Thực hiện chính sách hỗ trợ nông dân: Hiệu quả đến đâu?

Bài cuối: Làm gì để các chính sách hỗ trợ mang lại hiệu quả?

Hàng loạt chính sách hỗ trợ nông dân đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với bà con nông dân. Vì vậy, việc thực hiện tốt và phát huy hiệu quả các chính sách này có một ý nghĩa rất quan trọng. Trong điều kiện nguồn vốn có hạn, nhưng phải đầu tư cho nhiều dự án, chương trình mục tiêu khác nhau nên cần sự chung sức, chia khó của nhiều người.

Ông Nguyễn Tấn Phục, Chủ tịch Hội Nông dân huyện Vĩnh Lợi: Không nên vận động nông dân đóng góp quá nhiều Thu nhập của người nông dân chủ yếu dựa vào cây lúa hoặc phát triển thêm các mô hình chăn nuôi hay trồng hoa màu. Trong khi đó, sản xuất của người nông dân bị lệ thuộc hoàn toàn vào thời tiết và thị trường nên thu nhập rất bấp bênh. Do vậy, muốn người nông dân thoát nghèo, ít lệ thuộc vào các chính sách hỗ trợ thì cần tạo điều kiện cho nông dân tích lũy và không nên vận động nông dân đóng góp quá nhiều loại quỹ. Trước đây và hiện nay, nhà khoa học và Nhà nước luôn đồng hành cùng nông dân. Đó là hỗ trợ các chính sách tín dụng, tập huấn, chuyển giao khoa học - kỹ thuật… Còn lại là thiếu sự liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân. Vì vậy, cần phát huy vai trò của doanh nghiệp trong việc gắn kết với bà con nông dân. Có sự liên kết “4 nhà” này thì nông dân mới tạo được tích lũy và các chính sách hỗ trợ cũng sẽ được phát huy.

Để các chính sách hỗ trợ nông dân mang lại hiệu quả, lâu nay, các ngành chỉ mới tập trung ở giải pháp kiến nghị điều chỉnh, thay đổi cơ chế, hoặc yêu cầu tăng thêm định mức đầu tư mà quên đi một giải pháp quan trọng khác. Đó là việc giáo dục, tuyên truyền để người dân có ý thức vươn lên thoát nghèo, tự khắc phục khó khăn, hạn chế thấp nhất sự ỷ lại, dựa dẫm vào Nhà nước.

Bắt nguồn từ việc tập trung quá nhiều chính sách hỗ trợ, nên nhiều hộ nông dân nghèo gần như được “bảo bọc” hoàn toàn. Từ việc xây dựng nhà tình thương, hỗ trợ vốn sản xuất, phương tiện làm ăn, cấp thẻ bảo hiểm y tế, đào tạo nghề, cho vay vốn giải quyết việc làm, đi xuất khẩu lao động, rồi cả việc phân công cán bộ, đảng viên, các ngành nhận đỡ đầu hộ nghèo…. Sự “bảo bọc” này là một trong những nguyên nhân làm cho nhiều hộ nghèo không muốn thoát nghèo. Đồng thời hình thành ý thức ỷ lại và xem việc hỗ trợ là trách nhiệm phải làm của Nhà nước.

Cụ thể, trong sản xuất nông nghiệp, hàng năm Nhà nước phải bỏ ra hàng chục tỷ đồng cho công tác phòng chống dịch bệnh. Chỉ tính riêng tiền hỗ trợ phòng chống dịch cúm gia cầm, heo tai xanh năm 2012 cũng đã tốn hơn 692 triệu đồng; rồi mỗi năm Nhà nước phải bỏ ra từ 2 - 3 tỷ đồng để hỗ trợ phòng trừ dịch bệnh trên cây lúa.

Ông Nguyễn Trung Hiếu, Phó trưởng Phòng NN&PTNT huyện Hồng Dân, cho rằng: “Nếu nông dân thực hiện tốt các chỉ dẫn kỹ thuật sản xuất của ngành Nông nghiệp thì sẽ hạn chế tối đa dịch bệnh. Song, họ lại không làm. Bởi, nếu xảy ra dịch bệnh thì đã có Nhà nước hỗ trợ. Đơn cử như việc phòng chống rầy nâu, ngành Nông nghiệp đã khuyến cáo không nên sạ dày, nhưng nông dân vẫn cứ làm và năm nào cũng xin hỗ trợ thuốc trừ rầy”.

Nhà tôn vách lá nhưng lại xây hàng rào bê-tông khá bề thế (xã Hưng Phú, huyện Phước Long). Ảnh: L.D

Khoan sức dân để giúp nông dân tạo tích lũy

Do sản xuất nông nghiệp thường gặp nhiều rủi ro nên Nhà nước phải ban hành nhiều chính sách để hỗ trợ nông dân và chủ yếu thông qua hình thức đầu tư tín dụng. Ngặt nỗi, do nguồn vốn đầu tư của Nhà nước có hạn nên cần sự “chia lửa”. Đây là vấn đề rất quan trọng, tác động đến việc sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn đầu tư của Nhà nước, hướng đến việc sử dụng các nguồn vốn hỗ trợ này với chức năng chính là “vốn mồi” hay tiếp sức, phần còn lại phải do bản thân người dân tự vận động. Làm được việc này, người nông dân sẽ chủ động tính toán kỹ hơn và giảm dần việc ỷ lại vào các nguồn vốn hỗ trợ, vì có một phần vốn đầu tư của gia đình mình.

Tuy nhiên, muốn thực hiện giải pháp này, bản thân người nông dân phải tạo được tích lũy. Bên cạnh đó, phải khắc phục việc bắt nông dân đóng quá nhiều loại quỹ. Hiện nay, nông dân đã phải tham gia đóng gần 10 loại quỹ như: quỹ Hội nông dân, quỹ hỗ trợ nông dân, quỹ xóa đói giảm nghèo, quỹ xây dựng hạ tầng - giao thông nông thôn, quỹ an ninh - quốc phòng, quỹ khuyến học…. Đó là chưa kể đến phải đóng góp cứu trợ đồng bào bị thiên tai, ủng hộ thanh niên lên đường nhập ngũ… Tuy có nhiều hình thức đóng góp mang tính tự nguyện, nhưng nông dân không đóng là không được.

Thêm vào đó, một số địa phương chưa thật sự khoan sức dân, còn tập trung ở bề nổi. Như ở huyện Phước Long, hình ảnh đầu tiên về nông thôn mới ở huyện này là các cổng chào to tướng và hàng rào bằng bê-tông, có những hàng rào được xây hàng trăm triệu đồng. Những hộ có điều kiện thì không bàn, nhưng đối với những hộ gia đình còn khó khăn, nhà vách lá, nhưng phải đầu tư để xây hàng rào bằng bê-tông!

Nếu như số tiền hàng tỷ đồng trên được huy động để đầu tư cho phát triển sản xuất và những hàng rào bê-tông (mà nhiều nhà có thể thay bằng hàng dâm bụt) thì sẽ thiết thực hơn. Bởi, một trong những tiêu chí để xây dựng nông thôn mới có việc giữ gìn bản sắc, bảo vệ cảnh quan môi trường nông thôn. Mặt khác, trong xây dựng nông thôn mới, bản thân người nông dân phải đóng góp khoảng 60%, nên việc tạo điều kiện cho người nông dân có được tích lũy thay vì thành tích bề nổi là vấn đề cần được rút kinh nghiệm.

Việt Nam đã là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) nên phải thực hiện đúng các cam kết của tổ chức này. Trong đó, có những rào cản về thực hiện các chính sách hỗ trợ nông dân, và sắp tới Chính phủ sẽ điều chỉnh một số chính sách cho phù hợp. Do vậy, việc nông dân tự thân vận động, nắm bắt, tranh thủ các chính sách hỗ trợ là vấn đề sống còn. Từ đó, thực hiện tốt mục tiêu khai thác, sử dụng các chính sách hỗ trợ đạt hiệu quả cao nhất, hướng đến việc giảm dần hỗ trợ trực tiếp, dàn trải của Nhà nước để tập trung đầu tư cho những dự án lớn phục vụ nhiều hơn cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp - nông thôn.

LƯ DŨNG