Xót xa trẻ em lao động sớm

Thay vì được học tập và vui chơi, có rất nhiều trẻ em do gánh nặng cơm áo mà phải sớm lao vào cuộc mưu sinh. Với các em, có đủ cái ăn đã là khó, còn được đi học, được vui chơi như nhiều đứa trẻ khác dường như là chuyện quá xa vời.

Nhiều em nhỏ theo mẹ mưu sinh khi tuổi còn rất nhỏ.

Sớm mang gánh nặng mưu sinh

Cha mẹ ly hôn khi em Nguyễn Mỹ Tuyền (12 tuổi, khóm Chòm Xoài, phường Nhà Mát, TP. Bạc Liêu) vừa tròn 7 tuổi. Không muốn vướng bận về sau, nên hai đấng sinh thành đã nhẫn tâm giao Tuyền cho nhà nội nuôi dưỡng rồi bỏ đi xây dựng hạnh phúc riêng. Nhà nội em rất nghèo, gia đình 4 miệng ăn sống dựa vào gánh hàng bắp luộc của bà nội. Do quá khó khăn nên khi mới 10 tuổi, Tuyền nghỉ học, rồi đi phụ bán quán ăn cho người quen. Vậy là đã 2 năm trôi qua, khi trời chưa hửng sáng là Tuyền đi bộ hơn 2 cây số từ nhà đến quán ăn để phụ bưng bê, rửa chén, đến trưa về nhà thì em phụ bà dọn dẹp nhà cửa, nấu cơm. Do bươn chải sớm nên gương mặt và suy nghĩ của em già dặn hơn các bạn cùng trang lứa. “Em rất thích học, nhưng vì hoàn cảnh nên phải từ bỏ ước mơ của mình. Giờ em mong mình lớn nhanh để có thể kiếm được nhiều tiền học cái nghề lo cho bản thân và phụng dưỡng ông bà nội”, em Tuyền bộc bạch.

Tình trạng trẻ lao động sớm không chỉ ở các vùng quê, ngoại ô mà ngay tại trung tâm thành phố, hình ảnh những em nhỏ bán dạo kẹo cao su, vé số, nhặt ve chai, làm phụ hồ, lặt rau, phụ quán ăn… vẫn xuất hiện nhan nhản. Trẻ tham gia lao động sớm dù do nguyên nhân gì và tham gia ở mức độ nào thì cũng đều có những nguy cơ rủi ro về thể chất, tâm lý và cả tương lai của các em. Về lâu dài các em có rất ít cơ hội để phát triển, không có công việc tử tế, và vì thế đa phần lại rơi vào vòng quay của đói nghèo, lạc hậu và dễ bị đẩy tới môi trường có nhiều cạm bẫy, tệ nạn xã hội; gia tăng nguy cơ bị lạm dụng, xâm hại, bị lừa bán…

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trẻ phải lao động sớm, nhưng nguyên nhân chính vẫn là do kinh tế gia đình khó khăn. Mặt khác, bản thân một số em không còn nơi nương tựa (gia đình tan vỡ do ly hôn, mồ côi cha mẹ), gia đình thiếu trách nhiệm với con cái, một số khác do học kém nên muốn tiếp tục học hoặc ảnh hưởng của lối sống buông thả đã đi tìm việc làm kiếm sống. Ngoài ra, một số cơ sở sản xuất - kinh doanh vì muốn tiết kiệm chi phí trả công nên đã sử dụng nhiều lao động vị thành niên…

Em Mỹ Tuyền phụ bán quán ăn. Ảnh: T.Q

Cần quan tâm nhiều hơn đến trẻ em nghèo

Để bảo vệ và giúp trẻ em được vui chơi, học hành, được hưởng các quyền lợi chính đáng của mình, những năm qua, công tác bảo vệ và chăm sóc trẻ em luôn được các cấp ủy đảng, chính quyền, các tổ chức xã hội và cộng đồng quan tâm, chăm lo. Vấn đề lao động trẻ em được đưa vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, nhằm đạt mục tiêu ngăn ngừa và giảm thiểu tình trạng trẻ em lao động sớm. Nhà nước cũng đã có nhiều chính sách hỗ trợ trẻ em nghèo trong khám,  chữa bệnh, học tập như miễn giảm học phí, cấp học bổng, thực hiện các chương trình giảm nghèo (như hỗ trợ vốn, chuyển giao kinh nghiệm sản xuất…), đưa trách nhiệm ngăn ngừa trẻ em lao động sớm vào nội dung xây dựng gia đình văn hóa, xây dựng xã, phường…

Theo thống kê của Sở LĐ-TB&XH, tính đến năm 2022, toàn tỉnh trên 209.000 em có độ tuổi từ  0 - 16, trong đó có hơn 6.200 em có hoàn cảnh đặc biệt. Tuy chưa thống kê đầy đủ có bao nhiêu trẻ em phải lao động sớm, nhưng trên thực tế thì có rất nhiều trẻ em phải sớm bươn chải vất vả để kiếm tiền. Hiện nay, các hoạt động hỗ trợ trẻ em chủ yếu tập trung vào trẻ em hộ nghèo, cận nghèo, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, trong khi đó trẻ em từ nơi khác đến, không có hộ khẩu… thì không có chế độ để hỗ trợ, các ngành, địa phương, hội, đoàn thể chỉ có thể vận động hỗ trợ, song nguồn lực cũng có hạn. Do đó cuộc sống của những đứa trẻ này luôn trong cái vòng luẩn quẩn khó nghèo, tương lai mịt mù không lối thoát.

Mọi trẻ em đều có quyền được bảo vệ, yêu thương, vậy nên để giảm thiểu tình trạng trẻ lao động sớm, ngăn ngừa việc bóc lột sức lao động trẻ em hiệu quả hơn thì cần có sự kết hợp mạnh mẽ hơn nữa giữa các cấp chính quyền, sự hỗ trợ của các tổ chức, gia đình và xã hội nhằm xây dựng cho trẻ em một môi trường sống an toàn, giúp mọi trẻ em đều có quyền mưu cầu hạnh phúc và phát triển một cách toàn diện.

Minh Luân