Động lực tăng trưởng kinh tế biển

Với lợi thế 3 mặt giáp biển, nguồn tài nguyên phong phú, cùng vị trí chiến lược ở địa đầu cực Nam đất nước, Cà Mau đang từng bước khẳng định vai trò trung tâm kinh tế biển quan trọng của vùng đồng bằng sông Cửu Long và cả nước. Từ thuỷ sản, du lịch biển đến năng lượng tái tạo và logistics, kinh tế biển không chỉ đóng góp lớn cho tăng trưởng hiện tại mà còn tạo động lực tăng trưởng mới, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

• Cà Mau - Khát vọng “biển xanh dựng cơ đồ” - Bài cuối: Huy động nguồn lực để tăng tốc kinh tế biển
• Cà Mau đặt mục tiêu trở thành cực tăng trưởng kinh tế biển phía Nam
• Kinh tế biển Cà Mau dưới góc nhìn chiến lược

Kinh tế biển chuyển biến rõ nét

Theo ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, những năm gần đây, kinh tế biển Cà Mau tiếp tục phát triển rõ nét, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu tăng trưởng và đóng góp ngày càng lớn vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Ngành thuỷ sản vẫn là trụ cột hàng đầu, với tổng sản lượng năm 2025 đạt 1,268 triệu tấn, trong đó khai thác 364.162 tấn và nuôi trồng 904.338 tấn. Diện tích nuôi tôm đạt hơn 435.000 ha, tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm sản xuất tôm lớn nhất cả nước.

Công nghiệp chế biến thuỷ sản phát triển ổn định với 89 nhà máy, tổng công suất trên 500 ngàn tấn/năm. Giai đoạn 2021-2025, sản lượng chế biến đạt hơn 1,49 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu trên 10,4 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm cho người dân.

Nghề biển tạo việc làm cho lao động địa phương.

Bên cạnh thuỷ sản, các lĩnh vực kinh tế biển mới đang từng bước hình thành. Giai đoạn 2018-2025, tỉnh đón khoảng 40,3 triệu lượt khách du lịch, trong đó khu vực ven biển thu hút gần 4,7 triệu lượt khách, doanh thu du lịch biển đạt khoảng 4.557 tỷ đồng. Các sản phẩm du lịch gắn với rừng ngập mặn, biển, đảo và văn hoá vùng địa đầu cực Nam ngày càng thu hút du khách.

Trong lĩnh vực năng lượng, Cà Mau thu hút 26 dự án điện gió và 1 dự án điện khí với tổng công suất khoảng 4.650 MW, tổng vốn đăng ký hơn 170 ngàn tỷ đồng. Ðây được xem là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển kinh tế xanh và tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển dịch năng lượng.

Cùng với phát triển kinh tế, công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và thích ứng biến đổi khí hậu được chú trọng. Tỉnh duy trì hiệu quả khu bảo tồn biển khoảng 27.000 ha, tăng cường bảo vệ rừng ngập mặn, kiểm soát ô nhiễm và triển khai các giải pháp phòng, chống sạt lở bờ biển.

Nhờ đó, đời sống người dân ven biển được cải thiện. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 34,36 triệu đồng năm 2018 lên 65,4 triệu đồng năm 2025. Quốc phòng - an ninh trên biển được giữ vững; công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) được tăng cường, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo và phát triển nghề cá bền vững.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, kinh tế biển Cà Mau vẫn đối mặt nhiều thách thức. Ðó là hạ tầng ven biển và logistics chưa đồng bộ; thu hút đầu tư vào các khu kinh tế ven biển còn chậm; biến đổi khí hậu, sạt lở bờ biển diễn biến phức tạp. Ðặc biệt, chất lượng nguồn nhân lực vẫn là điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

"Chìa khoá" phát triển từ hạ tầng và nhân lực

Tại Hội thảo “Phát triển kinh tế biển và nguồn lực cho kinh tế biển tỉnh Cà Mau giai đoạn 2026-2045”, PGS-TS Nguyễn Bá Hoàng, Trường Ðại học Bà Rịa - Vũng Tàu, nhận định: Giai đoạn 2026-2035 là thời điểm mang tính lịch sử để Cà Mau bứt phá trở thành trung tâm kinh tế biển và logistics quan trọng của vùng đồng bằng sông Cửu Long cũng như cả nước.

Với lợi thế 3 mặt giáp biển, nằm gần tuyến hàng hải quốc tế qua vịnh Thái Lan, Cà Mau có điều kiện thuận lợi để phát triển logistics, cảng biển, công nghiệp chế biến và kinh tế biển tổng hợp. Năm 2025, GRDP của tỉnh đạt khoảng 172.033 tỷ đồng, thu ngân sách hơn 12.222 tỷ đồng, tạo nền tảng cho các mục tiêu tăng trưởng cao hơn trong thời gian tới.

Dù vậy, hạ tầng kết nối vẫn là rào cản lớn nhất. Khả năng liên kết với Thành phố Hồ Chí Minh, vùng Ðông Nam Bộ và các trung tâm logistics lớn còn hạn chế; cảng biển quy mô lớn chưa được khai thác tương xứng tiềm năng; hạ tầng hàng không, logistics vẫn trong quá trình đầu tư.

Từ nay đến năm 2030, hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược được triển khai sẽ tạo động lực phát triển mới cho địa phương. Các tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau, Cà Mau - Ðất Mũi cùng các tuyến liên kết vùng sẽ góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông, rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hoá và tăng khả năng kết nối thị trường.

Bên cạnh đó, quy hoạch tuyến đường sắt tốc độ cao Thành phố Hồ Chí Minh - Cần Thơ - Cà Mau được kỳ vọng tạo bước ngoặt về liên kết vùng và vận tải hàng hoá. Hạ tầng hàng không cũng đang được đầu tư nâng cấp, với định hướng đưa Cảng Hàng không Cà Mau trở thành đầu mối vận tải quan trọng của khu vực cực Nam.

Cao tốc Cái Nước - Đất Mũi tại khu vực cầu vượt sông Cửa Lớn. Ảnh: THANH MINH

Ðặc biệt, Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai được xem là dự án mang tính chiến lược. Với khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, cảng không chỉ phục vụ xuất nhập khẩu mà còn mở ra cơ hội hình thành trung tâm logistics, dịch vụ hàng hải và công nghiệp chế biến quy mô lớn.

Theo các chuyên gia, khi hệ thống cảng biển, đường bộ, đường sắt, hàng không và vận tải thuỷ được kết nối đồng bộ, Cà Mau có thể trở thành trung tâm logistics đa phương thức mới của đồng bằng sông Cửu Long, góp phần giảm chi phí vận tải và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hoá xuất khẩu.

Các dự án hạ tầng kết nối Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai đang được xúc tiến, tạo động lực mới cho kinh tế biển Cà Mau. Ảnh: THANH MINH

Tuy nhiên, hạ tầng hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng nguồn nhân lực chất lượng cao. Hiện nay, lao động trong các ngành kinh tế biển của tỉnh chủ yếu là lao động phổ thông, lao động truyền nghề; tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật còn thấp. Khả năng tiếp cận công nghệ mới, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế còn hạn chế.

Trong khi đó, giai đoạn 2026-2035 được dự báo sẽ chứng kiến nhu cầu nhân lực tăng mạnh ở các lĩnh vực logistics, quản lý chuỗi cung ứng, quản lý cảng biển, năng lượng tái tạo, xây dựng hạ tầng và công nghệ số. Các kỹ năng liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), phân tích dữ liệu lớn và logistics thông minh sẽ ngày càng trở nên quan trọng.

Ðể đáp ứng yêu cầu phát triển mới, việc gắn kết giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và chính quyền địa phương cần được đẩy mạnh. Các cơ sở giáo dục cần ưu tiên đào tạo các ngành logistics, kinh tế biển, kỹ thuật hạ tầng giao thông, công nghệ vận tải và quản lý cảng biển; đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để nâng cao tính thực tiễn và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Cà Mau đang đứng trước cơ hội lớn để tạo bước đột phá từ kinh tế biển, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững. Khi các trụ cột thuỷ sản, du lịch biển, năng lượng tái tạo được kết nối với hệ thống hạ tầng hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao, tỉnh hoàn toàn có cơ sở trở thành cực tăng trưởng mới nơi địa đầu Tổ quốc./.

Hồng Phượng