Những vấn đề liên quan đến con nuôi và nhận nuôi con nuôi

Nuôi con nuôi là vấn đề nhân đạo, không chỉ liên quan đến đạo đức xã hội mà còn bị ràng buộc bởi các quy định pháp lý. Nhiều vấn đề như: nhu cầu tìm gia đình thay thế cho trẻ; mong muốn được nhận con nuôi của không ít cặp vợ chồng hiếm muộn; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cha mẹ và con trong trường hợp nhận nuôi con nuôi... cần được sự điều chỉnh của pháp luật, quản lý của Nhà nước.

• “Nắng mai yêu thương” mang Trung thu đến với trẻ em khó khăn
• Lan toả thông điệp an toàn cho phụ nữ và trẻ em trong kỷ nguyên số
• Nâng cao kỹ năng bảo vệ trẻ em ở Khánh Lâm

Hiệu quả bước đầu

Luật Nuôi con nuôi quy định mục đích cơ bản của việc nuôi con nuôi là nhằm xác lập quan hệ cha, mẹ và con lâu dài, bền vững, vì mục đích tốt nhất của trẻ em được nhận làm con nuôi. Quy định này góp phần quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của trẻ em được nhận làm con nuôi. Năm 2025, tỉnh Cà Mau tiếp nhận và giải quyết 49 trường hợp trẻ được cho làm con nuôi, tăng 29 trường hợp so với cùng kỳ. Không có trường hợp nuôi con nuôi bị thu hồi, huỷ bỏ hay chấm dứt việc nuôi con nuôi, nuôi con nuôi ở khu vực biên giới, chứng tỏ việc cho nhận con nuôi được các bên thực hiện đúng quy định pháp luật, đảm bảo quyền lợi cho trẻ và gia đình nhận nuôi.

Trẻ em là đối tượng được Nhà nước bảo hộ và chăm sóc đặc biệt.

Công tác phối hợp liên ngành ở địa phương trong thực hiện việc rà soát các cơ sở nuôi dưỡng, đôn đốc cơ sở nuôi dưỡng lập hồ sơ của trẻ em cần tìm gia đình thay thế, thời gian qua được đảm bảo theo đúng quy định của pháp luật. Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp với Sở Y tế thực hiện rà soát, đánh giá trẻ em cần tìm gia đình thay thế; thường xuyên phối hợp hướng dẫn các cơ sở trợ giúp xã hội thực hiện đúng trình tự, thủ tục tiếp nhận và giải quyết việc nuôi con nuôi đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ở các cơ sở trợ giúp xã hội nhằm ngăn ngừa, phát hiện những hành vi vi phạm pháp luật. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 3 cơ sở nuôi dưỡng tham gia vào công tác nuôi con nuôi gồm: Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh Cà Mau, Trung tâm Bảo trợ xã hội Bạc Liêu và Cơ sở Nhà trẻ mồ côi Long Phước.

Cần thay đổi tâm lý che dấu khi nhận nuôi con nuôi 

Một trong những khó khăn nan giải trong lĩnh vực nuôi con nuôi là tình trạng chăm sóc và nhận nuôi dưỡng trẻ em nhưng không đăng ký tại các cơ quan có thẩm quyền. Nguyên nhân chủ yếu do tâm lý của cha mẹ nhận con nuôi không muốn nhiều người biết việc nhận con nuôi, không muốn trẻ biết mình là con nuôi... Tuy nhiên, xét về mặt pháp lý, việc không đăng ký nuôi con nuôi tiềm ẩn nhiều hệ luỵ. Quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em không được bảo đảm đầy đủ; người nhận nuôi cũng không được pháp luật công nhận là cha mẹ hợp pháp. Khi xảy ra tranh chấp, các bên gặp nhiều khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi, do cơ quan chức năng không có căn cứ pháp lý để can thiệp, giải quyết.

Bên cạnh đó, theo luật hiện hành, tiêu chí đánh giá điều kiện người nhận con nuôi chưa quy định tối đa độ tuổi dẫn đến phát sinh trường hợp người cao tuổi nhận nuôi trẻ nhỏ; chưa có quy định rõ về một số trường hợp thực tế như cha mẹ ruột đòi lại con do cha mẹ nuôi đang nuôi dưỡng... Ðồng thời, chưa có chế tài xử lý cha mẹ nuôi nước ngoài không gửi báo cáo định kỳ, chính sách khuyến khích nhận con nuôi trong nước vẫn chưa đảm bảo.

Cùng với việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, tăng cường thẩm quyền cho cấp xã, nhiều nơi luân chuyển, điều động cán bộ dẫn đến thiếu người có kinh nghiệm, nghiệp vụ trong lĩnh vực này. Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo Sở Tư pháp thường xuyên đôn đốc UBND cấp xã rà soát, đánh giá trẻ em cần được nhận làm con nuôi; hoặc đối với trẻ em đang được cá nhân, gia đình, tổ chức tạm thời nuôi dưỡng, chăm sóc thay thế theo quy định. Ngoài ra, nhiều địa phương còn lúng túng trong việc giải quyết những vấn đề có liên quan đến nhu cầu cũng như các quy định pháp luật về con nuôi và nhận nuôi con nuôi trên địa bàn quản lý.

Sở Tư pháp tập huấn các văn bản pháp luật mới cho cán bộ tư pháp, hộ tịch của các xã, phường trong tỉnh.

Từ những thực tế đó, tỉnh Cà Mau tập trung đẩy mạnh công tác truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật nuôi con nuôi để hạn chế tình trạng nuôi con nuôi mà không đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền. Tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ đăng ký nuôi con nuôi như: tổ chức tuyên truyền, phổ biến, quán triệt Luật Nuôi con nuôi; Nghị định số 19/2011/NÐ-CP ngày 21/3/2011 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Nuôi con nuôi; Nghị định số 24/2019/NÐ-CP ngày 5/3/2019 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 19/2011/NÐ-CP ngày 21/3/2011 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Nuôi con nuôi và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Tuyên truyền, phổ biến luật thông qua: Bản tin tư pháp; Cổng thông tin điện tử của Sở Tư pháp; trang thông tin Phổ biến giáo dục pháp luật tỉnh Cà Mau... Từ đó, giúp người dân nâng cao nhận thức, hiểu được ý nghĩa, tầm quan trọng của việc đăng ký nuôi con nuôi theo đúng quy định pháp luật, hướng tới bảo đảm quyền và lợi ích cho trẻ em được nhận làm con nuôi.

Kim Phượng