Bí rợ hầm dừa - mắm cá lóc chưng

Bác sui ở trong quê ra thăm cháu ngoai, quà quê mang ra cho gia đình nhà sui là… một hũ mắm cá lóc đồng. Nhìn con mắm đỏ au, to chừng 3 ngón tay chụm lại thơm lừng mùi thính gạo rang mà phát thèm. Má nói, “Lâu lắm rồi mới thấy con mắm ngon như vậy. Chút mấy đứa đi chợ, mua cho má một miếng bí rợ, vài củ khoai lang, nửa ký dừa nạo. Ở nhà còn mấy trái chuối sim, khỏi mua thêm… Bữa nay má nấu cho ăn món này ngon lắm”.

Chuyện ngồi lột vỏ dừa khô, rồi tỉ mẩn cạo cho sạch lớp vỏ bám bên ngoài gáo dừa, sau đó lấy bàn nạo ra nạo cơm dừa là… xưa rồi. Tôi nhớ cách đây cũng mới chỉ vài năm thôi, mỗi khi nghe má sai nạo dừa là chị em tôi lại nạnh nhau, đứa nào cũng kiếm công chuyện khác làm. Bởi mười lần như một, khi dùng sống dao đập mạnh lên gáo dừa thì y như rằng, hai chị em tôi đều bị má mắng, thay vì bổ đôi cho đều nhau, chúng tôi lại bổ trái dừa méo xẹo, bên to bên nhỏ, rất khó nạo. Còn bây giờ, hầu như chợ nào cũng có chỗ bán dừa khô nạo sẵn, rất tiện lợi.

Bí rợ và khoai lang gọt vỏ, cắt miếng vuông. Chuối sim lột vỏ, cắt xéo làm 2 hoặc 3 khúc. Rưới chút nước ấm lên thau dừa khô đã nạo sẵn để vắt lấy một chén nước cốt và khoảng hơn 1 lít nước dão. Ướp vào bí, khoai, chuối một ít đường và muối để khoảng 15 phút cho thấm. Cho nước dão dừa vào xoong, khi nước sôi thì cho bí và khoai lang vào trước, vặn lửa liu riu đến khi bí và khoai gần mềm thì cho tiếp chuối sim vào. Nêm muối, đường lại cho vừa ăn. Khi nguyên liệu trong nồi canh gần chín mềm thì cho chén nước cốt dừa vào, chờ nước sôi trở lại thì cho một ít lá gừng xắt nhuyễn vào rồi tắt bếp.

Mâm cơm dọn ra, chỉ đơn giản 2 món là mắm cá lóc chưng với bí rợ hầm dừa nhưng má nói, má như thấy cả cánh đồng của bà ngoại ẩn hiện, thấp thoáng đâu đó. Ở nơi đó có mấy dây bầu, dây bí thả lang không cần bắt giàn; luống khoai lang nằm cạnh đống rơm; mấy con cá lóc, cá rô đồng mắc câu, mắc lưới rộng trong khạp chốc chốc lại quẫy đuôi tìm chỗ thoát thân. Rồi hình ảnh mấy đứa trẻ là má và các cậu, các dì bu quanh nhìn bà ngoại giở hũ mắm cá đồng thơm lừng mùi… mắm. Để rồi sau đó, chỉ cần cho con mắm vào tô với một ít đường, bột ngọt, rưới chút mỡ nước (hoặc tóp mỡ), rắc miếng tiêu xay, ít củ hành tím xắt khoanh, chờ nồi cơm sôi gần cạn thì bỏ vào nồi cơm chưng. Khi cơm chín thì cũng là lúc gia vị ngấm vào con mắm, có thể mang ra dùng.

Vị bùi dẻo của khoai, của bí, vị ngọt thơm của chuối, đặc biệt là lá gừng với hương vị đặc trưng hòa với vị mặn, ngọt của từng thớ thịt mắm cá lóc chưng, pha lẫn chút cay của tiêu, vị béo của nước cốt dừa… Thật khó diễn tả thành lời, nhưng có thể nói ngắn gọn lại là, chỉ với 2 món ăn nhưng như đã đưa mọi người đến với hương vị đồng quê.

N.B