Giáo dục kỹ năng sống cho giới trẻ: Cần một “cuộc cách mạng” toàn diện

Những tiêu cực liên quan đến đời sống thanh thiếu niên, những bất cập trong công tác giáo dục kỹ năng sống (KNS) hiện nay đòi hỏi các ngành chức năng phải nhanh chóng tìm giải pháp tháo gỡ. Để giải quyết vấn đề này, cần có một “cuộc cách mạng” mang tính toàn diện ngay từ bây giờ…

Xem KNS là vấn đề quan trọng trong giáo dục

Mấy năm nay, cứ đến dịp hè, nhiều gia đình đều mong muốn tìm cho con em mình một suất vào lớp Học kỳ quân đội. Điều này cho thấy phụ huynh đã có ý thức trong việc giáo dục KNS cho con em. Có ý kiến cho rằng, đây là mô hình khá hay, nhưng chỉ mang tính tạm thời. Bởi rèn luyện KNS là một quá trình lâu dài và phải được duy trì thường xuyên. Vai trò gia đình rất quan trọng và không thể thay thế trong việc giáo dục KNS cho các em. Điều cốt lõi là cần chăm bồi cho các em ngay khi còn nhỏ. Dạy bảo các em từ những điều đơn giản nhất để hình thành một thói quen tích cực. Hơn nữa, độ tuổi vị thành niên phải đối mặt với những tác động phức tạp, nên sự quan tâm của gia đình chính là liều thuốc hữu hiệu giúp các em “miễn nhiễm” với những căn bệnh tiêu cực. Điều quan trọng là giúp các em hiểu được KNS là một hành trang theo suốt cuộc đời.

Diễn đàn tuổi trẻ sống đẹp của trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật là một trong những hoạt động giúp các bạn trẻ nâng cao kỹ năng sống. Ảnh: Y.N

Trong chuyến đến thăm và làm việc với trường Trung học Kinh tế - Kỹ thuật Bạc Liêu mới đây, ông Hiraoka Norito, Hiệu trưởng Học viện Khoa học và công nghệ thông tin SEIFU (Osaka - Nhật Bản) đã phát biểu rằng: “Phương pháp giáo dục của chúng tôi là định hướng cho các em làm chủ bản thân”.

Đối với các trường trong tỉnh, vấn đề giáo dục KNS vẫn còn khá mới mẻ. Tuy nhiên, điều đó không phải là trở ngại lớn nếu như ngay từ bây giờ các trường xác định được hướng đi đúng. Mỗi trường cần có một hoạch định cụ thể, sát sườn với nhu cầu học sinh. Đặc biệt, phải tăng cường hoạt động ngoại khóa, xây dựng được nhiều hình thức sinh hoạt nhằm đáp ứng nhu cầu cơ bản về trang bị KNS cho các em. Song song đó, nên thành lập CLB tư vấn học đường để các em gởi gắm tâm sự, đồng thời giải quyết những thắc mắc, xung đột tâm lý của tuổi mới lớn. Điều này đòi hỏi phải có đội ngũ giáo viên chuyên trách. Thạc sĩ tâm lý Trần Công Chánh cho rằng: “Giảng dạy KNS phải dựa theo phương thức tương tác trải nghiệm thực tế, không phải là những bài học lý thuyết. Do đó giáo viên đảm trách phải là những người am hiểu KNS, có cách ứng xử hợp lý với các tình huống”. Đây là một trong những cái khó mà nhiều trường gặp phải. Thay vì dừng lại ở cách đưa giáo viên đi tập huấn như hiện nay, về lâu dài các trường nên tính đến việc đào tạo đội ngũ giáo viên chuyên trách giàu kinh nghiệm và yêu nghề. Mặt khác, thời gian tới ngành Giáo dục cần đưa giáo dục KNS là tiêu chí đánh giá xét thi đua hằng năm. Có như thế, các trường mới tập trung chủ động và tích cực hơn trong vấn đề giáo dục KNS. Hơn nữa hoạt động dạy thêm, học thêm hiện nay thiếu sự quản lý, tạo ra cuộc chạy đua giữa các phụ phụ huynh, bởi tâm lý ai cũng không muốn con mình học thua sút bạn bè. Từ đó dẫn đến chuyện nhồi nhét kiến thức, khiến học sinh không có thời gian rèn luyện KNS. Sắp tới, các ngành liên quan cần có những biện pháp mạnh tay hơn đối với việc dạy thêm, học thêm.

Cần có sự liên kết chặt chẽ hơn

Cách đây vài năm, ở một trường THPT trong tỉnh có một cậu học trò thuộc vào hàng yếu kém. Thật bất ngờ, vào cuối năm lớp 12, thành tích học tập của em có bước tiến đáng kể và sau đó em đậu đại học. “Kỳ tích” đó là nhờ chuyến đi thực tế của thầy chủ nhiệm đến nhà cậu học sinh cá biệt này. Hiểu được hoàn cảnh gia đình của em, thầy chủ nhiệm đã phối hợp với nhà trường tìm mọi cách giúp đỡ. Chính sự động viên tinh thần kịp thời của nhà trường và gia đình đã giúp cậu học trò này dũng cảm đối đầu và vượt qua khó khăn.

Câu chuyện này cho thấy, công tác giáo dục KNS rất cần sự liên kết chặt chẽ từ nhiều phía. Hơn nữa, các bên cần phải biết cách ứng xử trước những tình huống không mong muốn và cùng nhau dang tay đón nhận khi các em lầm lỡ, chứ không phải đổ lỗi cho nhau. Sự việc một nữ sinh có thai ngoài ý muốn sau khi sinh thì vứt con xuống kênh xảy ra khoảng một tuần mà nhiều tổ chức, đoàn thể có liên quan vẫn chưa hay biết, giống như không phải chuyện của mình. Khi chúng tôi đến trao đổi về vấn đề giúp đỡ nữ sinh này, thì họ đùng đẩy trách nhiệm cho nhau. Chúng tôi trộm nghĩ, giá như các bên liên quan nhiệt tình chung tay nâng đỡ nữ sinh này, thì nỗi đau sau vụ việc sẽ vơi đi rất nhiều.

Bên cạnh đó, nhà trường còn là cầu nối liên kết giữa học sinh với các tổ chức xã hội. Thực tế học sinh còn quá thiếu KNS cần thiết. Ở trường có trang bị bình chữa cháy, nhưng học sinh không biết sử dụng, cũng như ứng phó như thế nào khi có tình huống cháy xảy ra; hằng năm đều có tình trạng học sinh chết vì đuối nước, tai nạn giao thông; đến gần ngày thi đại học, học sinh còn mù mờ thông tin tuyển sinh... là những minh chứng sống động nhất. Từ thực tế đó, đòi hỏi nhà trường phải có sự chủ động liên kết, huy động các đơn vị, đoàn thể chung tay giáo dục KNS cho các em.

Giáo dục KNS không thể thiếu vai trò liên kết giữa nhà trường và tổ chức Đoàn Thanh niên. Tổ chức Đoàn phải thể hiện được vai trò đầu tàu là nơi để thanh niên rèn luyện và cống hiến. Điều mà thanh niên đang cần là tổ chức Đoàn sẽ có những hoạt động định hướng gì, hình thức triển khai như thế nào, ai sẽ đứng ra nhận trách nhiệm này, việc đánh giá ra sao? Việc giáo dục KNS cho thanh niên rất cần tính thiết thực và hiệu quả tác động, chứ không phải là những văn bản mang tính chung chung như thời gian qua.

Đã gọi là “cuộc cách mạng” toàn diện thì các bạn trẻ - những chủ thể chính trong chuyện này không thể là người bị động, chỉ biết hưởng sự giáo dục KNS từ gia đình, nhà trường và xã hội, mà phải biết chủ động rèn luyện KNS cho chính mình. Có nhiều cách để các bạn ươm mầm, vun trồng KNS như: tham gia các công tác xã hội, tích cực học tập, đọc sách báo, tham gia diễn đàn của thanh niên trên mạng xã hội và trải nghiệm thực tế cuộc sống… Từ những nơi này, các bạn sẽ có được những KNS để xử lý, ứng phó với những tình huống xảy ra trong cuộc sống của mình.

Trong chương trình phát triển thanh niên Bạc Liêu giai đoạn 2012 - 2013 của UBND tỉnh có đề ra chỉ tiêu: “Phấn đấu đến năm 2020, có ít nhất 80% thanh niên Bạc Liêu được trang bị kiến thức KNS, bình đẳng giới, sức khỏe sinh sản”. Giao nhiệm vụ cho Đoàn Thanh niên và ngành Giáo dục làm chủ công phối hợp các ban, ngành thực hiện. Với những tín hiệu vui này, hy vọng công tác giáo dục KNS cho thanh thiếu niên Bạc Liêu thời gian tới sẽ có những đổi thay tích cực.

Tuấn Anh