Đất cho ở nhờ, sản xuất nhờ khi đòi lại có bồi thường hoa lợi không?

Hỏi: * Ba tôi có một miếng đất vườn tạp, năm 1985 có cho một người họ hàng xa mượn để canh tác. Người này đã cải tạo miếng đất (trước đây là đất bỏ trống) thành mảnh vườn rất đẹp, có nhiều cây trái, hoa màu thu lợi hàng năm.

Nhiều năm trước, mấy lần ba tôi đòi lấy lại mảnh đất thì người này đều năn nỉ, xin được thu hoa lợi vài năm rồi sẽ trả. Nhưng năm này qua năm khác, không những không trả đất mà người này còn tiếp tục trồng cây ăn trái (loại cây lâu năm) và bao ví vườn, rào đất lại, cất nhà ở.

Nay ba tôi quyết định cho tôi mảnh đất ấy để làm vốn, tôi muốn đòi lại thì phải làm sao?

Nguyễn Văn Hào (huyện Vĩnh Lợi)

* Bà nội tôi có cho một người quen ở nhờ (cất nhà trên đất) của bà. Cho đến nay, gia đình này cũng không được cấp giấy tờ gì, vì địa phương ai cũng biết đất đó là của bà nội tôi. Tuy nhiên, khi gia đình tôi yêu cầu họ trả lại đất để chúng tôi sử dụng vào mục đích khác thì họ không chịu. Gia đình tôi có thể kiện họ ra tòa không?

nguyengiahong...@gmail.com

Trả lời: Trước hết, bạn Hào phải xác định miếng đất vườn mà ba bạn cho người họ hàng xa mượn có chủ quyền hay chưa? Nếu đất đã có chủ quyền là của gia đình bạn, cụ thể là của ba bạn, thì mọi việc rất đơn giản.

Với việc cho mượn đất, giữa ba bạn và người mượn đã xác lập một hợp đồng mượn tài sản. Theo quy định tại Điều 512 Bộ luật Dân sự (BLDS) thì “hợp đồng mượn tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên. Theo đó, bên cho mượn giao tài sản cho bên mượn để sử dụng trong một thời hạn mà không phải trả tiền, còn bên mượn phải trả lại tài sản đó khi hết thời hạn mượn hoặc mục đích mượn đã đạt được”. Vì vậy, gia đình bạn có quyền đòi lại đất đã cho người này mượn khi đã hết thời hạn mượn hoặc mục đích mượn đã đạt được.

Nếu việc cho mượn đất có giấy tờ thì cứ dựa vào giấy tờ cho mượn mà giải quyết, nếu chỉ cho mượn bằng miệng, không có giấy tờ, không có thời gian trả đất thì căn cứ theo quy định hiện hành. Người chủ đất khi cần sử dụng đất phải báo cho bên mượn đất biết trước thời hạn 6 tháng. Không có quy định pháp luật nào cho phép người mượn đất được chiếm đất của người khác để thành quyền sử dụng của mình.

* Đối với trường hợp bà nội bạn cho mượn đất cất nhà ở, giờ muốn đòi lại đất thì cũng tương tự. Gia đình bạn có quyền đòi lại đất, nhưng phải thông báo trước cho bên mượn một thời gian hợp lý để họ thu xếp. Tuy nhiên, bên cho mượn phải chứng minh được mình là chủ sử dụng đất hợp pháp. Nếu bên mượn nhất quyết không trả, bạn có quyền khởi kiện ra tòa để đòi lại quyền sử dụng đất của mình.

Trong cả hai trường hợp trên, nếu việc cho mượn đất có thỏa thuận thì thực hiện theo thỏa thuận, nếu không có thỏa thuận thì theo quy định của pháp luật mà áp dụng.

Luật gia Kim Phượng