Cần có chính sách cho các tổ hợp tác trên biển

Các tổ, đội khai thác hải sản trên biển được thành lập chưa đạt mục tiêu của tỉnh đề ra. Thiếu chính sách hỗ trợ các chủ tàu, ngư dân là nguyên nhân chính làm ảnh hưởng đến mục đích phát triển kinh tế gắn với đảm bảo quốc phòng - an ninh.

Chỉ có 50% tàu đánh bắt xa bờ tham gia tổ, đội hợp tác

Bạc Liêu có diện tích ngư trường biển gần 5.000km2 (gấp 2 lần diện tích tự nhiên của tỉnh), vùng nội thủy và lãnh hải có vị trí kinh tế, quốc phòng - an ninh quan trọng trên khu vực phía Nam biển Đông.

Để khai thác tiềm năng kinh tế biển và kết hợp giữ gìn an ninh trật tự, chủ quyền biển, ngày 22/4/2009, Chủ tịch UBND tỉnh ra Chỉ thị 02 về thành lập các tổ, đội khai thác hải sản trên biển. Sau gần 4 năm thực hiện chỉ thị này, chỉ lập được 43 tổ, đội với lượng tàu thuyền chiếm phân nửa lượng tàu đánh bắt xa bờ của cả tỉnh.

Khai thác hải sản theo hình thức liên kết tổ, đội trên địa bàn tỉnh đã có từ trước năm 2000. Đây là hình thức liên kết tự phát của các ngư dân có quan hệ họ hàng, thân tộc hoặc bạn bè. Họ tự thỏa thuận điều kiện và thời điểm hoạt động. Dù vậy, các tổ, đội này đã mang lại hiệu quả khai thác cao hơn cho các tàu. Đó là tiết giảm chi phí, hỗ trợ nhau hoạt động trên biển, cùng tìm kiếm ngư trường, tăng thời gian bám biển. Song, nhiều hạn chế cũng đã bộc lộ. Để phát huy cách làm hay này của ngư dân, Sở NN&PTNT phối hợp Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh tham mưu UBND tỉnh ban hành một chỉ thị về vấn đề này.

Huyện Đông Hải ra mắt các tổ ngư dân tự quản về an ninh trật tự trên biển (tháng 11/2012). Ảnh: T.Q

Toàn tỉnh hiện có 456 tàu công suất trên 90 CV (mã lực) - tàu đánh bắt xa bờ. Theo ông Trần Xí Khuôl, Phó chi cục trưởng Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản (Sở NN&PTNT), số lượng tàu này là còn ít so với tiềm năng khai thác thủy sản. Và số lượng tàu đánh bắt xa bờ tham gia tổ, đội hợp tác cũng chỉ chiếm hơn phân nửa (247/456 tàu). Trong số 43 tổ, đội đang hoạt động, có 18 tổ ghe cào, còn lại là lưới rê.

Chờ chính sách

Bạc Liêu sẽ phát triển mạnh và toàn diện kinh tế biển và ven biển. Phấn đấu tổng giá trị tăng thêm của ngành nông, lâm, ngư nghiệp năm 2015 đạt khoảng 5.401 tỷ đồng. Đầu tư các cơ sở sửa chữa tàu thuyền, cơ khí sản xuất, sản xuất nước đá, nước ngọt, sản xuất ngư lưới cụ, đăng kiểm, phao tiêu… phục vụ cho khai thác biển. Hoàn chỉnh hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão. Phát triển mạnh đội tàu đánh bắt xa bờ. (Trích Nghị quyết số 04 năm 2011 của HĐND tỉnh khóa VIII)

Trước đây, ông Lê Đồng Dương, Chi cục trưởng Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh, cho biết các tàu có tham gia tổ, đội khai thác hải sản sẽ được hỗ trợ 53 máy thông tin liên lạc tầm xa. Loại máy này có tích hợp thiết bị định vị vệ tinh hỗ trợ việc theo dõi, giám sát hoạt động tàu cá trên biển (thuộc dự án MOVIMAR của Cộng hòa Pháp tài trợ). Do có nhiều tính năng nên giá máy cũng đắt. Nghe nói được hỗ trợ thiết bị này, các tàu rất mừng. Nhưng sau hơn một năm, dự án mới rục rịch triển khai ở tỉnh khác, đợi thêm thời gian nữa mới đến tỉnh Bạc Liêu. Những năm 2009 - 2010, từ nguồn vốn phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn, tỉnh đã hỗ trợ cho các tổ, đội phao cứu sinh và 145 máy trực canh (đã lắp đặt 134 máy).

Thiếu tá Phạm Văn Tính, Trợ lý tác chiến Phòng Tham mưu Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh, đánh giá: “Chưa có quyền lợi gì nhiều để thu hút ngư dân, trong khi nghĩa vụ thì nhiều”. Chính quyền địa phương cấp cơ sở chưa quan tâm đúng mức công tác lãnh đạo, chỉ đạo thành lập và phát triển tổ, đội khai thác hải sản. Ông Trần Xí Khuôl nói: “Có một số địa phương, cán bộ quản lý thủy sản ít, việc tuyên truyền, vận động thành lập tổ, đội hạn chế. Địa phương ít quan tâm đến các tổ, đội đang hoạt động. UBND tỉnh đã yêu cầu Sở NN&PTNT tham mưu chính sách để thu hút ngư dân vào các tổ, đội”.

Hiện nay, tỉnh đang khuyến khích ngư dân đóng tàu xa bờ để giảm cường lực khai thác gần bờ. Huyện Đông Hải có đề án chuyển đổi nghề, nâng cấp lưới cho các tàu. Đây cũng là mong muốn của nhiều chủ tàu để có thể vươn ra vùng khơi xa. Nhưng theo ngành Nông nghiệp, phía các ngân hàng không giải ngân vốn bởi nợ xấu trong lĩnh vực này cao. Các ngân hàng cho nhiều chủ tàu vay tiền để khắc phục thiệt hại do bão số 5 (năm 1997). Nhưng vay nhiều, trả ít, khó thi hành án nên các ngân hàng ngại rót vốn.

Ra khơi là… tắt liên lạc

Lập các tổ, đội đã có nhiều điều không thuận lợi, việc duy trì hoạt động của các tổ, đội này cũng là việc khó. Sau khi có Chỉ thị 02, các cơ quan có liên quan đã cùng nhau soạn thảo quy chế Tổ đánh bắt hải sản trên biển áp dụng trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu. Nhưng sau 4 năm, đến nay, quy chế này chưa được ban hành. Không có quy chế nên thiếu tính ràng buộc với các chủ tàu tham gia tổ, đội khai thác hải sản.

Vì muốn giấu ngư trường nên ra đến vùng đánh bắt là nhiều tàu tắt máy liên lạc, hoặc không lên phiên, không khai báo tọa độ với cơ quan có thẩm quyền. Điều này gây khó khăn trong việc thông báo tình hình thời tiết, phối hợp tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn. Các đồn biên phòng phải gọi đến số điện thoại bàn ở nhà chủ tàu, nhờ người nhà liên hệ với tàu.

Thời tiết diễn biến ngày càng phức tạp, khó đoán, nên hoạt động khai thác hải sản trên biển cũng thêm nhiều rủi ro. Trên vùng biển Bạc Liêu, năm 2011 xảy ra 11 vụ tai nạn, làm chết 3 người, chìm 5 tàu. Sang năm 2012, số vụ, số người chết tăng từ hơn 2 - 3 lần, 24 vụ, khiến 10 người chết, 6 tàu bị chìm và hư. Thiếu tá Tính cho biết: “Các tổ khai thác hải sản trên biển là “một” trong “bốn tại chỗ” của phương châm phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn”. Các tổ, đội là kênh thông tin tốt, thường xuyên để BĐBP tỉnh chủ động xử lý, nhất là công tác bảo vệ chủ quyền vùng biển.

Nguyễn Quốc