Đông chí về, ăn chè xôi nước

Thuở bé, tôi không biết ý nghĩa của ngày Đông chí là gì, chỉ loáng thoáng nghe người lớn nói rằng, ăn Đông chí để được lên tuổi. Và thức cúng trong ngày Đông chí thường là chè xôi (trôi) nước. Những ngày ấy, tôi cũng lăng xăng vào bếp, nhưng không phải phụ bà nhồi bột, cạo gừng mà chỉ để được… bốc vụng nhúm nhân đậu xanh thơm lừng mùi hành.

Món chè xôi nước của bà tôi hơi đặc biệt là nấu bằng đường mía hay đường thốt nốt chứ không nấu bằng đường cát trắng như thường thấy. Bột nếp cũng do tự tay bà xay nhuyễn, cho vào tấm vải mùng cột chặt miệng, rồi dằn những thớt cối xay lên để lọc bỏ nước, sau đó đem bột phơi… Phải trải qua nhiều công đoạn, chứ không đơn giản như bây giờ là ghé bất kỳ điểm bán tạp hóa nào cũng mua được loại bột nếp lọc pha chế sẵn.

Tên gọi chè xôi nước có lẽ xuất phát từ việc các viên chè được luộc trong nước sôi, khi chín sẽ nổi bồng bềnh trên mặt nước?! Bên cạnh các viên chè có nhân đậu xanh bên trong, thì còn có những viên ỷ được vo tròn từ những mẩu bột vụn, dư, nhưng cũng ngon không kém. Chén chè với viên to viên nhỏ, có nhân không nhân, vị ngọt đặc sắc, không chỉ nhìn đẹp mắt mà khi ăn còn cảm nhận được vị béo và ngọt bùi hòa hợp với nhau, cùng với vị cay ấm của gừng trong nước đường và vị thơm nồng của mè, đậu phộng phía trên.

Cách nấu chè xôi nước thoạt nhìn rất đơn giản, nhưng không phải ai cũng làm được bởi còn đòi hỏi chút khéo tay. Rưới ít nước sôi vào trộn cho nước ngấm vào bột, đậy nắp lại cho bột nở (lúc này thấy bột chưa hòa hết với nước cũng đừng thêm nước). Đậu xanh nấu chín, giã nhuyễn. Phi chút đầu hành với dầu, cho đậu xanh vào xào, đảo đều cho đậu, hành, dầu trộn lẫn với nhau, cho tiếp một ít dừa nạo (đã bằm nhuyễn) để tạo thêm độ béo, nêm tí xíu muối rồi tắt lửa, để nguội vo viên vừa ăn. Lấy bột ra mặt phẳng, nhồi bột cho mịn. Chia bột thành khối bằng cỡ viên nhân, ấn hơi dẹt, cho nhân vào gói kín. Phần bột dư vo những viên bột nhỏ làm ỷ. Bắc một nồi nước sôi, thả từng viên chè và ỷ vào, nấu đến khi viên xôi nước nổi lên mặt là được, vớt ra nồi nước lạnh. Nấu đường mía (hoặc đường thốt nốt) với nước, cho tan đường và sôi lên, cho gừng xắt lát mỏng vào, vớt xôi nước thả vào đường, nấu sôi nhẹ cho xôi nước thấm đường (nếu nước đường sôi mạnh quá viên xôi nước sẽ bị vỡ), nấu khoảng 5 phút thì tắt bếp.

Cái dẻo của nếp, cái ngọt hơi gắt của đường mía quyện cùng vị gừng rắc ít đậu phộng rang (hoặc mè) ăn vào ngày đông tạo cảm giác thật ấm áp.

N.B