Để sáng tạo là việc tạo ra cái mới tốt đẹp hơn!

Những ngày vừa qua, dư luận xã hội lại có phen dậy sóng xoay quanh câu chuyện cuốn sách Tiếng Việt Công nghệ giáo dục lớp 1. Tạm thời chưa vội bàn đến lợi ích và bất cập của phương pháp vuông tròn hay cách đánh vần được dạy trong cuốn sách. Nhưng qua sự việc này cho thấy, vẫn tồn tại không ít những vấn đề trong lựa chọn giải pháp tối ưu cho việc đổi mới chương trình sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông của Bộ GD-ĐT.

Theo kế hoạch của Bộ GD-ĐT, chương trình SGK mới sẽ được áp dụng theo hình thức cuốn chiếu đối với cấp tiểu học (lớp 1 - lớp 5) từ năm học 2019 - 2020, đối với cấp THCS (lớp 6 - lớp 9) từ năm học 2020 - 2021 và đối với cấp THPT (lớp 10 - lớp12) từ năm học 2021 - 2022. Đổi mới chương trình SGK là một phần của đổi mới giáo dục toàn diện mà Bộ GD-ĐT đang chủ trương đẩy mạnh cải cách. Tính từ năm 1945 đến nay, Việt Nam đã trải qua bốn cuộc cải cách lớn (1950, 1956, 1979, 2013). Tuy nhiên, bài học từ những lần cải cách trước đây dường như chưa đủ mạnh để tác động đến cuộc cải cách đổi mới giáo dục đã và đang diễn ra.

Không ít các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục đã có những nghiên cứu phản biện, tranh luận đối với những vấn đề tồn tại của hệ thống giáo dục nước ta cũng như bất cập trong các lần cải cách đổi mới của ngành Giáo dục. Phần lớn các nghiên cứu đã chỉ ra những hạn chế trong các lần cải cách giáo dục (CCGD) vẫn còn nặng tư duy theo cách “thử, sai, sửa”. Giáo dục không thể vừa làm vừa sửa, theo cách sai đến đâu sửa đến đó được. Không thể đưa học sinh vào những vòng quay để tìm kết quả. Đổi mới CCGD không thể bằng tầm nhìn ngắn hạn trong quản lý, đó là quan điểm sai lầm không hề nhỏ. Xã hội mong muốn sau mỗi lần đổi mới, cải cách của ngành Giáo dục sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho đất nước và quan trọng hơn là lợi ích của học sinh, của người dân. Chứ không phải cứ một khoảng thời gian ngành Giáo dục lại đổi mới, lại cải cách và kéo theo là những dự án thay SGK… rất tốn kém tiền của của xã hội, cũng như sự ảnh hưởng không nhỏ đến học sinh và người dân.

Đúng là CCGD không có giải pháp nào dễ dàng và hoàn hảo hay một mô hình lý tưởng nào để bắt chước y nguyên. Nhưng không thể cứ liên tục đổi mới mà vẫn cứ loay hoay chưa tìm ra lối thoát thậm chí là bế tắc. Ngay cả các nước có nền giáo dục phát triển như Anh, Mỹ, Nhật hay Singapore… họ không có nhiều lần CCGD như ở nước ta nhưng nền giáo dục của những nước này đã mang lại những thành tựu to lớn cho đất nước của họ và thế giới là không thể bàn cãi.

Hoạt động sáng tạo là phát minh, sáng kiến… là việc tạo ra cái mới để thay thế cái cũ, cái mới phải tốt đẹp hơn cái cũ nhằm đáp ứng kịp thời những đòi hỏi về sự thay đổi nhanh chóng của xã hội như vậy sáng tạo mới có giá trị. Xã hội sẽ tốn kém nhiều công - của và sự phiền toái bởi những cải cách, đổi mới… thiếu thực tiễn khách quan. Đó là sự cải cách không cần thiết, như vậy sáng tạo để làm gì?

Khắc Trường