“Quốc thái dân an”

Lễ Kỳ yên là một lễ quan trọng nhất của đình làng. Lễ này không chỉ diễn ra trong tháng Giêng mà còn diễn ra trong các tháng còn lại của năm âm lịch, mặt khác cũng không tổ chức cùng một ngày hoặc cùng một thời gian (nhiều ngày) mà tùy theo từng đình làng cụ thể. Có đình lại đáo lệ 3 năm tổ chức một lễ Kỳ yên lớn hơn bình thường (2 năm còn lại) gọi là Đại lễ Kỳ yên.

“Kỳ yên” có nguồn gốc từ chữ Hán, có nghĩa là “cầu an”. Việc tổ chức lễ Kỳ yên cho dù có những hình thức khác nhau tùy theo mỗi địa phương nhưng mục đích chung là nhằm cầu xin thần đình (thành hoàng) phù hộ cho làng được yên bình. Trong 2 cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược trước đây, “cầu an” còn có một ý nghĩa dùng để chỉ một số người sợ tổn hại về sinh mạng, tài sản, không đứng hẳn về “phe” nào, chỉ làm ăn buôn bán, không tham gia chính trị. Ở đây, “cầu an” có nghĩa gốc là cầu xin cho được yên bình.

Ước mơ làng xóm yên bình là một mong ước mang tính cộng đồng, mang tính xã hội và văn hóa rất cao. Bởi ở một số tín ngưỡng dân gian khác, thậm chí người theo các tôn giáo khi cầu xin thần thánh phù hộ thì thường cầu xin riêng cho mình, mở rộng hơn một chút là cho gia đình, cha mẹ, chồng vợ, con cái...

Tại các đình làng, có những bức hoành phi thể hiện rất rõ tính cầu yên bình không chỉ cho “bá tánh” mà còn cả cho quốc gia là: “quốc thái dân an”. Trong 4 chữ này, vế đầu tiên là quốc gia, kế đến mới là dân. Quốc gia có thái bình thì nhân dân mới yên bình.

Kể từ khi lập quốc đến nay, Việt Nam trải qua nhiều cuộc chiến tranh, đa phần là những cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, do vậy, mong ước quốc gia thái bình” là mong ước đầu tiên nhất để cầu xin thần thánh, ở đây là thành hoàng đình làng gia hộ. Sau khi quốc gia được thái bình thì mới cầu đến nhân dân yên bình (dân an). Cho dù 2 vế “quốc thái” và “dân an” là 2 vế đẳng lập cùng trong một câu nhưng được thể hiện cái trước, cái sau. “Dân an” chưa hẳn là hệ quả của “quốc thái” mà sau khi “quốc thái” còn phải lo cho “dân an”. “Quốc thái” hàm nghĩa quốc gia thái bình, không có chiến tranh chống xâm lược từ bên ngoài, còn “dân an” hàm nghĩa được yên bình trong quốc nội.

Trước đây, trong lễ Kỳ yên, phần lễ chiếm phần quan trọng hơn phần hội. Nhưng hiện nay, khi lễ Kỳ yên được tổ chức, các hoạt động khác mang tính hội lại có phần trội hơn. Dân chúng, nhất là giới thanh niên đến lễ Kỳ yên không phải đến để cầu khấn mà chỉ yếu là để vui chơi. Do đó, ý nghĩa nhân văn cầu cho “quốc thái dân an” có phần nhạt đi.

T.C