Có ai còn nhớ...?

Lâu lâu chợt nhớ về vùng quê với cánh đồng xanh ngát khi lúa nở bụi chân nôm, dưới mương bông súng trải những chiếc lá tròn mướt rượt, dọc bờ kênh, năn bộp như dãy hàng rào tô điểm cho “con đường” giữa ruộng, chạy ngoằn ngoèo mút tầm mắt trẻ thơ…

Quê tôi là vùng phèn trũng, mỗi năm chỉ làm được một vụ lúa mùa và hoàn toàn phụ thuộc vào nước trời, vì vậy mùa màng cũng trúng - thất bất thường. Ba tôi có thêm nghề phụ là sửa chữa xuồng ghe cũ, còn má tôi thì làm dưa năn đi bán kiếm thêm tiền lo cho mấy chị em tôi có đủ hai bữa cơm no. Làm dưa năn không cần vốn, chỉ cần sức lao động và siêng năng bởi năn mọc tự nhiên khắp nơi nhưng là món ngon của người nhà quê, vì phần gốc năn vừa ngọt, vừa thơm, tuy mọc trong bùn, song cọng năn khi tước hết lớp vỏ ngoài lộ ra phần nõn màu trắng đục tinh khôi.
Má tôi ngâm mình dưới nước vài tiếng đồng hồ mới nhổ đầy xuồng năn, đem vô nhà mấy chị em tôi xúm lại tước sạch, đem rửa rồi để ráo nước, má tôi đánh sẵn khạp nước dưa bằng nước vo gạo, muối và một chút đường. Chuẩn bị xong, má nhẹ nhàng sắp xếp từng lớp năn vào khạp, hai ngày sau dưa đã dậy mùi chua dịu, má tôi đem khạp dưa năn xuống chiếc xuồng be tám và bơi dọc theo xóm, tiếng rao của má đã quen thuộc lắm với xứ sở này.
Đó là chuyện của mấy mươi năm về trước, còn bây giờ ít người biết đến món dưa năn dù họ ở ngay cánh đồng ngày xưa má tôi bơi xuồng nhổ năn hàng ngày. Mấy đứa con tôi cũng vậy, khi nghe tôi nhắc chuyện tước năn làm dưa, chúng không hình dung cọng năn như thế nào và ngày đó bà ngoại chúng chịu thương chịu khó, dãi nắng dầm mưa để có được đồng tiền ít ỏi từ công việc ngâm mình dưới nước nhổ năn làm dưa đem bán. Thế hệ trẻ bây giờ thích thứ nào thì cứ vô siêu thị mà mua, từ thịt cá, rau củ cho đến hàng hóa cao cấp.
 Năn bộp phải nấu với cá đồng hay tép rong, nếu đem nấu với thịt mỡ thì sẽ làm mất mùi đặc trưng của nó. Năn cũng có thể trộn gỏi, xào, nhúng lẩu, nhưng ngon nhất vẫn là nấu với cá đồng và không nêm quá nhiều gia vị, bởi bản thân cọng năn đã vừa ngọt, vừa thơm. Nếu không làm dưa thì dùng làm rau ăn sống rất giòn, còn khi đã làm dưa thì đem nấu canh chua hay chấm thịt kho là đúng sách . 
Từ khi vùng đất lúa trở thành xứ nuôi tôm chuyên nghiệp thì cây năn cũng biến mất vì nước mặn chiếm lĩnh toàn bộ. Lâu lâu năn bộp xuất hiện ở mấy chợ tự sản tự tiêu, những người đem năn đi bán cũng giống như má tôi tay chân phèn đóng vàng khè. Nhìn những thau năn héo úa khi nắng lên cao mà chưa bán hết thì trên gương mặt sạm nắng của họ nét lo lắng cũng hiện lên.
 Trời bắt đầu đổ những cơn mưa đầu mùa, ngoài chợ nhỏ đã bày bán ếch đồng và rau muống đỏ, cùng vài thứ rau rừng mới sinh sôi sau cơn hạn hán kéo dài. Trong tôi cũng ẩn hiện hình ảnh chiếc nón lá nhấp nhô theo đôi tay má nhổ từng cọng năn non cho đến khi đầy chiếc xuồng nhỏ thì mái dầm mới khoáy nước, đẩy mũi xuồng hướng về phía mái lá xa xa, nơi có đàn con đang mong đợi. Ôi da diết làm sao…!
NGỌC DIỄM