Đờn ca tài tử trở thành di sản văn hóa thế giới

Tối 5/12, nguồn tin từ VTVNews cho biết: Vào hồi 12 giờ 47 phút, giờ địa phương (tức 15 giờ 47 phút ngày 5/12, giờ Việt Nam), tại phiên họp Ủy ban liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 8 của UNESCO diễn ra tại thành phố Baku, nước Cộng hòa Azerbaijan, nghệ thuật Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ của Việt Nam đã chính thức được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Như vậy, sớm hơn dự định ban đầu, ĐCTT đã chính thức được công bố là di sản văn hóa thế giới trong niềm vui vỡ òa, không chỉ đối với người Việt Nam trực tiếp tham dự phiên họp mà của triệu triệu dân Việt Nam. Chúng ta có thêm một di sản văn hóa tầm thế giới, ĐCTT đứng vị trí thứ 8 sau 7 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận trước đó (gồm: nhã nhạc cung đình Huế, không gian văn hóa cồng chiêng Tây nguyên, dân ca quan họ Bắc Giang và Bắc Ninh, ca trù, hội Gióng, hát xoan, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương).

Đờn ca tài tử tại khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Ảnh: C.T

ĐCTT ra đời muộn so với một số thể loại âm nhạc cổ truyền khác của Việt Nam, nhưng sức sống, sự lan tỏa và tầm ảnh hưởng đối với công chúng rất mạnh mẽ! Trong hồ sơ trình UNESCO, ĐCTT được xác định là loại hình âm nhạc vừa bình dân, vừa bác học, được ra đời ở miền Nam Việt Nam vào cuối thế kỷ thứ 19, sáng tạo trên cơ sở nhạc lễ, nhạc cung đình, nhạc dân gian miền Trung và miền Nam. Đối với người dân Việt Nam, đặc biệt là địa bàn Nam bộ, ĐCTT có nguồn gốc từ đâu và có tự khi nào, có thể nhiều người chưa biết nhưng trong tâm thức của họ, ĐCTT đã trở thành “món ăn tinh thần” không thể thiếu. Không cần sân khấu, micro; chơi ĐCTT cũng bình dân như chính bản chất của nó. Lấy chiếc chiếu trải dưới tán cây, bày sòng ca đờn giữa nhà, chỉ cần cây đờn kìm, chiếc song lang, điệu nghệ hơn thì đờn cò, đờn tranh… thế là có một buổi tiệc đờn ca ngọt ngào! Người lớn chơi rồi thì con cháu trong nhà cũng mê… lây, cho nên người biết đờn ca không có giới, tuổi cụ thể. Anh nông dân làm lụng trên đồng mượn lời ca, điệu đờn để quên đi vất vả, thì anh cán bộ công tác ở cơ quan Nhà nước cũng biết đờn ca thư giãn tinh thần, cho nên ĐCTT không kén người chơi. Từ những cuộc giao lưu mang tính chất “cây nhà lá vườn”, ĐCTT giờ hiên ngang bước lên sân khấu trong các cuộc so tài, tiếng lành đồn xa, rồi ĐCTT bước vào không gian phục vụ ở các địa chỉ du lịch, đặc biệt là ở miền Tây. Du khách quốc tế nghe ĐCTT không rành câu chữ, nhưng bị mê hoặc bởi điệu đờn và giọng ca ngọt ngào hòa lẫn với thiên nhiên hữu tình! Cho nên một lễ hội văn hóa dân gian quốc tế tổ chức tại Mỹ (năm 2007), ĐCTT đã được mời trình diễn trên sân khấu này. Vinh dự là giới tài tử Bạc Liêu đã đại diện Việt Nam “đem chuông đi đánh xứ người”…

Phải chăng đó là con đường để ĐCTT thẳng tiến, từ trong dân dã bước ra thế giới một cách tự hào. ĐCTT là một di sản văn hóa phi vật thể đầu tiên của Nam bộ vinh dự trở thành di sản văn hóa tầm thế giới!

Hòa cùng niềm vui chung của Việt Nam, đặc biệt là 21 tỉnh thành Nam bộ tham gia hoàn thiện hồ sơ khoa học về ĐCTT trình UNESCO, Bạc Liêu còn có một niềm vui riêng, có thể nói hơn cả niềm vui khi đang sửa soạn chào Festival ĐCTT quốc gia lần I - Bạc Liêu 2014 sắp cận kề!

Trong các hoạt động diễn ra tại Festival, lễ đón bằng công nhận ĐCTT là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại của UNESCO trong đêm khai mạc là phần long trọng nhất. Tuy nhiên, qua 9 lần dự thảo kế hoạch, phần long trọng này vẫn chỉ là… dự kiến (và chắc chắn là nó đặt Ban chỉ đạo, Ban tổ chức vào một tâm trạng hồi hộp chờ đợi kết quả bình chọn của UNESCO). Giờ đây, với tin vui chung này, chắc hẳn không còn là dự kiến: Bạc Liêu sẽ đại diện cho Việt Nam nhận niềm vinh dự ấy tại một Festival tầm cỡ quốc gia lần đầu tiên tổ chức tại địa phương!

Giới nghệ nhân tài tử Bạc Liêu đón nhận tin vui này trong niềm vui và xúc động. Anh Tư Loan, một nghệ nhân đờn “độc” của Bạc Liêu, người từng tham gia đoàn nghệ nhân ĐCTT Việt Nam biểu diễn ở Hoa Kỳ năm 2007, thổ lộ: “Vui và tự hào lắm! Một bộ môn nghệ thuật từ dân dã trở thành di sản của thế giới, giới nghệ nhân chúng tôi mừng vui, xúc động và nhận thức rằng từ bây giờ mình sẽ đóng vai trò sứ giả trong việc gìn giữ và quảng bá ĐCTT nhiều hơn, rộng hơn”. Nghệ sĩ Trần Khánh, người tâm huyết với nghệ thuật ĐCTT đã bỏ nhiều công sức, thời gian soạn giáo án và in thành sách về âm nhạc truyền thống Nam bộ - ĐCTT cũng xúc động bày tỏ: “Đó là niềm vinh dự nhưng cũng là trách nhiệm của chúng ta trước việc gìn giữ và phát huy giá trị của dòng nhạc truyền thống đã trở thành di sản của thế giới!”.

ĐCTT Việt Nam trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Tin vui này không phải trong mơ, trong niềm khát khao chờ đợi của giới mộ điệu nữa mà đã trở thành hiện thực! Nam bộ đã sở hữu một di sản văn hóa thế giới đầu tiên. Và Bạc Liêu không chỉ vui mà còn nôn nao hơn, hồ hởi hơn, tự đề cao trách nhiệm mình hơn trước một festival tôn vinh “người em” mới trong danh sách di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được thế giới công nhận!

Cẩm Thúy