Đóng góp dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi): Lấn, chiếm đất đai sẽ không được công nhận quyền sử dụng đất

Điều 137 dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đang được lấy ý kiến người dân quy định về công nhận quyền sử dụng đất (QSDĐ) cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có giấy tờ về QSDĐ có một thay đổi lớn so với Luật Đất đai hiện hành. Điều luật này cũng đang nhận nhiều ý kiến đóng góp của Nhân dân vì có liên quan trực tiếp đến nhiều trường hợp sử dụng đất trên thực tế.

Đất nông nghiệp không có giấy tờ sẽ được hợp thức hóa nếu thỏa các điều kiện theo dự thảo. Ảnh: K.P

Theo đó, khoản 1 Điều 137 dự thảo giữ nguyên quy định của Luật hiện hành về công nhận QSDĐ cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất trước ngày 1/7/2014 mà không có các giấy tờ về đất, đang thường trú tại địa phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội (KT-XH) khó khăn, vùng có điều kiện KT-XH đặc biệt khó khăn, nay được UBND cấp xã xác nhận đã sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp.

Trường hợp này áp dụng với vùng có điều kiện KT-XH khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn (thường là địa bàn miền núi) và với đối tượng nông dân, ngư dân, diêm dân đang trực tiếp sản xuất trong những lĩnh vực có giá trị không cao, cần được bảo vệ. Liên quan đến quy định tại khoản 1 này, hầu hết người dân đều đồng tình cao, vì nó tiếp tục sở gỡ được những khó khăn trong vấn đề hợp thức hóa đất nông nghiệp cho nông dân thật sự sử dụng đất. Tuy nhiên, nhiều nông dân tại tỉnh Bạc Liêu cho rằng, nếu chỉ giới hạn ở vùng có điều kiện kinh tế khó khăn thì đối tượng thụ hưởng sẽ rất hạn chế.

Với trường hợp còn lại (không thuộc vùng có điều kiện KT-XH khó khăn, đặc biệt khó khăn hoặc ở địa bàn có điều kiện khó khăn nhưng không trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối) thì khoản 2 Điều 137 dự thảo quy định chặt hơn so với quy định của Luật Đất đai hiện hành. Theo đó, dự thảo chỉ cho phép công nhận QSDĐ nếu đáp ứng điều kiện: không thuộc trường hợp lấn, chiếm, tranh chấp đất đai (với đất phi nông nghiệp thì còn phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn).

Theo quy định này của dự thảo, thì dự luật đã loại bỏ trường hợp lấn, chiếm đất; trường hợp này sẽ không được công nhận QSDĐ. Cùng với cách hiểu và giải thích từ ngữ trong dự thảo, thì “chiếm đất” là trường hợp tự ý sử dụng đất do Nhà nước quản lý hoặc đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác mà không được cho phép; sử dụng đất được Nhà nước giao đất, cho thuê đất đã hết thời hạn mà không được gia hạn và đã có quyết định thu hồi đất nhưng không chấp hành. Còn “lấn đất” là hành vi chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cho phép.

Như vậy trên thực tế, hầu như các trường hợp hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có giấy tờ về QSDĐ hiện nay đều thuộc trường hợp “lấn, chiếm đất” (do hệ quả của quá trình khai hoang, du canh, di cư...). Trường hợp này vẫn có thể được xem xét cấp “sổ đỏ” theo Luật Đất đai hiện hành nhưng sẽ không được cấp “sổ đỏ” theo dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).

Nhiều ý kiến người dân khi nghiên cứu dự thảo quy định đối với khoản 2 Điều 137 đã không đồng tình, cho rằng nếu quy định như vậy thì rất nhiều người đang sử dụng đất không có giấy tờ mà đã sử dụng từ lâu thì sẽ bị thiệt thòi.

Riêng tại khoản 3 Điều 137, dự thảo quy định nếu hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có giấy tờ và không được công nhận QSDĐ thì được Nhà nước ghi nhận là người đang sử dụng đất tại thời điểm đăng ký, được tạm thời quản lý đất cho đến khi Nhà nước có quyết định xử lý theo quy định của Chính phủ. Vô hình chung luật quy định bỏ ngỏ, giao cho Chính phủ ban hành Nghị định, càng “đẻ” thêm nhiều quy định dưới luật, do đó đề nghị khoản 3 này phải quy định cụ thể hướng xử lý là như thế nào.

Kim Phượng