Nhà cho mượn ở lâu - Thực tế khó đòi?

Đất đai là tài sản có giá trị nên khi sử dụng tặng cho, vay mượn phải rất cẩn trọng, kể cả người thân, bạn bè. Thực tế có nhiều trường hợp, chỉ vì tin tưởng nhau mà cho mượn đất để cất nhà, mượn nhà để ở, lâu dần lại bị mất nhà, mất đất vì đối phương ở lâu không muốn trả, hoặc đã đăng ký được giấy tờ nên bắt đầu trở mặt.

Minh họa: B.T

Rất nhiều phiên tòa ở 2 cấp tòa án trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu, tình trạng tranh chấp nhà đất do mượn ở không hiếm. Rất nhiều người, tình ngay lý gian, hoặc cũng có trường hợp, cho mượn ở lâu rồi chuyển sang kê khai đăng ký, làm giấy tờ sổ đỏ thành đất của họ. Đến khi phát hiện thì đâu đã vào đó, tài sản có giá trị là nhà đất đã bị chuyển thành chủ khác. Uất ức nhưng đi theo con đường kiện tụng lại là một hành trình đầy gian khó.

Cụ thể là trường hợp của ông Võ Văn Hoàng (ấp 2, thị trấn Gành Hào, huyện Đông Hải) đi kiện đòi lại nhà đất cho vợ chồng con gái ở nhờ. Vụ việc đã qua nhiều cấp xét xử, hiện tại Tòa án cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã có bản án giám đốc thẩm, hủy cả 2 bản án sơ thẩm và phúc thẩm để đưa về xét xử lại theo hướng, nhà đất của ông Hoàng phải trả cho ông. Đây là một trong những vụ án điển hình về tranh chấp đất đai liên quan đến nhà đất cho mượn, cho ở nhờ trong thân tộc (tranh chấp giữa cha với con). Người ở nhờ được ở một thời gian rất dài, dẫn đến việc có đủ thời gian để có thể thay đổi giấy tờ, nắm rõ hết các hiện trạng của nhà đất. Trong quá trình xét xử, tòa án mỗi cấp có những cách nhận định khác nhau, cho ra những cách vận dụng, xét xử khác nhau. Đơn cử như trong vụ án này, cấp sơ thẩm tuyên người cha thắng kiện, buộc người con phải trả lại giá trị nhà đất cho cha. Nhưng cấp phúc thẩm lại tuyên chỉ trả một phần, công nhận phần lớn đất người con đang quản lý.

Điều 494 Bộ luật Dân sự 2015 quy định, hợp đồng mượn tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho mượn giao tài sản cho bên mượn để sử dụng trong một thời hạn mà không phải trả tiền, bên mượn phải trả lại tài sản đó khi hết thời hạn mượn hoặc mục đích mượn đã đạt được. Cùng với quy định này, có thể hiểu một đặc tính từ trong dân gian cho đến quy định pháp luật: có mượn thì phải có trả; đất đai cũng vậy, cho mượn ở, cho ở nhờ thì khi chủ sử dụng đất, chủ sở hữu nhà có nhu cầu lấy lại, đòi lại, người mượn nhà, mượn đất phải trả. Tuy nhiên, khác với các tài sản khác, đất đai còn có những quy định riêng và các bên trong quan hệ đó phải tuân thủ. Phát sinh nhiều tranh chấp ngoài mong muốn, hầu hết do khi giao kết, thỏa thuận việc cho mượn, cho ở nhờ, không ít người, không làm hợp đồng, không có giấy tờ chứng minh mà chỉ nói miệng, tin tưởng và dựa vào uy tín của nhau. Đây là một trong những nguyên nhân khiến phát sinh nhiều tranh chấp, mâu thuẫn sau này, nhất là khi việc mượn nhà đất để ở thường có thời gian dài. Khi giải quyết rất khó để xác định, nếu bên cho mượn lại không có giấy tờ hợp pháp theo quy định pháp luật. Hiện trạng nhà, đất còn bị xáo trộn, do thời gian lâu, các đối tượng ở nhờ đã xây nhà mới trên nền nhà cũ, cơi nới thêm…

Tranh chấp đòi lại nhà cho mượn, cho ở nhờ theo quy định pháp luật sẽ do Tòa án nhân dân nơi có nhà đất tọa lạc giải quyết. Tòa án tại nơi có nhà đất tranh chấp sẽ dễ dàng tiến hành các hoạt động thu thập chứng cứ, xác minh nguồn gốc nhà, đất. Hoạt động thu thập ý kiến của người dân xung quanh nhà, đất tranh chấp và cơ quan nhà nước quản lý nhà đất trong địa phương cũng sẽ thuận lợi hơn. Điều đó giúp cho quá trình giải quyết tranh chấp nhà, đất được nhanh chóng, chính xác.

TUẤN MINH