Để đờn ca tài tử Nam bộ lưu truyền và phát huy trong đời sống xã hội

Ngay từ những ngày đầu khẩn hoang, mở đất, dòng nhạc đờn ca tài tử (ĐCTT) không chỉ là hành trang của những người con xa xứ, mà còn là nền tảng gắn kết cộng đồng để bảo tồn và phát huy vốn di sản văn hóa của cha ông. ĐCTT không ngừng được sáng tạo đáp ứng nhu cầu văn hóa ngày càng cao của cư dân trên vùng đất phương Nam.

Giá trị một dòng nhạc

“Một dây kết bạn tri âm/ Hai dây kết bạn trăm năm suốt đời”. ĐCTT không chỉ là loại hình nghệ thuật dân gian có khả năng liên kết cộng đồng trong địa bàn cư trú, mà còn có khả năng chinh phục và liên kết nhiều cộng đồng, nhiều thành phần xã hội đến với nhau để “kết bạn trăm năm”. ĐCTT có thể diễn ra mọi lúc, mọi nơi, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa và hưởng thụ văn hóa của nhân dân, cả người lao động chân tay, người lao động trí óc, nói cách khác là cả sĩ, nông, công, thương… đều có thể tham gia sinh hoạt và thưởng thức loại hình nghệ thuật này.

Các nghệ nhân tỉnh Bến Tre tham gia hoạt động tại “Không gian đờn ca tài tử Nam bộ” (trong khuôn khổ Festival ĐCTT quốc gia lần I - Bạc Liêu 2014). Ảnh: M.Đ

Nội dung và lời ca tài tử đáp ứng nhu cầu tinh thần xã hội, không cầu kỳ, dễ hiểu, phù hợp với mọi tầng lớp dân cư; đồng thời thỏa mãn nhu cầu sáng tạo “tức thì” trong quá trình giao lưu ĐCTT. Nhờ đó, ĐCTT từng bước thấm sâu vào đời sống xã hội, đa dạng về nội dung, thỏa mãn nhu cầu tình cảm, lại phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị trong từng thời kỳ lịch sử cụ thể. Các nghệ nhân ĐCTT đã tạo dựng cơ sở xã hội vững chắc để ĐCTT thấm sâu, lan rộng từ miền Đông đến miền Tây, từ Nam chí Bắc, cả trong và ngoài nước… Do đó, trước hết cần phải ghi danh những tiền nhân đã có công gầy dựng, lưu truyền và phát triển, định kỳ hàng năm tổ chức ngày kỷ niệm, tri ân như ngày hội truyền thống của từng địa phương (hoặc khu vực).

Giải pháp lưu truyền và phát huy giá trị

Một thực trạng đáng băn khoăn là hiện nay phần lớn người chơi tài tử chỉ biết đờn và ca một số bản trong 20 bản Tổ, do đó nếu thiếu đồng bộ trong việc thực hiện chương trình hành động được cam kết với UNESCO, nguy cơ nhiều bài bản Tổ bị mất đi là không tránh khỏi.

Nhằm góp phần thực hiện thắng lợi 7 nội dung trong chương trình hành động quốc gia nhằm bảo vệ và phát huy giá trị nghệ thuật ĐCTT Nam bộ do Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL công bố, thiết nghĩ trước mắt phải tập trung thực hiện nhiều giải pháp. Sở VH-TT&DL mỗi tỉnh, thành phố cần tham mưu xây dựng quy chế bảo tồn và phát huy ĐCTT của địa phương theo hướng vừa phát huy tốt tính xã hội hóa, vừa tạo tiền đề cơ sở vật chất đáp ứng nhu cầu sinh hoạt định kỳ và các hoạt động hội thi, hội diễn và giao lưu văn hóa; khuyến khích tổ chức và cá nhân dạy và học ĐCTT tại các trung tâm huyện, xã, phường, thị trấn. Bên cạnh đó là việc đa dạng hóa các hình thức tổ chức bảo trợ việc thành lập và phát triển các đội, nhóm, câu lạc bộ ĐCTT; chú trọng hoạt động sáng tác lời mới, bồi dưỡng tài năng thông qua hoạt động phong trào. Thành lập các trung tâm đào tạo, bồi dưỡng phù hợp với thực tế nhu cầu phát triển, với kiến thức và trình độ của người tham gia; chú trọng chính sách đãi ngộ đối với người dạy và khuyến khích người học. Thực hiện có hiệu quả các hoạt động giao lưu văn hóa giữa các địa phương và các đội, nhóm, câu lạc bộ ĐCTT; duy trì liên hoan định kỳ cấp khu vực và toàn quốc với nhiều hoạt động phong phú vừa tạo sự gắn kết, giao lưu văn hóa giữa nghẹ nhân với khu vực, với vùng miền, vừa thúc đẩy sự phát triển không ngừng không gian nghệ thuật ĐCTT Nam bộ…

ĐCTT Nam bộ đã, đang và luôn đồng hành với đời sống xã hội, không chỉ ở Nam bộ, mà còn có sức lan tỏa sâu rộng trên phạm vi toàn quốc và bạn bè năm châu. Vì vậy, đề ra và thực thi những giải pháp để lưu truyền và phát huy giá trị nghệ thuât ĐCTT Nam bộ một cách thiết thực, gắn chặt sinh động với sự vận hành của cuộc sống là nhiệm vụ cần được mỗi địa phương và quốc gia quan tâm.

LƯ HỘI (Giám đốc Bảo tàng tỉnh Bến Tre)