Bác Hồ với một người Bạc Liêu

Vùng đất Bạc Liêu sinh ra một con người mà vào đầu thế kỷ 20 đã nổi danh khắp Nam bộ, đó là nhân sĩ yêu nước Cao Triều Phát.

Nhân sĩ yêu nước Cao Triều Phát. Ảnh: B.T

Cao Triều Phát sinh năm 1889 tại Bạc Liêu, mất năm 1956 tại Hà Nội. Ông xuất thân trong một gia đình quan lại và đại điền chủ mà thế lực và sự giàu có có thể nói là vào bậc nhất ở Bạc Liêu. Thế nhưng tuổi thanh niên Cao Triều Phát không dựa vào tiền của, quyền lực của gia đình để vinh thân, phục vụ thực dân Pháp; không trở thành công tử trong nhóm Công tử Bạc Liêu đương thời, mà ông dành cả tuổi trẻ cho các hoạt động xã hội như gia nhập các tổ chức cánh tả, hội Tam Điền, các tổ chức nhân quyền… để bênh vực cho quyền lợi đang bị bóc lột, bị chà đạp nhân phẩm của công nhân và lao động người Việt ở Pháp quốc cũng như ở bản xứ. Ngày 12/11/1926, Cao Triều Phát cùng một số bạn bè đồng chí hướng sáng lập tổ chức “Đông Dương lao động Đảng” và lấy 2 tờ: “Nhật Tân báo” và “Ère nuovelle” làm cơ quan ngôn luận. Mục đích của đảng này và 2 tờ báo nêu trên là chống Pháp, bênh vực quyền lợi cho người lao động.

Từ năm 1933, Cao Triều Phát nhập môn Phật giáo Cao Đài - một tôn giáo lớn của Nam bộ rồi trở thành giáo phẩm cao cấp và sau đó là lãnh tụ Cao Đài Hậu Giang. Trong thời gian này, ông đã tập hợp, lãnh đạo tổ chức đạo Cao Đài theo Đảng chống Pháp với hai câu nói nổi tiếng: “Bàn thờ tôn giáo thì nhiều nhưng bàn thờ Tổ quốc chỉ có một”; “Hành đạo là kháng chiến, kháng chiến là hành đạo”. Chính vì thế mà người ta nhận định Cao Triều Phát là một hiện thân của khối đại đoàn kết dân tộc đánh Pháp.

Sau đó, ông tham gia cách mạng và rũ bỏ đời sống vàng son, hiến cho cách mạng 5.000ha đất ruộng để đi kháng chiến giải phóng tỉnh Bạc Liêu. Sau khi giặc Pháp tái chiếm Nam bộ và tỉnh Bạc Liêu, Cao Triều Phát đã chỉ huy trận đánh tại Tòa thánh Ngọc Minh (Thất Giồng Bốm) nổi tiếng.

Tiếp sau nữa là ông lên Khu, ra bưng biền kháng chiến rồi tập kết ra Bắc và giữ nhiều chức vụ quan trọng ở Khu, ở Miền và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Quốc hội Việt Nam.

Tháng 9/1947, lúc Cao Triều Phát đang làm Cố vấn Ủy ban Hành chính kháng chiến Nam bộ thì nhận được một bức thư Bác Hồ gửi cho ông. Bức thư có đoạn: “…dù xa cách, Chính phủ và tôi lúc nào cũng nghĩ đến công nghiệp của ông đối với Tổ quốc, đối với công cuộc kháng chiến và rất mong có ngày được gặp ông.

Cuộc kháng chiến ngày càng gay go, sự đoàn kết nhân dân ngày càng phải siết chặt. Ông là lãnh tụ của một tôn giáo lớn, một nghị sĩ, một bậc lão thành, nhiệm vụ của ông đối với sự đoàn kết của Nam bộ rất nặng nề. Chính phủ, Quốc hội cũng như đồng bào Trung, Bắc rất hâm mộ và tín nhiệm ông.

Với sự đồng tâm nhất trí của toàn thể quốc dân, ngày vinh quang của đất nước sẽ gần đây. Ngày ấy cùng ông uống một chung rượu đào, ngâm một bài thơ đắc thắng, là lòng mong mỏi của tôi.

Thay mặt Chính phủ, tôi chúc ông mạnh khỏe hơn để cùng toàn dân theo đuổi cuộc kháng chiến lâu dài, đến ngày thắng lợi cuối cùng.

Theo bức thư này, tôi kính gửi tặng ông bức ảnh của tôi gọi là vật kỷ niệm mọn…”.

Hai vật thiêng liêng là tấm ảnh và bức thư cùng với chiếc áo Bác Hồ mà Cao Triều Phát vận động quyên góp ủng hộ thương binh, liệt sĩ đã theo ông suốt cuộc kháng chiến đến khi tập kết ra Bắc. “Bài học Cao Triều Phát” đăng trên báo “Đuốc nhà Nam” ngày 22/6/1969 của nhà văn Thiếu Sơn đã miêu tả những năm kháng chiến ở bưng biền gian khổ nhất nhưng lúc nào Cao Triều Phát cũng giữ những kỷ vật thiêng liêng của Bác Hồ trong túi ba lô luôn đeo bên mình.

Sau ngày đình chiến, Hồ Chủ tịch gửi điện mời cụ Cao ra Bắc. Từ Cà Mau, cụ Cao đi Phụng Hiệp, đáp máy bay lên Sài Gòn rồi ra Hà Nội. Sau đó, theo đường bộ lên Thái Nguyên (thủ đô kháng chiến). Một ngày thu năm 1954, giữa núi rừng Đại Từ, cụ Cao đã vui mừng được gặp Bác lần đầu tiên, cùng uống rượu đào, ngâm thơ chào mừng kháng chiến thắng lợi.

Tết năm 1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí Trường Chinh, Phạm Văn Đồng mời các nhân sĩ trí thức miền Nam đến Phủ Chủ tịch dùng cơm. Mở đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Hôm nay, khách mời khá đông, tôi xin bắt tay người khách lớn tuổi nhất và người khách nhỏ tuổi nhất”. Nói xong Chủ tịch Hồ Chí Minh đến bắt tay cụ Cao Triều Phát và con trai út của cụ, năm đó mới lên 10 tuổi (theo Trần Quang Lê, nguyên Phó Ban Dân vận Trung ương cục miền Nam).

Ngày 9/9/1956, Cao Triều Phát từ trần vì bạo bệnh. Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam Tôn Đức Thắng, Thủ tướng Phạm Văn Đồng… đã đến tận giường bệnh thăm viếng ông và chia buồn cùng gia đình.

Trong một bức thư đáp từ với Chủ tịch Hồ Chí Minh tháng 9/1947, Cao Triều Phát nói rằng: “… Tôi cảm tạ Chủ tịch có tấm thịnh tình và một nghĩa cử cao quý…”.

Chính tấm thịnh tình và nghĩa cử cao quý của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà Cao Triều Phát đã rũ bỏ vàng son, hiến tất cả “để tham gia kháng chiến ngay từ đầu và đã kháng chiến tới già, tới chết. Phần lớn sự nghiệp của cụ, cụ đã cống hiến cho cách mạng” như nhà văn Thiếu Sơn đã nói.

Có thể nói Cao Triều Phát là một hiện tượng đặc biệt nói lên cái nghĩa khí “trọng nghĩa khinh tài” của người Nam bộ.

Phan Trung Nghĩa