Đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn: Làm gì để phát huy hiệu quả?

Giúp nông dân giải quyết việc làm, tăng thu nhập, giảm nghèo và có điều kiện đóng góp cho xây dựng nông thôn mới, công tác tào tạo nghề được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện thắng lợi mục tiêu này. Song, công tác đào tạo nghề cho nông dân thời gian qua có thật sự mang lại hiệu quả? Đây là vấn đề cần được ngành quản lý và các địa phương quan tâm để không gây lãng phí nguồn vốn đầu tư trong lĩnh vực này.

Chăn nuôi vịt đàn ở huyện Hồng Dân (ảnh trên) và trồng rau sạch ở TP. Bạc Liêu - hai trong những nghề được chuyển giao cho nông dân thời gian qua. Ảnh: L.D

HIỆU QUẢ ĐẾN ĐÂU?

Thực hiện Quyết định 971/QĐ-TTg về công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn, từ năm 2016 - 2017, các địa phương đã tổ chức 90 lớp đào tạo nghề nông nghiệp cho hơn 2.670 lao động và kết quả là 100% số lao động sau đào tạo đều có việc làm(!?). Con số 100% có việc làm sau đào tạo cần phải xem lại, vì công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn thời gian qua cho thấy phần lớn người lao động khó tìm kiếm được việc làm, thậm chí là các nghề phi nông nghiệp.

Riêng các nghề nông nghiệp sẽ tìm việc ở đâu khi đến nay vẫn chưa có một doanh nghiệp hay cơ sở sản xuất, kinh doanh nào nhận người lao động được đào tạo nghề nông, hoặc xem chứng chỉ đã học xong nghề nông nghiệp là “tấm bằng” để nhận vào làm việc?

Thật ra con số 100% được giải quyết việc làm sau đào tạo chủ yếu tập trung ở những lao động nông thôn có đất sản xuất. Nghĩa là sau khi học xong họ áp dụng các mô hình sản xuất vốn có sẵn tại khu vườn, đồng ruộng của mình như: kỹ thuật chăn nuôi gia súc, gia cầm, sản xuất lúa chất lượng cao, nuôi trồng thủy sản... Còn lại số lao động không có đất sản xuất, hay thiếu đất sản xuất sau khi tham gia đào tạo nghề sẽ không có việc làm vì “không có đất để dụng võ” là con số không nhỏ.

Nhìn lại danh mục đào tạo nghề nông nghiệp cho nông dân qua 2 năm, vẫn chưa thấy xuất hiện những ngành nghề mới nào, mà chủ yếu là các nghề đã được nông dân áp dụng rộng rãi lâu nay như: kỹ thuật nuôi tôm, cua, cá, nhân lúa giống, trồng rau an toàn, phòng trị bệnh cho gia súc, gia cầm...

Trong khi đó, cùng với tổ chức các lớp đào tạo nghề, các ngành, địa phương còn tổ chức nhiều lớp tập huấn kỹ thuật sản xuất cho nông dân. Riêng Trung tâm Khuyến nông tỉnh, trong 2 năm (2016 - 2017) đã tổ chức gần 400 lớp tập huấn chuyên đề, chuyển giao khoa học - kỹ thuật cho nông dân và thu hút hơn 11.260 lao động nông thôn tham gia.

Qua điều tra thực tế từ công tác đào tạo nghề cho nông dân, sở dĩ phần đông nông dân tham gia học nghề và tập huấn kỹ thuật không phải vì hiệu quả của công tác đào tạo nghề mà chính là đi học nghề để nhận được các chính sách, chương trình hỗ trợ. Đơn cử như tham gia học nghề chăn nuôi gia cầm, sau khóa học sẽ được chia vài chục con gà đem về nuôi, hay nhận thêm các khoản hỗ trợ chi phí dành cho người học...

Thực tiễn từ công tác đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn mang lại hiệu quả chưa nhiều. Điều đó không chỉ gây lãng phí tiền của Nhà nước, làm mất thời gian, công sức của người học, mà còn tạo ra nhiều hệ lụy gây ảnh hưởng không tốt đến phát triển sản xuất. Đó là việc chuyển giao nhiều mô hình sản xuất, nhưng lại không tính đến hiệu quả, đầu ra của sản phẩm nên tạo ra nền sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, cái gì cũng có nhưng lại không thể sản xuất ra hàng hóa lớn, hoặc góp phần hình thành các mô hình chuyên canh nâng cao giá trị nông sản, làm tăng thêm giá trị gia tăng...

Mặt khác, lao động nông thôn tham gia học nghề nông chủ yếu là các lớp đào tạo, tập huấn ngắn hạn dưới 3 tháng, nên sẽ khó tạo ra một đội ngũ lao động chất lượng, có tay nghề kỹ thuật cao để đáp ứng nhu cầu cho các nhà tuyển dụng lao động.

CẦN LÀM GÌ?

Theo kế hoạch đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn năm 2018, Bạc Liêu sẽ tổ chức 172 lớp đào tạo nghề và thu hút 5.160 lao động tham gia, với tổng kinh phí 10.320 triệu đồng.

Để nguồn vốn đầu tư này phát huy hiệu quả và tránh lãng phí, ngành quản lý và các địa phương cần tính lại bài toán đào tạo nghề nông nghiệp. Một  trong những giải pháp cần được quan tâm chính là tập trung đào tạo theo nhu cầu, theo đơn đặt hàng và gắn công tác đào tạo nghề nông với xây dựng, phát triển các mô hình liên kết hợp tác, nhất là các tổ hợp tác, hợp tác xã. Đồng thời, liên kết với các doanh nghiệp, nhà máy và các dự án liên kết sản xuất bao tiêu sản phẩm theo mô hình cánh đồng mẫu lớn, hoặc gắn với xây dựng các vùng chuyên canh sản xuất hàng hóa lớn.

Bên cạnh đó, cần chủ động nguồn kinh phí đào tạo, tránh tình trạng gần đến cuối năm mới phân bổ kinh phí làm cho các ngành, địa phương phải chạy đua để hoàn thành nhiệm vụ, không phát huy được hiệu quả đầu tư, tập huấn, chuyển giao và đào tạo nghề không gắn với lịch thời vụ. Tăng cường đầu tư trang thiết bị cho giảng dạy, vì máy móc, trang thiết bị phục vụ đào tạo nghề ở các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh hiện nay chủ yếu phục vụ đào tạo nghề phi nông nghiệp... Và quan trọng hơn là đào tạo nghề phải gắn với đầu ra của sản phẩm, giúp nông dân tăng thu nhập, cải thiện sinh kế và sống được với nghề...

LƯ DŨNG

Ông Nguyễn Hùng Thái, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH: Cần gắn đào tạo, giải quyết việc làm với nhà máy

Theo tôi cần đánh giá lại hiệu quả công tác đào tạo nghề cho nông dân. Một lớp tập huấn ngắn hạn từ 1 - 2 tháng thì không thể coi là đào tạo nghề được, mà chỉ là tập huấn để giúp nông dân tăng thêm kiến thức. Do vậy, cần tách đào tạo nghề và tập huấn ra. Bởi tập huấn là lao động có sẵn và đang sản xuất thì làm sao 100% lao động sau đào tạo nghề lại không có việc làm được.

Để đào tạo nghề cho nông dân thật sự mang lại hiệu quả, cần gắn đào tạo, giải quyết việc làm với nhà máy. Còn tập huấn thì cần tổ chức ngay các thời điểm thay vì tập huấn theo kế hoạch. Có như vậy mới phát huy được hiệu quả và đáp ứng kịp nhu cầu phát triển sản xuất.