Chuyện cuốn sổ hộ khẩu

Chỉ vì cuốn sổ hộ khẩu mà con dâu và nhà chồng không nhìn mặt nhau dù sống chung trong một mái nhà. Cũng chỉ vì cuốn sổ hộ khẩu, nhiều người “ăn không ngon, ngủ không yên” do liên quan đến tài sản của hộ gia đình. Dù sắp hết sứ mạng lịch sử, nhưng không có nghĩa là hộ khẩu không còn giá trị của nó, nhất là trong giai đoạn chuyển tiếp này.

Người dân bổ sung thông tin dữ liệu dân cư tại UBND Phường 3 (TP. Bạc Liêu). Ảnh: K.K

Chị L. về nhà chồng làm dâu đến nay cũng đã ngót nghét 20 năm. Sướng vui, khổ cực gì cũng đã nếm đủ, nhưng cuộc sống vẫn yên bình cho đến một ngày, chị yêu cầu cha mẹ chồng cung cấp hộ khẩu gốc để đi làm các thủ tục giấy tờ cho mình và các con thì không được chấp nhận. Bên chồng viện đủ lý do để không đưa sổ hộ khẩu, gây cản trở nhiều quyền công dân của chị và các con, nhất là trong giai đoạn Nhà nước đang thu thập dữ liệu dân cư, yêu cầu công dân kê khai, bổ sung các loại giấy tờ có liên quan đến nhân thân thì chị gần như không thể thực hiện được. Quá bức xúc, chị L. đôi co cãi vã với nhà chồng, thậm chí, vì nghĩ chồng không bảo vệ được mình, chị còn muốn ly hôn.

Khác với trường hợp trên, chị M. là chủ của hộ có đến 6 nhân khẩu, trong đó có vợ chồng chị, 2 đứa con và 2 người cháu bà con. Trước đây chị cho vợ chồng cháu nhập khẩu để tiện việc đi làm. Giờ chị bị stress đến mất ăn mất ngủ vì chuyện này. Do 2 người cháu đã đi khỏi địa phương nhưng không chịu làm thủ tục cắt khẩu. Chị đã lên cơ quan công an hỏi xin thủ tục tách khẩu nhưng không được giải quyết. Chị càng lo lắng hơn khi nghe mọi người kháo nhau, nếu gia đình chị thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản như nhà đất trong hộ gia đình, sẽ phải có ý kiến của tất cả những người trong hộ khẩu.

Câu chuyện pháp lý mà chị L. hay chị M. đang gặp không phải là hiếm. Trong quá trình tư vấn pháp luật tại Tòa soạn Báo Bạc Liêu, chúng tôi cũng đã gặp không ít trường hợp, sau ly hôn nhưng con dâu không thể mượn được sổ hộ khẩu của gia đình bên chồng để tách khẩu do mâu thuẫn. Từ đó ảnh hưởng không nhỏ đến quyền công dân của họ. Về vấn đề này, pháp luật đã quy định tại Khoản 8 Điều 10 Thông tư 35 của Bộ Công an: “Người đứng tên chủ hộ có trách nhiệm tạo điều kiện thuận lợi cho những người cùng có tên trong sổ hộ khẩu được sử dụng sổ để giải quyết các công việc theo quy định của pháp luật. Trường hợp cố tình gây khó khăn, không cho những người cùng có tên trong sổ hộ khẩu được sử dụng sổ để giải quyết các công việc theo quy định của pháp luật thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý theo quy định của pháp luật”. Tuy quy định là như vậy, nhưng trên thực tế, việc xử lý lại rất khó khăn. Đối với trường hợp xóa đăng ký thường trú, Luật Cư trú quy định có 5 trường hợp được xóa khi người đó đã chết, bị Tòa án tuyên bố là mất tích hoặc đã chết; Được tuyển dụng vào Quân đội nhân dân, Công an nhân dân ở tập trung trong doanh trại; Đã có quyết định hủy đăng ký thường trú quy định tại Điều 37 của Luật này; Ra nước ngoài để định cư hoặc đăng ký thường trú ở nơi cư trú mới.

Như vậy, trường hợp người có tên trong sổ hộ khẩu không tự nguyện dời đi thì chủ hộ cũng không thể tự ý cắt khẩu của họ, đây lại là một bất cập, nhất là khi các thành viên này đã rời khỏi hộ từ lâu. Mặc dù pháp luật cũng có quy định về quyền tài sản đối với hộ gia đình rất cụ thể, nhưng trong nhiều trường hợp, hộ khẩu lại trở thành rào cản vô lý cho nhiều người. Với quá nhiều rắc rối như vậy, việc chấm dứt sứ mệnh của sổ hộ khẩu từ tháng 7/2021 hiện được đông đảo người dân đồng tình ủng hộ.

KIM PHƯỢNG