Phát triển điện năng lượng mặt trời: Cần có lời giải lâu dài

>> Bài 2: ĐIỆN MẶT TRỜI VÀ HỆ QUẢ TRONG NÔNG NGHIỆP

Bài cuối: PHÁT TRIỂN ĐIỆN MẶT TRỜI CẦN GẮN VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Với tốc độ phát triển như vũ bão hiện nay, khoảng một thập kỷ nữa, tương đương với tuổi thọ trung bình của một tấm pin mặt trời (PMT), lượng phế thải từ các tấm PMT hết hạn, hỏng hóc có thể lên đến hàng triệu tấm. Nếu không có phương án xử lí triệt để, hiệu quả thì đây sẽ là nguồn rác thải khổng lồ gây ô nhiễm nặng nề cho môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân.

Đầu tư hệ thống truyền tải có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển ĐMT. (Trong ảnh: Công nhân Điện lực nâng cấp đường truyền tải trên địa bàn TP. Bạc Liêu). Ảnh: P.V

XEM TRỌNG ĐẦU TƯ, COI NHẸ XỬ LÝ

Trong khi điện mặt trời (ĐMT) phát triển ồ ạt thì vấn đề xử lý các tấm pin từ nguồn điện này lại còn khá mơ hồ. Trong phiên chất vấn tại kỳ họp Quốc hội vào tháng 11/2020, giải đáp thắc mắc của các đại biểu liên quan đến việc xử lý ĐMT hết hạn - đại diện Bộ Công thương cho rằng, trách nhiệm xử lý pin hết hạn sử dụng thuộc về chủ đầu tư các dự án ĐMT. Còn chủ đầu tư xử lý thế nào, thậm chí có xử lý hay không lại là chuyện chưa được quan tâm đúng mức.

Anh H.Q (xã Vĩnh Bình, huyện Hòa Bình), băn khoăn: “Người dân đầu tư ĐMT biết rõ về lợi ích của ĐMT, giá mua điện ưu đãi, tác hại của pin hết hạn với môi trường nhưng không biết phải xử lý thế nào với những tấm pin kết thúc vòng đời. Người dân chỉ có thể trông chờ vào những giải pháp thiết thực của các bộ, ngành liên quan để giải cứu PMT hết hạn”.

Đối với nhiều địa phương trong nước nói chung, Bạc Liêu nói riêng, bài toán phát triển ĐMT gắn với sự phát triển bền vững môi trường vẫn chưa được tính toán một cách cẩn trọng, nhất là trong giai đoạn tăng tốc phát triển ĐMT cuối năm qua. Trong đó, điều đáng quan tâm nhất là, cả ngành quản lý và doanh nghiệp, người dân đầu tư ĐMT đều chưa tính đến tác hại, chi phí xử lý liên quan đến môi trường từ những tấm pin. Mặt khác, vì để hạ giá thành đầu tư, chạy đua tiến độ lắp đặt, nhiều khách hàng đã chọn mua các tấm pin đang được sản xuất đại trà, giá rẻ, tuổi thọ thực tế chỉ từ 10 - 15 năm, không thể đạt đến 20 - 25 năm như quảng cáo.

Theo các nhà khoa học, trong thành phần của tấm PMT, có một số kim loại nặng độc hại như: chì, Cadmium (Cd), Tellurium (Te)… Nếu bị ngấm vào đất và nước ngầm, các kim loại này sẽ gây ra các mối lo ngại về sức khỏe và môi trường. Do đó, ngay từ bây giờ, nếu không sớm đưa ra các chủ trương, chính sách và giải pháp đúng đắn, lượng chất thải độc hại từ PMT hết thời gian sử dụng sẻ ảnh hưởng xấu đến môi trường sống của con người trong tương lai.

Lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tại TP. Bạc Liêu. Ảnh: N.Q

ĐẢM BẢO HÀI HÒA GIỮA KINH TẾ VÀ MÔI TRƯỜNG

Trao đổi với chúng tôi, TS. Hà Anh Tùng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Năng Lượng Bền Vững, Đại học Bách Khoa, ĐHQG HCM cho biết: “Để giải quyết vấn đề ô nhiễm từ những tấm PMT sau khi hết hạn sử dụng, trong khi vẫn đảm bảo mục tiêu phát triển ĐMT, trước tiên, cần tuyên truyền nâng cao ý thức và hiểu biết của người dân, doanh nghiệp và toàn xã hội về vấn đề ô nhiễm môi trường từ rác thải PMT.

Hiện nay đã xảy ra tình trạng các tấm pin bị vỡ, hư hỏng trong quá trình vận chuyển và lắp đặt tại các dự án ĐMT đã bị vứt bỏ vô tội vạ, ảnh hưởng xấu đến môi trường. Khi ý thức của người dân, doanh nghiệp và xã hội được nâng cao, mọi người sẽ tập được thói quen thu gom các tấm PMT bị hư, vỡ hoặc hết hạn sử dụng tại các điểm thu gom hợp lý và đợi các đơn vị có thẩm quyền đến xử lý”.

TS. Hà Anh Tùng nêu quan điểm, ngành chức năng cần sớm ban hành các chủ trương, chính sách, biện pháp cụ thể về việc thu gom và xử lý rác thải từ PMT, từ đó làm cơ sở để chính quyền các cấp triển khai thực hiện.

Trong định hướng và chiến lược phát triển kinh tế, Bạc Liêu luôn coi trọng đảm bảo hài hòa giữa lợi ích kinh tế và môi trường. Do vậy, việc bảo vệ môi trường trong phát triển ĐMT cần phải được đặc biệt quan tâm. Ông Phạm Văn Thiều - Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định: “Phát triển năng lượng sạch để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh là một điều tốt, nhưng các địa phương và các sở, ban ngành cần rà soát lại các công trình, dự án ĐMT trên địa bàn tỉnh, nhất là những dự án xây dựng trên đất nông nghiệp để tránh tình trạng thả vài con cua, nuôi vài con tôm, con vịt rồi nói là ĐMT kết hợp với sản xuất nông nghiệp là không được. Chỉ cấp phép đầu tư cho những dự án thực sự kết hợp ĐMT với sản xuất nông nghiệp”.

Từ tổng quan các vấn đề trên cho thấy, để phát huy thế mạnh và lợi ích mà ĐMT mang lại, các cấp, các ngành, cần quản lý chặt chẽ việc triển khai thực hiện các dự án ĐMT trên địa bàn, cũng như có phương án đôn đốc, nhắc nhở, xử ý kiên quyết đối với những dự án ĐMT núp bóng, xẻ thịt đất nông nghiệp để đầu tư xây dựng các dự án ĐMT, có như vậy, Bạc Liêu mới thực sự trở thành trung tâm nặng lượng sạch và đảm bảo phát triển bền vững trong tương lai.

Khôi Nguyên - Phương Anh 

--------------------------------------------------------------

Ngày 9/2/2021, Thủ tướng Chính phủ có văn bản chỉ đạo số  185/TTg-CN về việc rà soát các vấn đề liên quan đến phát triển điện mặt trời. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thực hiện nghiêm theo đúng quy định pháp luật được cấp có thẩm quyền ban hành và các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, hướng dẫn của Bộ Công Thương về phát triển điện mặt trời mặt đất và trên mái nhà; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng phát triển ồ ạt điện mặt trời trên địa bàn theo phong trào, thiếu sự kiểm soát gây quá tải lưới điện khu vực và hậu quả xấu sau này; phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương, EVN trong công tác kiểm tra, thanh tra về phát triển điện mặt trời mái nhà tại địa phương, các công ty điện lực thời gian vừa qua; xử lý nghiêm trong phạm vi thẩm quyền các sai phạm nếu có.