Giỗ Tổ Hùng Vương - Hành trình gìn giữ cội nguồn và sức mạnh dân tộc

Giỗ Tổ Hùng Vương vào ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch hằng năm không chỉ là lễ hội truyền thống mà còn trở thành Quốc lễ, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

• Lễ cúng tri ân Đức Quốc Tổ
• Trang trọng Lễ tri ân Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân tại Đất Mũi
• Giỗ Tổ Hùng Vương, “trục kết nối” bền vững của bản sắc dân tộc

Theo nhiều nghiên cứu, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có lịch sử hơn 2.000 năm, ăn sâu vào đời sống tinh thần của người Việt. Hiện nay, cả nước có hơn 1.400 điểm thờ tự liên quan đến Vua Hùng. Tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long, dù trước đây còn hạn chế, nhưng đến nay đã có nhiều nơi thờ tự, trong đó có Cà Mau.

Tại ấp Giao Khẩu, xã Tân Lộc, đền thờ Vua Hùng và Quốc Mẫu Âu Cơ đã tồn tại khoảng 150 năm (có tư liệu ghi 180 năm), trở thành dấu ấn văn hoá đặc biệt nơi cực Nam Tổ quốc. Sự hiện diện của các công trình này góp phần khẳng định sự thống nhất về cội nguồn văn hoá dân tộc trên mọi miền đất nước.

Ông Nguyễn Hữu Thành, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Cà Mau, cho rằng, cần tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại, đồng thời kiên quyết giữ gìn bản sắc dân tộc.

Theo ông Nguyễn Hữu Thành, nguyên Phó Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Cà Mau, lịch sử đã khẳng định tầm vóc của Giỗ Tổ Hùng Vương khi năm 1951, Chính phủ chính thức công nhận là Quốc lễ. Năm 1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm Đền Hùng và căn dặn: “Các Vua Hùng có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Lời dạy ấy trở thành kim chỉ nam, nhấn mạnh vai trò của tinh thần đoàn kết trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Giá trị cốt lõi của Lễ hội Đền Hùng là khơi dậy và bồi đắp tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Từ đời sống cộng đồng xưa đến nay, ý thức về cội nguồn chung luôn được gìn giữ, góp phần củng cố nghĩa đồng bào, tạo nên sức mạnh nội sinh để dân tộc vượt qua mọi thử thách. Ngày Giỗ Tổ vì thế không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm mà còn là không gian văn hoá linh thiêng, nuôi dưỡng và lan toả tinh thần gắn bó, sẻ chia qua các thế hệ.

Các đại biểu tham dự Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương thành kính cúi đầu tưởng niệm các Vua Hùng. Ảnh tư liệu

Giỗ Tổ Hùng Vương còn khẳng định tâm thức “chung một cội nguồn” của người Việt trên khắp mọi miền đất nước, thể hiện qua câu ca: “Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày Giỗ Tổ mùng 10 tháng 3”. Đây là nền tảng bền vững gắn kết cộng đồng dân tộc suốt hàng nghìn năm lịch sử.

Trong bối cảnh hội nhập, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống càng trở nên quan trọng. Theo ông Nguyễn Hữu Thành, cần tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại, đồng thời kiên quyết giữ gìn bản sắc dân tộc. Quan điểm của Đảng xác định văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, giữ vai trò ngang hàng với kinh tế, chính trị, góp phần định hướng phát triển bền vững.

Không phải là chuyên gia nghiên cứu văn hoá, lịch sử, nhưng ông Đỗ Văn Nghiệp (Sáu Sơn), Chủ nhiệm Câu lạc bộ Kể chuyện lịch sử thuộc Bảo tàng tỉnh Cà Mau, đến với lĩnh vực này bằng niềm đam mê sâu sắc.

Theo ông Đỗ Văn Nghiệp, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Kể chuyện lịch sử, Bảo tàng tỉnh Cà Mau, Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là lễ hội lớn của cả nước mà còn là biểu tượng thiêng liêng của dân tộc Việt Nam.

Câu ca dao “Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày Giỗ Tổ mùng 10 tháng 3” đã trở nên quen thuộc với mỗi người dân. Điều này bắt nguồn từ truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ, tuy mang màu sắc huyền thoại nhưng chứa đựng ý nghĩa sâu sắc về tinh thần cố kết cộng đồng. Hình ảnh “bọc trăm trứng”, con cháu chia nhau lên rừng, xuống biển đã trở thành biểu tượng của sự gắn bó, đoàn kết, nền tảng giúp dân tộc Việt Nam vượt qua nhiều thử thách trong lịch sử.

Theo ông Đỗ Văn Nghiệp, trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ phát triển kinh tế số và công nghiệp 4.0, cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế, việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc càng có ý nghĩa quan trọng. Giỗ Tổ Hùng Vương là minh chứng tiêu biểu cho một giá trị văn hoá đặc sắc, được gìn giữ và phát huy suốt hàng nghìn năm.

Giá trị ấy không chỉ thể hiện ở tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó mà còn được cụ thể hoá bằng những hành động thiết thực trong đời sống như giáo dục con cháu, tham gia hoạt động nhân đạo, từ thiện, giúp đỡ cộng đồng. Việc tham gia lễ hội vì thế không chỉ dừng lại ở nghi thức mà còn thể hiện trách nhiệm và ý thức của mỗi cá nhân.

Quang cảnh Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2026 tại ấp Giao Khẩu, xã Tân Lộc (trước đây là xã Tân Phú). Ảnh HUỲNH LÂM

Từ góc độ hoạt động của Câu lạc bộ Kể chuyện lịch sử, ông Đỗ Văn Nghiệp cho biết, bên cạnh việc tuyên truyền lịch sử địa phương, câu lạc bộ luôn lồng ghép các giá trị lớn của dân tộc. Trong đó, Giỗ Tổ Hùng Vương được xem là nền tảng văn hoá cốt lõi, góp phần định hình bản sắc và giáo dục thế hệ trẻ sống, học tập, lao động xứng đáng với truyền thống cha ông.

Duy trì, gìn giữ và phát huy giá trị Giỗ Tổ Hùng Vương là trách nhiệm của mỗi người dân. Mỗi cá nhân cần phát huy tinh thần tự lực, tự cường, sáng tạo, góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển bền vững. Văn hoá truyền thống là tài sản vô giá của dân tộc, cần được bảo tồn và phát huy bằng sự chung tay của toàn xã hội.

Minh Trí - Chí Linh