ra biển lớn?

Loạt bài Cà Mau khát vọng “biển xanh dựng cơ đồ” sẽ phân tích toàn diện các trụ cột kinh tế biển, từ thực trạng, khó khăn đến giải pháp phát triển trong giai đoạn mới.

Bài 1: Giàu tiềm năng, vì sao chưa giàu từ biển?

So với nhiều địa phương trong khu vực ĐBSCL, Cà Mau sở hữu tiềm năng kinh tế biển thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Thế nhưng, những lợi thế ấy vẫn chưa được khai thác tương xứng để tạo ra bước phát triển đột phá. Trong quy hoạch phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2050, kinh tế biển được xác định là “trụ cột” chiến lược, giữ vai trò nền tảng cho tăng trưởng dài hạn của tỉnh.

Hội tụ lợi thế “độc nhất vô nhị”

Cà Mau có hơn 300 km bờ biển, vùng biển khai thác khoảng 120.000 km² cùng ba cụm đảo: Hòn Khoai, Hòn Chuối, Đá Bạc. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển đa ngành, từ khai thác, nuôi trồng thuỷ sản đến năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái.

Cà Mau là địa phương duy nhất cả nước có ba mặt giáp biển, sở hữu nhiều lợi thế để phát triển kinh tế biển.

Về vị trí chiến lược, Cà Mau nằm trên hành lang phát triển kinh tế phía Nam của Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (GMS), đồng thời kết nối cả Biển Đông và Vịnh Thái Lan. Địa phương cũng được xem là cực tăng trưởng năng động của vùng ĐBSCL với vai trò đặc biệt về kinh tế biển và quốc phòng - an ninh.

Sau hợp nhất với Bạc Liêu, không gian phát triển được mở rộng, tạo thêm lợi thế để hình thành “thủ phủ” năng lượng tái tạo và trung tâm sản xuất tôm lớn nhất cả nước. Trong đó, thế mạnh điện gió ven biển kết hợp với cụm khí - điện - đạm Cà Mau đang mở ra dư địa lớn cho phát triển công nghiệp năng lượng xanh.

Những ngư trường rộng lớn mang lại nguồn lợi thuỷ sản dồi dào cho vùng biển Cà Mau.

Cùng với đó, hệ sinh thái rừng ngập mặn hơn 57.000 ha được xem là một trong những hệ sinh thái tiêu biểu của thế giới, vừa đóng vai trò phòng hộ ven biển, vừa tạo sinh kế thông qua các mô hình kinh tế như tôm - rừng, tôm sinh thái.

Cà Mau có đầy đủ điều kiện để phát triển kinh tế biển tổng hợp. Từ khai thác, nuôi trồng thuỷ sản đến năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái đều còn dư địa rất lớn nếu được tổ chức khai thác hợp lý.

---

Ông Tô Hoài Phương,

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, nhận định.

Hiện toàn tỉnh có hơn 5.000 tàu cá, khoảng 450.000 ha nuôi trồng thuỷ sản, lớn nhất cả nước. Đây là nền tảng quan trọng để Cà Mau giữ vai trò trung tâm thuỷ sản của khu vực.

Nhiều khu nuôi tôm công nghệ cao đã được hình thành dọc ven biển, góp phần nâng cao giá trị sản xuất.

Bên cạnh đó, các khu vực ven biển với tốc độ gió ổn định quanh năm đang mở ra triển vọng lớn cho ngành điện gió. Trong lĩnh vực du lịch, những điểm đến như Mũi Cà Mau, Vườn Quốc gia U Minh Hạ hay các vùng ven biển đặc thù đã bước đầu hình thành sản phẩm du lịch sinh thái, trải nghiệm mang bản sắc riêng.

Qua tổng thể cho thấy, Cà Mau đã hội tụ đầy đủ điều kiện cần để phát triển một nền kinh tế biển “đa trụ cột” phù hợp với tinh thần Nghị quyết 36-NQ/TW.

Khai thác chưa tương xứng!?

Dù hội tụ nhiều tiềm năng, lợi thế nổi trội, nhưng thực tế cho thấy việc khai thác và chuyển hoá các nguồn lực biển của Cà Mau thành giá trị phát triển vẫn còn nhiều hạn chế. Nguy cơ phát triển thiếu bền vững, tụt hậu, thậm chí bị bỏ lại phía sau là điều hoàn toàn có thể xảy ra nếu những vấn đề về tầm nhìn chiến lược, quy hoạch và huy động nguồn lực chưa được giải quyết hiệu quả.

Hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc trưng tạo điều kiện để Cà Mau phát triển mô hình nuôi tôm dưới tán rừng theo hướng bền vững.

Trước hết là tình trạng suy giảm nguồn lợi thuỷ sản. Khai thác ven bờ kéo dài nhiều năm khiến trữ lượng hải sản giảm rõ rệt. Theo kết quả điều tra, trữ lượng hải sản khu vực biển Bạc Liêu cũ trong 5 năm gần đây giảm khoảng 11-12%.

Trong khi tỉnh có 6 cảng biển cùng đội tàu khai thác hơn 5.200 chiếc, tổng công suất trên 800.000 CV, nhưng Cà Mau vẫn thiếu những tàu cá công suất lớn đủ khả năng vươn khơi dài ngày. Nguyên nhân chủ yếu do ngư dân còn khó khăn về vốn đầu tư, nghề nuôi biển chưa phát triển tương xứng, thiếu các mô hình nuôi có giá trị kinh tế cao và công nghiệp chế biến hải sản quy mô lớn vẫn còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào chế biến tôm.

Bên cạnh đó, tình trạng khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) vẫn là vấn đề cần tiếp tục kiểm soát chặt chẽ nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Nguồn lợi thuỷ sản suy giảm khiến hoạt động khai thác biển của ngư dân ngày càng khó khăn.

Ở lĩnh vực môi trường, ô nhiễm, cạn kiệt nguồn nước ngầm và sạt lở bờ biển đang diễn biến ngày càng nghiêm trọng. Trung bình mỗi năm, Cà Mau mất từ 200-300 ha rừng ven biển; riêng năm 2025, diện tích rừng bị thiệt hại khoảng 204 ha, tác động trực tiếp đến hệ sinh thái và sinh kế của người dân vùng ven biển.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Tô Hoài Phương cảnh báo: “Biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sụt lún đất và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang tạo áp lực rất lớn lên hệ sinh thái và sản xuất. Nếu không có giải pháp căn cơ, nguy cơ suy giảm và cạn kiệt tài nguyên là rất rõ ràng”.

Một “điểm nghẽn” khác là hạ tầng giao thông và logistics chưa đồng bộ. Các tuyến cao tốc như như Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu, đường ven biển và hệ thống cảng biển chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, khiến chi phí vận chuyển hàng hoá tăng cao, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư.

Lĩnh vực du lịch, mặc dù sở hữu nhiều tiềm năng với đường bờ biển dài, hệ sinh thái đặc thù và nhiều mô hình du lịch sinh thái đã hình thành, nhưng sản phẩm du lịch của Cà Mau vẫn còn trùng lắp, chưa khai thác hiệu quả nét độc đáo từ các dự án năng lượng tái tạo hay các cụm đảo ven biển. Vì vậy, tỷ trọng đóng góp của du lịch vào GRDP vẫn còn khá khiêm tốn.

Ông Nguyễn Quốc Thanh, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau, cho biết: “Thời gian lưu trú của du khách còn ngắn, mức chi tiêu chưa cao. Sản phẩm du lịch chưa đa dạng, thiếu những điểm nhấn đủ sức giữ chân du khách”.

Ngư dân xã Gành Hào "lên" cá sau chuyến biển.

Với quyết tâm làm giàu từ biển, Cà Mau đã ban hành nhiều nghị quyết, chương trình hành động, trong đó có Nghị quyết số 39/NQ-HĐND giai đoạn 2026-2030, xác định rõ các trụ cột phát triển kinh tế biển gồm: thuỷ sản, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái. Tuy nhiên, để hiện thực hoá mục tiêu chiến lược này, tỉnh cần tái cơ cấu mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, chuyển từ tư duy “khai thác tối đa” sang “khai thác hiệu quả và bền vững”, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế biển.

Hồng Phượng - Kim Trung - Hữu Thọ - Hoàng Lam