Báo động văn hóa đọc của giới trẻ

Có thể dành hàng giờ (thậm chí cả ngày) để la cà ở các quán cà phê, lướt Net với những trò chơi vô bổ, hay bỏ ra hàng đống tiền để sưu tầm hàng “độc” ở các shop thời trang…, chứ ít có “cậu ấm, cô chiêu” nào chịu bỏ ra mỗi ngày 15 - 30 phút để đọc sách, thì nói chi đến việc “tậu” một quyển sách để bổ sung kiến thức cho bản thân. Thiết nghĩ, văn hóa đọc của giới trẻ đã đến hồi báo động.

Lười đọc sách - một thói quen xấu

Chúng tôi đã làm một cuộc khảo sát nhỏ với nhiều nhóm đối tượng khác nhau như: học sinh - sinh viên, cán bộ, công chức, viên chức trẻ. Trên 80% các đối tượng được khảo sát đều có cùng câu trả lời: “Chỉ đọc sách khi cần thiết”. Điều này cũng đồng nghĩa với việc “đọc gạo” tức là đọc để thi, đọc để hoàn thành một văn bằng chứng chỉ, đọc để giải quyết cho xong một việc làm nhất thời nào đó rồi bỏ ngang… không còn thiết tha gì với quyển sách khi mà nó đã hết giá trị “lợi dụng”. Đó là một thực trạng đáng buồn biểu hiện sự lệch lạc, thiếu nghiêm túc trong việc đọc đang tồn tại trong giới trẻ hiện nay.

Theo số liệu thống kê của Sở VH-TT&DL, trong 6 tháng đầu năm 2012, Thư viện tỉnh đã phục vụ trên 100.000 lượt bạn đọc. Trung bình mỗi ngày có khoảng hàng trăm lượt bạn đọc đến thư viện tìm tài liệu phục vụ công tác học tập, nghiên cứu; trong đó, đối tượng học sinh - sinh viên chiếm trên 80%. Tuy nhiên, các đầu sách mà họ tìm đọc lại nghiêng về mảng tự nhiên và phần lớn là sách ôn thi, bổ trợ kiến thức học tập theo kiểu “chữa cháy”; còn những đầu sách nặng về chính trị, xã hội, làm giàu kiến thức về lịch sử, văn hóa… lại nằm “buồn thiu” trên giá sách.

Các em thiếu nhi đọc sách tại phòng đọc sách xã Vĩnh Mỹ A (huyện Hòa Bình). Ảnh: C.K

Nhiều bạn trẻ thế hệ 9X cho rằng: “Đọc chỉ đơn thuần để thu thập thông tin, bổ sung kiến thức. Thế thì, tội tình gì phải dán mắt vào mấy quyển sách dày cộm khi chỉ cần vài cái nhấp chuột là những chuyện giật gân trên toàn thế giới đều bày ra trên màn hình vi tính. Nhanh - khỏe - rẻ, phù hợp với thời công nghệ số…”. Và càng đáng lo ngại hơn, khi các bạn trẻ tỏ ra hào hứng với những quyển “sách đen” kiểu như “Sợi xích” của Lê Kiều Như và hàng triệu lượt truy cập vào các trang web thiếu lành mạnh. Phải thừa nhận rằng, Internet có một khối lượng thông tin phong phú, nhanh gọn, được cập nhật thường xuyên… nhưng liệu rằng khi đọc xong trong đầu bạn còn đọng lại gì?

Lười đọc sách còn tạo ra một hiệu ứng xấu trong việc làm mai một dần sự trong sáng của tiếng Việt. Một nhà phê bình văn học từng than phiền: “Những người trẻ hiện nay chẳng mấy thiết tha với văn hóa đọc, nhất là đọc những tác phẩm văn chương… Vì không quan tâm đến chuyện đọc văn học trong nước và các tác phẩm dịch thuật nên họ đã chuốc lấy một hệ quả nhãn tiền là (…) không thể viết tiếng Việt một cách trong sáng, không thể sử dụng tiếng mẹ đẻ một cách thành thục…”. Và hệ lụy là những bài văn “dở khóc, dở cười”, những cột mốc lịch sử bị sai lệch theo kiểu “lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia” nhan nhản ở mỗi kỳ tuyển sinh đại học. Đâu rồi cái thời vàng son của văn hóa đọc, cái thời mà khi ấy đọc được một quyển sách hay là quên cả ăn và việc kể lại quyển sách ấy cho bạn bè nghe là cả một niềm hạnh phúc?

Lợi ích từ thói quen đọc sách

Theo các cán bộ tâm huyết có nhiều năm công tác trong ngành Thư viện thì, “khi đọc những trang sách in, sự cảm nhận của độc giả sẽ sâu hơn và ấn tượng đọng lại sẽ sâu sắc hơn. Điều này cũng đồng nghĩa với việc tri thức sẽ tỷ lệ thuận với thời gian bạn bỏ ra và số lượng sách bạn đã đọc”.

Đọc sách không phải để giết thời gian như nhiều người thường nghĩ, mà đọc sách để nâng cao nhận thức, mở rộng vốn hiểu biết, tích lũy vốn văn học thông qua những lời hay ý đẹp làm trong sáng tiếng mẹ đẻ.

Nhà văn Lỗ Tấn từng nói: “Muốn viết một chữ trong bụng phải có một tấn chữ; muốn nói một từ trong đầu phải có một ngàn từ”. Đọc sách sẽ tạo cho ta một thói quen tốt, luyện cho đôi mắt tinh nhanh. Khi đọc sách sẽ tạo ra một hiệu ứng tổng hòa kích thích các giác quan, và ta sẽ nhớ lâu, hiểu sâu vấn đề.

Trước tốc độ phát triển như vũ bão của xã hội thời đại công nghệ số, các bạn trẻ phải đối mặt và xử lý với vô vàn thông tin, sự việc để khẳng định vị thế mới của mình. Nhưng đừng vì thế mà sao nhãng văn hóa đọc - bởi đó là con đường ngắn nhất giúp hình thành nhân cách mỗi con người. Song, cũng cần nhìn nhận một điều rằng, ngoài sự nỗ lực của các bạn trẻ, những người có tâm huyết và trách nhiệm nên đa dạng hóa phương thức làm sách để giảm sự hàn lâm, nặng về lý luận, diễn giải… nhằm kích thích khả năng tiếp cận của giới trẻ.

Thực tế đã chứng minh rằng: Không có nhà bác học thiên tài, không có nhà chính trị lỗi lạc nào chỉ dựa vào tài năng của mình để thành đạt mà không qua con đường đọc sách. Vậy thì còn chần chờ gì nữa các bạn trẻ, chúng ta hãy cùng nhau vực dậy văn hóa đọc!

Kim Trúc