Đất bạn Lào: Giàu bản sắc văn hóa và tự nhiên

Theo lịch trình của Hội Nhà báo tỉnh, đoàn chúng tôi sẽ đi tham quan, tác nghiệp ở hai nước Lào và Thái Lan. Thế nhưng quốc gia mà tôi nôn nao muốn khám phá là Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào. Bởi vì trong 5 quốc gia ở Đông Nam Á nằm giáp Lào thì Việt Nam có đường biên giới giáp Lào dài nhất (2.069km), lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc của hai nước khá tương đồng và chịu sự ảnh hưởng khá giống nhau, thể chế chính trị cũng tương đối giống nhau - XHCN và một Đảng, Lào lại có nhiều thứ đặc biệt: là quốc gia duy nhất ở Đông Nam châu Á không có biển, đất nước Lào được mệnh danh là đất nước Triệu Voi, các bộ tộc Lào…

Ngày 19/9/2012, chúng tôi theo đương 9 - Nam Lào, trục hành lang kinh tế Đông Tây, từ cửa khẩu Lao Bảo vào đất nước Lào thuộc khu vực tỉnh Densavan, rồi từ đó đi một mạch đến cầu Hữu nghị Thái - Lào II bắc qua sông Mê Kông để vào Thái Lan. Đây là cuộc hành trình bằng ôtô khá mệt nhọc vì phải vượt đoạn đường 1.000km chỉ trong 1 ngày. Thế nhưng nó lại vô cùng thú vị vì cũng chỉ trong 1 ngày chúng tôi được đặt chân ở 3 nước: Việt Nam - Lào - Thái Lan. Đoạn đường dài nhất là trục hành lang kinh tế Đông Tây nối liền các nước ASEAN và xuyên đất nước Lào. Lào mở ra trong mắt tôi những điều lạ lùng hấp dẫn. Lào là một đất nước rộng 236.800km2, toàn là rừng núi và cao nguyên, bình nguyên… Lào nằm giữa, phía mặt trời lặn là sông Mê Kông, giáp Thái Lan, phía mặt trời mọc là dãy Trường Sơn dài hơn 1.000km, giáp Việt Nam. Đi trên đất nước Lào mà cứ ngỡ đi vào rừng núi Tây nguyên của Việt Nam cách đây 30 - 40 năm, rừng núi điệp trùng, chiếm 45% diện tích Lào và toàn là rừng nguyên sinh với những cây cổ thụ quý hiếm. Nếu gỗ ở Việt Nam mắc mỏ, quý hiếm, sang trọng bao nhiêu, thì ở Lào gỗ rẻ mạt và được dùng một cách phung phí bấy nhiêu. Xe chúng tôi ghé lại một trạm xăng để tài xế được nghỉ ngơi, thư giãn đôi chút thì cả đoàn chúng tôi nhìn nhau lắc đầu khi thấy người ta cất một căn nhà cho khách ngồi nghỉ mát với cột, kèo, sàn nhà toàn bằng gỗ hương tím. Cạnh đó, bên vệ đường, người ta bỏ lăn lóc một khúc cây ngoài mưa nắng có đường kính khoảng 1,5m. Tôi vốn là người mê gỗ nên cứ đứng sờ mó rồi chặc lưỡi tiếc rẻ, khúc gỗ hương này mà mang về Việt Nam rồi cắt thành những mặt bàn tròn dày 10cm, đường kính 1,5m…, trị giá khúc gỗ ấy ở Việt Nam không dưới 500 triệu đồng.

Mua bán các đặc sản của rừng tại đỉnh đèo ở Lào. Ảnh: L.D

Đi xuyên đất Lào ở đâu cũng thấy cây rừng, ven trục lộ là những ruộng lúa nhưng lại có rất nhiều cây đứng trên đồng. Người trồng lúa Lào và cả Thái Lan không có thói quen chặt đốn cây để dành đất trồng lúa, mà họ cấy sạ lúa trong những khu rừng thưa bởi họ quan niệm để cây làm bóng mát, khi làm đồng mệt thì vào đó mà hóng mát. Cây rừng nhiều nên đất nước Lào được lợp xanh ngan ngát, du khách có cảm giác được tắm mình trong tự nhiên hoang sơ và mát mẻ, và cũng chính vì rừng nhiều nên sản vật, thú rừng ở Lào còn rất nhiều. Các nhà khoa học trên thế giới nói rằng, Lào là quốc gia có nhiều loại động vật quý hiếm trên thế giới sinh sống như: Hổ, voi, bò tót khổng lồ… Nhưng chúng tôi thì thấy tại các chợ bản của người dân tộc nhiều động vật quý mà ở Việt Nam cấm săn bắt thì ở đó bày bán như: Chồn hương, sóc, nhím và cả một số loài chim quý, đẹp. Những loài vật ở rừng này do những người sống ở cạnh rừng săn bắt rồi mang ra bán trực tiếp. Đoàn chúng tôi là dân xứ biển xứ đồng, cả đời ăn cua biển, cua đá, cua đồng đến mòn răng, nhưng chưa bao giờ được ăn con cua suối giữa rừng của Lào. Đó là những con cua màu xám không giống cua Việt Nam, được bán với giá khoảng 70 - 80 ngàn đồng/kg, khi luộc chín thì ăn cũng chắc thịt và có hương vị ngọt rất lạ.

Xe chúng tôi đi xuyên đất nước Lào bằng đường quốc lộ mà giống như cảnh trong phim thám hiểm đường rừng. Hiếm khi bắt gặp thành phố và các khu dân cư đông, bởi dân cư Lào rất thưa thớt, chỉ đạt 26,7 người/km, chủ yếu là rừng núi hoang vu và những bản thượng heo hút, có những đường đèo núi dài đến 200km, không gian mở ra đẹp như cảnh tiên bồng, đó là những mây, những núi chập chùng, hùng vĩ mà cũng thật nên thơ. Xa xa bắt gặp những ngôi làng heo hút của người dân tộc. Đúng là đất nước của các bộ tộc mà người ta gọi là Lào Lùm, gồm Thái, Mèo, Dao, Thái đen và cả người Tây Tạng - Miến Điện… Chính sự đa sắc tộc mà trong sinh hoạt đời sống đã trình diễn với du khách cái bản sắc văn hóa cực kỳ phong phú. Xa xa, trên lưng chừng đèo, giữa rừng núi hoang vu có một khu chợ nho nhỏ, ở đó những người dân tộc vóc dáng nhỏ bé, trang phục sặc sỡ bán những sản vật của rừng núi mà họ tự săn bắt, trồng trọt. Đó là những thú rừng, những rễ cây ngâm rượu trị bệnh đau lưng và tăng cường sức khỏe mà họ dùng tay ra dấu với du khách trông rất buồn cười, cho đến những loại củ quả như bắp, bí… Tôi mua thử mấy củ sắn khổng lồ so với củ sắn Việt Nam mà ăn cũng thấy khá ngon. Chợ trên núi thì bán lâm sản, chợ dưới sông Mê Kông thì bán đủ các chủng loại cá khô, cá tươi. Người ta nói Lào là đất nước có văn hóa ẩm thực nướng. Điều đó cũng không có gì lạ, bởi vì đất nước của họ rất đông dân tộc ít người mà sở trường là săn bắt và nướng. Anh Sáu - người của Công ty du lịch, mua món cá nướng đãi đoàn chúng tôi. Đó là những con cá rô phi rất to, người ta bắt từ sông Mê Kông rồi đem ướp muối và nướng. Chỉ đơn giản vậy mà chúng tôi ăn vừa cảm thấy ngon, vừa đặc biệt lạ so với món nướng của Việt Nam.

Nhà của người Lào dù ở cao nguyên, bình nguyên hay các bản thượng đa phần đều giống nhau. Đó là loại nhà sàn, bốn mái, vật liệu chủ yếu là gỗ. Những kiểu nhà này tôi đã bắt gặp ở Cam-pu-chia, Thái Lan… Đó là loại kiến trúc truyền thống của Đông Nam Á. Ngày nay, có rất nhiều người giàu có cất nhà mới xây bằng bê-tông nhưng họ vẫn giữ cái mái nhà truyền thống. Nhìn những ngôi nhà ấy tôi cảm thấy đẹp và giàu bản sắc văn hóa rồi chạnh lòng nhớ đến Bạc Liêu, Đồng bằng sông Cửu Long khi nhà hai mái cứ mất dần gần hết để thay vào đó là loại nhà một mái lai căn.

Đi trên đất nước Lào cứ cảm thấy hấp dẫn, muốn khám phá. Vì ở đó môi trường tự nhiên còn nhiều vẻ hoang sơ, vì ở đó thật giàu bản sắc văn hóa. Chính vì thế mà khách ta, khách Tàu, khách Tây cứ đổ xô về Lào, mặc dù cơ sở hạ tầng của họ còn thấp kém.

Đoàn nhà báo Bạc Liêu chụp ảnh lưu niệm tại chùa Xieng Thong (được xây từ năm 1560). Ảnh: L.H

Luangprabang từng là một kinh đô của vương quốc Triệu Voi, từ thế kỷ 14 đến năm 1946 với dân số khoảng 22.000 người. Trước năm 1975, Luangprabang vẫn là thủ đô của hoàng gia, trung tâm của Vương quốc Lào, mặc dù ngay từ năm 1560, vua Setthathirath I đã quyết định di chuyển thủ đô của Lào tới Viêng Chăn. Chính vì hình thành hơn 1.000 năm, trải qua nhiều triều đại, nhiều binh biến và là trung tâm của Vương quốc Lào, nên Luangprabang ẩn chứa chiều sâu văn hóa của Lào, hàng năm thu hút hàng triệu khách du lịch đến đây.

Luangprabang là một thành phố nhỏ, hiền hòa nhưng rất đẹp nằm trên bờ sông Mê Kông. Và trên nó là những địa điểm văn hóa - lịch sử hấp dẫn mà du khách muốn xem. Khi đến Luangprabang, đoàn chúng tôi được đưa vào một quán ăn cất bằng gỗ với một kiểu dáng hết sức xưa cũ, phản ánh phong cách kiến trúc và văn hóa Lào, và được thết đãi các món đặc trưng của văn hóa ẩm thực Lào. Trong mấy ngày dừng chân ở đất bạn Lào, đa phần các thành viên của đoàn chưa quen với món ăn Lào nên ai cũng cảm thấy ăn không ngon miệng. Do đó, khi được giới thiệu món mắm Lào, mọi người đều hy vọng ở món ăn này. Thế nhưng, khi nếm thử thì thấy không hợp khẩu vị vì không có mùi của mắm Việt Nam và người Lào nấu mắm bằng thịt bò. Tiếp cận các món ăn Lào, thấy người Lào ăn cay như người Thái. Và 3 nguồn nguyên liệu chủ lực là cá của sông Mê Kông, thịt bò và heo mọi. Thịt heo ở đây ăn rất ngon vì da dày, ít mỡ. Còn thịt bò thì nổi tiếng là món khô bò - đặc sản của Lào.

Sáng tinh mơ tại Luangprabang, khi mặt trời chưa ló dạng thì chúng tôi đã thấy đoàn nhà sư đi khất thực. Người của Lào thành kính dâng thức ăn cho người nhà Phật, vì họ vốn là một dân tộc sùng đạo. Nền văn hóa Lào chịu ảnh hưởng nặng của Phật giáo Thượng tọa bộ. Dân số Lào chưa đến 7 triệu người mà đất nước Lào có đến 1.400 ngôi chùa. Đoàn chúng tôi được đưa đến chùa Phrakeo - một trong những ngôi chùa cổ nhất ở Lào được cất cách đây 500 năm, nằm trên bờ sông Mê Kông. Chính điện là một công trình đã tồn tại 500 năm với những cột, kèo làm từ gỗ quý và rất to, do một trong những ông vua Lào xây cất. Cách thờ phượng, hành lễ của họ cũng giống như ở Cam-pu-chia, Thái Lan… thuộc Phật giáo tiểu thừa.

Đoàn chúng tôi được đưa đến hoàng cung để tham quan. Đây là một quần thể kiến trúc cổ, theo mô típ Lào pha trộn với Pháp. Hoàng cung hiện được xem là một di tích lịch sử phục vụ cho du lịch, chứ không còn vương triều vì Cộng hòa nhân dân Lào đã tổ chức chế độ dân chủ từ năm 1975. Hoàng cung hiện trưng bày nhiều hiện vật của đời sống vương giả qua nhiều triều đại các vua Lào, ở đó cũng trưng bày nhiều hiện vật của tình hữu nghị Việt - Lào mà các nguyên thủ quốc gia tặng nhau.

Thăm hoàng cung xong, chúng tôi được đưa đi xem khu phố cổ đã hình thành khu dân cư ở Luangprabang cả ngàn năm. Thế nhưng nhà cửa, các kiến trúc còn lại là loại kiến trúc: Pháp, Hoa, Lào… xen kẽ với nhau và được xây cất từ cuối thế kỷ 19 đến nay. Khách bộ hành đi xem rất đông, có lẽ họ đến để làm điểm tựa mà nhìn sâu vào văn hóa lịch sử Luangprabang, chứ những di tích còn lại thì thua xa phố cổ Hội An của Việt Nam.

Tối đến, đoàn chúng tôi được đưa đi xem khu chợ đêm bằng xe tuk tuk - một loại xe đặc trưng của Lào, trông giống như xe lam của ta ngày xưa. Lái xe là những người trông rất hiền lành và đặc biệt là giá cước rất rẻ, cũng như không bao giờ họ nói thách giá. Điều này cũng phần nào phản ánh tính cách chân chất của người Lào. Khu chợ đêm này là một khu chợ nổi tiếng, khai chợ vào lúc sẫm tối và kết thúc lúc 10 giờ đêm. Và khách du lịch ở đó rất đông, đặc biệt là khách Tây. Ở đó vừa là khu ăn uống, vừa là khu trao đổi hàng hóa. Người ta bày bán rất nhiều sản phẩm mang đặc trưng Lào như thổ cẩm, vật dụng được làm từ gỗ, các món ăn Lào. Đặc biệt họ có đến mấy cửa hàng bán đồ cổ của Lào mà tôi nhìn kỹ đa phần là đồ giả cổ.

Luangprabang nằm trên một cao nguyên vùng phía Bắc Lào và nằm kề sông Mê Kông, khí hậu khá mát mẻ và cây xanh rất nhiều trong thành phố. Sông Mê Kông đoạn này không lớn nhưng êm đềm. Màu nước sông Mê Kông đỏ ngầu phù sa của cao nguyên Tây Tạng. Trên sông thi thoảng có một chiếc thuyền độc mộc. Sông rất tĩnh lặng và đôi bờ của nó là rừng núi điệp trùng trông rất nên thơ mà cũng thật hùng vĩ.

Chúng tôi từ giã cố đô Luangprabang trong sự nuối tiếc vì chưa khám phá hết nó. Thật ra, Hội Nhà báo tỉnh đưa chúng tôi đi xuyên đất nước Lào, thăm nhiều danh lam thắng cảnh, kể cả thủ đô Viêng Chăn, thế nhưng Luangprabang là nơi ghi dấu ấn khá đậm, bởi người Lào và cả khách du lịch đều nói rằng: sang đất nước Triệu Voi mà chưa đến Luangprabang là chưa đến Lào, chưa hiểu Lào. Sức hấp dẫn mãnh liệt của Luangprabang chính là chiều sâu văn hóa, lịch sử của Lào.

Bởi thế chuyến tham quan, tác nghiệp nước ngoài ấy giúp tôi thêm khẳng định: việc Nghị quyết 02 của Tỉnh ủy Bạc Liêu về đẩy mạnh phát triển du lịch, lấy văn hóa - lịch sử làm nguồn lực cho phát triển du lịch là đúng hướng, đúng quy luật.

Phan Trung Nghĩa