Làm sao giữ được đất trồng lúa?

Bài cuối: Góc nhìn từ phía nông dân

Bài 1: Trồng lúa để đảm bảo an ninh lương thực
Bài 2: Tiếng nói của người trong cuộc

Cây lúa đã bao đời nuôi sống nhà nông và nó còn là loại cây chủ lực của nền kinh tế Bạc Liêu, góp phần tích cực ổn định kinh tế đất nước. Vậy mà, cơn lốc đô thị hóa, xu hướng đầu tư ồ ạt làm khu công nghiệp, khu địa ốc, khu đô thị mới… đã thu hồi đất lúa tràn lan làm diện tích đất trồng lúa ngày một thu hẹp.

Niềm vui của nông dân và lãnh đạo huyện Hồng Dân khi diện tích lúa Sỏi đầu tiên được thu hoạch.

Ông Lâm Hòa Hiệp là 1 trong số gần 10 hộ gia đình ở ấp Cái Giá, xã Hưng Hội, huyện Vĩnh Lợi làm ruộng trong khu đô thị mới Hoàng Phát (thuộc địa bàn phường 1, TP. Bạc Liêu). Cách đây 6 năm, ông đã trao “sổ đỏ” với diện tích 9 công ruộng cho dự án để nhận tiền bồi thường mỗi công 37 triệu đồng. Khi ấy, mặc dù có tiền kha khá nhưng ai cũng tiếc hùi hụi những mảnh đất “ruột” của mình. Thấy dự án lâu quá mà không triển khai xây dựng, tất cả chủ ruộng cũ đều quay lại trồng lúa ở đây. Ông Hiệp nói: “Ruộng ở đây trúng lắm, làm được 2 vụ/năm, mỗi công đều cho thu hoạch hơn 30 giạ lúa/vụ. Chúng tôi cố theo đuổi nó, làm được năm nào thì đỡ năm nấy, khi nào dự án triển khai thì mình trả lại”.

Thấy tiếc những mảnh “bờ xôi ruộng mật”, quý trọng hạt lúa, hạt gạo, anh Lý Bình Thươl (cũng ở ấp Cái Giá) tranh thủ vào đây thuê lại 10 công ruộng của người chủ cũ, canh tác 5 năm, thu hoạch được hơn 3.000 giạ lúa. Năm 2011, toàn bộ cánh đồng lúa ấy đã chính thức bị định đoạt bằng bãi cát lấp mênh mông, cỏ mọc um tùm mà chưa thấy bóng dáng khu đô thị mới.

Theo Quyết định số 2014 ngày 8/9/2009 của Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu, dự án khu đô thị mới Hoàng Phát chính thức được giao trên 645.000m2 đất. Số diện tích này gần như toàn bộ là đất trồng được lúa 2 vụ/năm.

Theo như thuyết trình dự án, cánh đồng lúa ấy được chia thành nhiều mục đích sử dụng khác nhau, gồm: đất công trình công cộng - hành chính, đất thương mại - dịch vụ; đất ở, khu ký túc xá, khu nhà ở phố liên kế, khu nhà ở tái định cư; đất xây dựng công trình giáo dục, công trình thể dục - thể thao… Nhưng bây giờ vẫn chỉ là bãi đất trống.

Khu đô thị mới Hoàng Phát hiện tại chỉ là bãi đất trống. Ảnh: T.Đ

Có nhiều nguyên nhân khiến người trồng lúa nghèo hơn cái nghèo của những nghề khác. Nhưng một nguyên nhân mà ai cũng từng khẳng định là do tập quán làm ăn manh mún của người nông dân. Không sản xuất lớn thì không thể giàu. Chủ trương của tỉnh và Trung ương khuyến khích nông dân tích tụ ruộng đất để sản xuất lớn, nhưng người nông dân vẫn cứ dè dặt. Đã rất nhiều lần, ông Danh Chuối (ấp Trèm Trẹm, thị trấn Ngan Dừa, huyện Hồng Dân) tự hỏi: “Nếu mình mua đất thật nhiều thì liệu Nhà nước có còn thực hiện chính sách trang trải đất đai nữa không?”. Và ông Chuối viện dẫn một nghịch lý khác là chủ trương cho phép tích tụ ruộng đất nhưng nếu vượt quá hạn điền (hạn mức) 3ha/hộ thì phải chuyển sang hình thức thuê đất, người sử dụng đất phải đóng tiền thuê đất hàng năm. Vì vậy, về mặt tâm lý, chẳng ai muốn tích tụ đất làm gì và câu chuyện sản xuất lớn, sản xuất hàng hóa tập trung sẽ còn xa vời.

Theo thống kê mới đây của Sở NN&PTNT, toàn tỉnh chỉ có duy nhất 1 hộ báo cáo là có tích tụ ruộng đất?! Điều này đã được ông Phan Minh Quang, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT, giải thích: “Thực tế có thể có rất nhiều hộ vượt quá hạn điền, nhưng do quy định nên buộc bản thân những người nông dân phải tự lách luật bằng cách cho nhiều người đứng tên chủ sử dụng đất”. Từ đó, không ít nông dân ngại làm ăn lớn, bởi vì họ ngại đất đai của mình sẽ bị dòm ngó.

Không chỉ ông Danh Chuối mà nhiều nông dân trong tỉnh chưa hết tâm trạng bất an vì chuyện tích tụ ruộng đất thì họ lại thêm một nỗi lo khác là đất trồng lúa của họ hết hạn sử dụng ghi trong “sổ đỏ” vào năm 2013. Ông Nguyễn Văn Sáu (ấp Béc Hen Lớn, xã Long Thạnh, huyện Vĩnh Lợi) bày tỏ: “Đã có rất nhiều thông tin bên lề cho rằng Nhà nước sẽ gia hạn sử dụng đất nông nghiệp cho cá nhân, hộ gia đình trực tiếp sản xuất đến năm 2033”. Bên cạnh đó, ông Sáu cũng nghe những thông tin khác là Nhà nước sẽ giao đất nông nghiệp có thời hạn 50 - 70 năm hoặc giao vĩnh viễn cho nông dân. Vì vậy, nông dân trong tỉnh mong muốn nhận được thông tin chính thức từ các cơ quan quản lý đất đai để họ an tâm bám trụ đồng đất của mình.

CHÍNH SÁCH NHIỀU, NÔNG DÂN HƯỞNG LỢI ÍT

Ông Lâm Văn Tản (khóm Trà Khứa, phường 8, TP. Bạc Liêu) đã có hơn 60 năm sống bằng nghề trồng lúa, cho biết: “Không có gì sướng bằng Nhà nước miễn thuế nông nghiệp cho dân. Đây là một chính sách lớn mà người trồng lúa ai cũng hưởng lợi”. Còn những chính sách khác nhằm mục tiêu kích cầu nông nghiệp hay hỗ trợ lãi suất mua tạm trữ lúa gạo… nhưng lại thả nổi giá cả khiến chi phí sản xuất tăng cao nên nông dân chẳng hưởng lợi gì. Chỉ tay về phía dãy ruộng 4ha của mình nằm trên địa bàn TP. Bạc Liêu, dù gặp khó khăn không ít trong chuyện giữ đất trồng lúa, nhưng ông Tản vẫn cứ mong: “Rồi đây Nhà nước không còn trưng dụng đất lúa để người nông dân như tôi yên tâm sống trên đất của mình”. Bà Hồ Ngọc Mai, Bí thư Chi bộ khóm Trà Kha (phường 8, TP. Bạc Liêu) cho biết: “Ở khóm này có hàng chục hộ nông dân đã không còn đất sản xuất do nằm trong dự án khu công nghiệp Trà Kha, khu dân cư mới Đông Xa Cảng… Nhiều hộ đã được bồi thường từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng. Trước mắt, họ đang được đổi đời. Nhưng điều đáng nói là phần lớn số nông dân này từ chỗ đang sống bằng nghề nông bỗng dưng rơi vào thất nghiệp, không có việc làm ổn định”.

Người nông dân mà không có đất sản xuất, họ sẽ đối mặt với nhiều nguy cơ bất ổn kinh tế, xã hội. Chính sách hạn điền hiện hữu đã không còn phù hợp với nền sản xuất hàng hóa hay mô hình cánh đồng mẫu lớn mà chính quyền đang khuyến khích người dân thực hiện. Vì vậy, thay đổi chính sách hạn điền, tính toán khoa học, có chiến lược sử dụng đất trồng lúa là một đòi hỏi cấp thiết.

Tấn Đạt