“Đại sứ” truyền thông văn hóa

Có nhiều cách để hiểu về khái niệm “văn hóa”. Dù hiểu ở góc độ nào thì việc quảng bá cũng quan trọng không kém việc bảo vệ những tinh hoa ấy.

Quảng bá cũng là cách để gìn giữ. Quảng bá để mọi người cùng hiểu, cùng yêu để rồi cùng chung tay gìn giữ những giá trị tinh thần cao đẹp mà cha ông đã chắt chiu qua bao thế kỷ đã sống, đã vật lộn với tự nhiên, vượt qua chiến tranh với hy sinh, mất mát mới có được. Nếu không kịp quảng bá để gìn giữ, những giá trị ấy sẽ bị mai một trước mắt chúng ta mà ít người lại biết được.

Làm bánh phồng - một nét đẹp văn hóa trong ngày tết ở Bạc Liêu. Ảnh: M.Đ

1. Dịp Tết Quý Tỵ 2013, chúng tôi vào ấp Bàu Sen (xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi) gặp bà Út Đầm, một cán bộ lão thành cách mạng, cũng là người gắn bó với vùng đất này từ nhỏ đến lớn. Gặp để tìm hiểu những nét truyền thống văn hóa đặc trưng của nông thôn Bạc Liêu. Chuyện làm bánh, quết bánh phồng ngày Tết; tập tục cưới hỏi; chuyện vần công trong việc đồng áng, giỗ chạp… những câu chuyện bà kể cho chúng tôi nghe như những câu chuyện cổ tích thật đẹp đẽ và hấp dẫn. Cách thế hệ của bà nào tới một thế kỷ, vậy mà những người trẻ chúng tôi lúc ấy cứ phải há hốc mồm để nghe, để thấm và để hiểu ngọn nguồn những nét đẹp văn hóa của quê hương mà không phải người trẻ nào của thế hệ hôm nay cũng hiểu được. Lối sống của ông bà mình văn hóa và văn minh lắm chứ: lấy nghĩa để ứng xử với đời, để sau đó nhận lại được nhiều thứ quý giá hơn cả vật chất. Đó chính là mối quan hệ đoàn kết gắn bó trong cộng đồng, là sự hỗ trợ không vụ lợi và hết lòng, nền tảng để người dân vượt qua chiến tranh, đói nghèo, những hoàn cảnh luôn đe dọa đến đời sống hàng ngày. Nghe rồi lại ước: giá như những “đại sứ văn hóa” như bà Út Đầm nhiều hơn hoặc là truyền được tình yêu cho nền văn hóa dân tộc đến được nhiều người trẻ hơn, chắc chắn sẽ giảm được rất nhiều những lối ứng xử thiếu văn hóa của hôm nay.

2. Lớp trẻ ngày nay khá nhạy bén với nền văn hóa đa sắc màu của thế giới hiện đại. Kết quả này có sự góp sức của các phương tiện truyền thông. Báo in, truyền hình, báo mạng, điện ảnh, sách, đặc biệt là mạng xã hội đã mang đến một thế giới rực rỡ, sôi động từ những nền văn hóa ở khắp năm châu. Nhưng tiếp theo sau việc quảng bá của truyền thông là sự cảnh báo hệ quả “san phẳng” về văn hóa khi những nền văn hóa truyền thống dần bị bồi lấp bởi những nền văn hóa mới hấp dẫn công chúng trẻ hơn. Hệ quả này là lời cảnh báo có thật nếu việc quảng bá văn hóa truyền thống không được chú trọng và thực hiện đúng bản chất. Không phải cứ chăm chú vào việc gìn giữ một số sản phẩm văn hóa thì có thể gìn giữ được nền văn hóa đặc trưng của cộng đồng. Nhưng gìn giữ cũng không có nghĩa là ôm khư khư những giá trị xưa mà không chấp nhận một sự thích ứng nào với hiện đại. Bài học từ nền văn hóa Hàn Quốc đang được thế giới đón nhận, một kết quả mỹ mãn của truyền thông, cho thấy: khi văn hóa càng được quảng bá một cách rộng rãi thì việc gìn giữ nền văn hóa ấy sẽ càng có sức mạnh. Bởi sự thật là sức sống trong tâm hồn bao giờ cũng mạnh mẽ hơn sức sống dựa vào vật chất.

3. Bạc Liêu có đờn ca tài tử, một đặc sản không cần bàn cãi trong nền văn hóa còn non trẻ so với thế giới mấy triệu năm tuổi nhưng cũng đủ độ sâu và sự hấp dẫn, lôi cuốn từ tính chân phương, mộc mạc mà đậm đà tình nghĩa. Nhưng Bạc Liêu không chỉ có đờn ca tài tử. Nền văn hóa mà người xưa đã bồi đắp từ khi khai hoang mở cõi còn để lại nhiều thứ quý giá tương tự như bản “Dạ cổ hoài lang” vậy. Những cách đối nhân xử thế; những hoạt động truyền thống trong dịp lễ, tết; văn hóa cộng cư của các dân tộc anh em; truyền thống văn hóa trong gia đình… những điều làm nên tính cách, tâm hồn con người Bạc Liêu đều đáng được gìn giữ và quảng bá. Nhưng quảng bá văn hóa không giống quảng bá du lịch hay thế mạnh kinh tế! Bởi văn hóa là tầng sâu nhất, quý báu nhất, lung linh nhất bồi đắp nên tâm hồn con người, tâm hồn cộng đồng. Quảng bá văn hóa, vì vậy cũng phải đi vào tâm hồn của cộng đồng, của mỗi thành viên làm nên cộng đồng ấy. Thành viên trong ngôi nhà văn hóa có đủ các thành phần, lứa tuổi, sở thích… nhưng điểm chung kết nối họ với nhau là tình yêu dành cho nguồn cội. Đây chính là điểm nhấn cho hoạt động quảng bá văn hóa. Để mỗi người dân Bạc Liêu trở thành một đại sứ cho văn hóa của vùng đất này, việc quảng bá văn hóa không thể chỉ là những lời nói suông, những khẩu hiệu kêu gọi mà phải là những việc làm thiết thực đòi hỏi sự nỗ lực không mệt mỏi từ mọi phía. Để đến một ngày nào đó, không phải lặn lội về miệt ruộng vườn để nghe chuyện xưa, ở giữa phố thị vẫn có thể nghe một người trẻ hứng thú kể chuyện truyền thống văn hóa cha ông.

Thanh Lâm