Chống rác thải nhựa: Cà Mau chủ động, tiên phong

Thực hiện Quyết định số 175 của Thủ tướng Chính phủ về phòng, chống rác thải nhựa giai đoạn 2021-2025, tỉnh Cà Mau đã sớm ban hành Kế hoạch số 43 và triển khai quyết liệt. Sau 5 năm, những khẩu hiệu môi trường đã chuyển hoá thành hành động cụ thể, hình thành thói quen sống xanh trong cộng đồng dân cư, khẳng định vị thế tiên phong của Cà Mau trong bảo vệ môi trường.

• Tận dụng “rác thải” tạo nguồn thu
• Tái sinh vòng đời mới cho rác thải nhựa

Truyền thông - “chìa khoá” khơi thông nhận thức

Xác định tuyên truyền là nền tảng để thay đổi hành vi, tỉnh Cà Mau triển khai chiến dịch truyền thông tổng lực, đa tầng và liên tục. Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch giữ vai trò nòng cốt. Trong giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh tổ chức 58 lớp tập huấn chuyên sâu về rác thải nhựa đại dương cho hơn 3.000 lượt cán bộ, hội viên, ngư dân và cộng đồng dân cư ven biển.

Một trong những điểm nổi bật giai đoạn 2021-2025 là sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các cơ quan báo chí trong tỉnh. Báo chí địa phương thực sự trở thành lực lượng xung kích trên mặt trận tuyên truyền, với hơn 70 giờ phát thanh, truyền hình cùng hàng ngàn tin, bài, phóng sự, infographic trên các nền tảng số, góp phần lan toả sâu rộng thông điệp “nói không với nhựa dùng một lần” đến từng khu dân cư.

Đồng chí Phạm Văn Thiều, Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch HĐND tỉnh phát quà cho người dân tại sự kiện đổi rác nhựa lấy quà do phường Bạc Liêu tổ chức.

Theo bà Trịnh Khánh Ngọc, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh Cà Mau, điểm mấu chốt là không tuyên truyền một chiều. “Chúng tôi lồng ghép nội dung chống rác thải nhựa vào các sự kiện lớn như Ngày Môi trường thế giới, Tuần lễ Biển và Hải đảo, tạo hiệu ứng cộng hưởng. Mục tiêu là để mỗi người dân, khi cầm một chiếc túi nilon hay chai nhựa, đều ý thức được hệ luỵ đối với môi trường đất và nước của quê hương mình”, bà Trịnh Khánh Ngọc nhấn mạnh.

Gieo “mầm xanh” từ trường học

Một trong những dấu ấn nổi bật của Cà Mau là đưa phong trào chống rác thải nhựa vào hệ thống giáo dục. Đến nay, 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh đều hưởng ứng. Giai đoạn 2021-2025, ngành Giáo dục đã tổ chức 4.564 cuộc mít-tinh, hội thi, hoạt động ngoại khoá, thu hút hơn 774.000 lượt học sinh tham gia.

Các mô hình như “Ngày Chủ nhật xanh”, “Ngôi nhà kế hoạch nhỏ”, “Ngôi nhà 100 đồng” đã biến rác thải nhựa từ phế phẩm thành nguồn lực nhân văn. Học sinh được hướng dẫn phân loại, thu gom chai nhựa, lon nước để gây quỹ hỗ trợ bạn nghèo, tạo nên một vòng tuần hoàn tích cực cho rác thải.

Chai nhựa được học sinh Trường THCS Dương Thị Cẩm Vân bỏ vào ngôi nhà kế hoạch nhỏ, gây quỹ giúp bạn đến trường.

Em Nguyễn Mai Anh, học sinh lớp 9, Trường THCS Dương Thị Cẩm Vân (xã Đầm Dơi) chia sẻ: “Từ khi tham gia mô hình ‘Ngôi nhà kế hoạch nhỏ’, em hiểu mỗi chai nhựa đều có thể có một ‘cuộc đời’ khác. Đó có thể là sách vở, đồng phục cho bạn khó khăn. Tụi em thấy mình có trách nhiệm hơn với môi trường và với nhau”.

“ Việc giáo dục môi trường thông qua hành động thực tiễn giúp học sinh hình thành lối sống xanh, tinh thần sẻ chia ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường", bà Nguyễn Cúc Mai, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Dương Thị Cẩm Vân nhấn mạnh. 

Từ đất liền đến biển đảo

Từ hiệu ứng truyền thông, nhiều mô hình cộng đồng sáng tạo ra đời, mang lại lợi ích kép: Bảo vệ môi trường gắn với an sinh xã hội. Tiêu biểu là các mô hình “Mang túi xách đi chợ”, “Đổi rác nhựa lấy quà” do Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp triển khai. Hơn 6.000 phần quà được quy đổi từ rác thải nhựa và 1.300 túi vải được phát miễn phí đã góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng, sinh hoạt của người dân.

Mô hình thu gom phế liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Tân Thành.

Chị Huỳnh Thị Vís Phương, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Tân Thành cho biết, việc thay đổi thói quen sử dụng túi nilon ban đầu gặp nhiều khó khăn do tính tiện lợi và chi phí thấp. Tuy nhiên, khi triển khai mô hình “Đổi rác lấy quà”, chị em dần nhận ra lợi ích thiết thực. Rác thải nhựa được thu gom, phân loại để đổi lấy gạo và các nhu yếu phẩm, thay vì vứt bỏ xuống sông, rạch. Đến nay, việc mang theo túi xách khi đi chợ đã trở thành thói quen mới của nhiều hội viên, một sự thay đổi diễn ra âm thầm nhưng bền bỉ.

Từ nguồn quỹ phế liệu, Hội LHPN phường Tân Thành tổ chức nhiều hoạt động chăm lo cho trẻ em.

Không dừng lại ở đất liền, Cà Mau triển khai mạnh mẽ các giải pháp chống rác thải nhựa trên biển. Tại các cửa biển Sông Đốc, Rạch Gốc, Khánh Hội, phong trào “Mang túi lưới lên tàu”, cam kết “Nói không với xả thải dầu trên biển” đã trở thành việc làm được ngư dân hưởng ứng. Bà con chủ động thu gom rác thải sau mỗi chuyến biển, mang vào bờ xử lý đúng quy định.

Ông Nguyễn Văn Tám, chủ tàu cá tại cửa biển Sông Đốc cho biết: “Hiểu được rác nhựa làm hại nguồn lợi thuỷ sản và chính sinh kế của mình, anh em trên tàu giờ coi việc mang rác vào bờ là trách nhiệm, không còn tiện tay vứt xuống biển như trước”.

Khi rác thải chắp cánh ước mơ

Một điểm sáng giàu tính nhân văn là mô hình “Gom góp phế liệu - Trao triệu yêu thương” của Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh. Những chai nhựa, lon nước thay vì bỏ đi, đã được thu gom, bán gây quỹ hỗ trợ trẻ em mồ côi do Covid-19 và học sinh nghèo hiếu học.

Tại phường Hoà Thành, sau hơn hai năm triển khai, mô hình đã hỗ trợ 10 trẻ mồ côi, cấp thẻ bảo hiểm y tế, nhu yếu phẩm cho nhiều hoàn cảnh khó khăn.

Thông qua các mô hình thiết thực, những chai nhựa cũ đã được “tái sinh”, mang theo giá trị nhân văn mới. Đó không chỉ là quá trình tái chế vật liệu, mà còn là biểu tượng của sự sẻ chia, tiếp thêm nghị lực cho những mảnh đời kém may mắn. Từ rác thải nhựa, nhiều trẻ em mồ côi, học sinh khó khăn đã được tiếp sức để tiếp tục đến trường, nuôi dưỡng ước mơ tương lai.

Những bước chân hồn nhiên của trẻ thơ trên con đường học tập hôm nay chính là minh chứng rõ nhất cho hiệu quả của phong trào chống rác thải nhựa tại Cà Mau.

Bảo vệ môi trường không còn là câu chuyện "khô khan", mà trở thành nhịp cầu kết nối trách nhiệm cộng đồng với niềm tin và hy vọng, góp phần mở ra những trang đời tươi sáng hơn nơi vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.

Hồng Nghi - Minh Luân