Đặc sắc văn hóa cộng cư

Chính cuộc sống gắn bó, quần tụ của ba dân tộc anh em Kinh - Hoa - Khmer trên vùng đất Bạc Liêu đã tạo ra sự giao thoa về văn hóa, làm phong phú và đặc sắc thêm cách hành xử, nếp nghĩ, lề lối sinh hoạt… của mỗi cá nhân sống trong cộng đồng. Nói một cách khái quát, đó chính là văn hóa cộng cư.

Đại diện lãnh đạo Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh và các tăng ni, đồng bào phật tử tham dự Đại lễ Phật đản. Ảnh: K.C

Bạc Liêu vốn là một vùng đất trù phú với sự góp công khai phá của ba dân tộc anh em Kinh - Hoa - Khmer. Ba dân tộc mang theo ba nền văn hóa lớn về đây hợp sức để tạo nên một nền văn hóa cộng cư tiên tiến, đậm đà bản sắc Bạc Liêu. Điều này đã được minh chứng thật sống động thông qua hệ thống đình, chùa, miếu, mạo giàu giá trị lịch sử, văn hóa rải rác khắp các địa phương trong tỉnh. Theo thống kê sơ bộ, toàn tỉnh hiện có hơn 90 ngôi chùa, 59 ngôi đình và nhiều cơ sở thờ tự nhỏ khác. Trong đó, có những bức phù điêu họa tiết sặc sỡ của các ngôi chùa Khmer, hòa quyện với lối kiến trúc Á Đông của các ngôi chùa người Hoa, lẫn trong những ngôi đình mái cong vút của người Việt. Tất cả đã tạo nên một tổng thể hoàn hảo về đường nét, hình khối và màu sắc; tạo nên bức tranh đa diện, phong phú trong văn hóa tín ngưỡng, mà cao hơn nó thể hiện cả chiều sâu về văn hóa của vùng đất với những con người hào hiệp, phóng khoáng, chuộng nhân nghĩa.

Đất giồng cát ven biển Bạc Liêu còn là chứng tích của thời kỳ hưng thịnh khẩn hoang lấn biển làm nông nghiệp của ba dân tộc anh em Kinh - Hoa - Khmer. Chính sự giao thoa ấy đã tạo ra những nông phẩm cực kỳ tuyệt hảo, nổi tiếng khắp vùng lục tỉnh Nam kỳ vào đầu thế kỷ 20. Trong đó, nhãn Bạc Liêu một thời đã đi vào ký ức. Và ngày nay, vùng “thánh địa” của nghề rẫy ấy đang góp phần không nhỏ vào việc cải thiện cuộc sống, vươn lên làm giàu của không ít bà con.

Nét đẹp của văn hóa cộng cư còn hòa quyện, tạo nên những con người anh hùng giàu lòng yêu nước, dám chống lại cường quyền để bảo vệ từng tấc đất quê mình. Đó là sự kiện đồng Nọc Nạng của anh em Mười Chức năm 1927 (đại diện tiêu biểu của người Việt); sự kiện Ninh Thạnh Lợi của Chủ Chọt (đại diện tiêu biểu của người Khmer) năm 1928; đại diện tiêu biểu của người Hoa là nhân sĩ Cao Triều Phát, hay Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Trương Thanh (với thành tích cùng đồng đội diệt 5 tăng, thiết giáp và hàng chục tên địch chỉ với một khẩu B40 để phá vòng vây cho đồng đội tại chân núi Bà Đen - Tây Ninh năm 1970)… Còn nhiều anh hùng, liệt sĩ có tên và vô danh khác nữa của ba dân tộc anh em đã ngã xuống vì độc lập dân tộc, vì một Bạc Liêu thanh bình, thịnh vượng.

Văn hóa cộng cư còn làm nên sự phong phú, đặc sắc trong văn hóa ẩm thực, tạo nên những món ăn trứ danh: bánh xèo, bún bò cay, bún nước lèo, bánh cống, hoành thánh… Mỗi thứ ẩn chứa một hương vị riêng biệt và thẩm thấu cả cái tình đất tình người Bạc Liêu.

Ở các ngày lễ, tết, hội hè trong năm, văn hóa cộng cư cũng thể hiện rõ nét. Những ngày lễ, tết của mỗi dân tộc không còn là của riêng ai mà đã trở thành ngày vui chung của cộng đồng. Không quá khi nói rằng, dường như cả năm người Bạc Liêu bao giờ cũng trong tư thế vui với hội hè, đình đám. Nào là: Tết Nguyên tiêu, lễ hội Kỳ yên, lễ Nghinh Ông, Đoan ngọ, Chôl-chnăm-thmây, Trung thu, Oóc-om-bóc, Tết Nguyên đán… Nhưng một điều vui nhất là cứ sắp đến ngày lễ, tết bà con lại “í ới” gọi nhau gói bánh, đi xem văn nghệ, chúc tết… Và khi mỗi gia đình có đau yếu, hậu sự thì mỗi người mỗi việc, phụ giúp một tay như chính việc của gia đình mình. Đó là nét đẹp truyền thống giàu giá trị nhân văn được kết tinh và khẳng định sau hơn 300 năm khẩn hoang mở đất.

Trong quá trình chung sống, các thế hệ lại tìm đến bên nhau, tạo nên những tổ ấm hạnh phúc mà trong ấy có sự tuôn chảy của cả ba dòng máu Kinh - Hoa - Khmer, làm dầy thêm nền văn hóa cộng cư, gắn kết thêm tình keo sơn gắn bó giữa ba dân tộc. Để ngày một thay da đổi thịt, Bạc Liêu hôm nay đang xác định cho mình một hướng đi riêng: Đi lên từ văn hóa. Và để đi đúng tiến trình và quỹ đạo, chúng ta nên đặc biệt quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy văn hóa cộng cư.

Kim Trúc