Giới trẻ ngày nay với văn hóa ứng xử

Trong quá trình mở cửa hội nhập, việc lựa chọn hành vi ứng xử chuẩn mực, phù hợp với truyền thống, đạo lý dân tộc, cũng như xu hướng phát triển của xã hội hiện đại là vấn đề rất đáng lưu tâm. Vậy ứng xử như thế nào mới được gọi là người có văn hóa và làm sao để hướng giới trẻ đến những cách ứng xử có văn hóa?

Bức tranh tương phản

Trong chuyến công tác từ thiện xã hội tặng quà Trung thu, tập vở cho trẻ em nghèo tại Đền thờ Bác Hồ (xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi), Hoa hậu Việt Nam 2012 - Đặng Thu Thảo đã để lại ấn tượng đẹp, cảm xúc khó phai cho những ai có mặt hôm đó bằng cách ứng xử đầy văn hóa. Với gương mặt hiền hòa, nụ cười đầy thiện cảm, cô vẫy tay chào mọi người với thái độ thương yêu, trân trọng. Điều khiến nhiều người vô cùng cảm mến là cách cư xử rất “bình dân” và “biết chuyện” của hoa hậu. Ngồi làm lễ ngoài trời dưới cái nắng khá oi ả, có người đã cầm dù đến đề nghị được che cho Thu Thảo, nhưng cô đã khéo léo khước từ: “Chị cứ để em tự nhiên giống như mọi người!”.

Hay như trong bài phát biểu, cũng như nguyên văn cảm tưởng mà Thu Thảo ghi lại trong quyển sổ tại Phủ thờ Bác, chúng tôi đã bắt gặp những tiếng “con” đầy lễ phép, thành kính, “rặt” Nam bộ. Nói chuyện với những người lớn tuổi, Thảo “dạ, thưa” rồi xưng “con”, gọi “cô, dì, chú, bác” với những người tiếp chuyện thân tình như với người thân trong gia đình. Khi được mọi người “xin” chụp ảnh chung, Thu Thảo chẳng những không từ chối mà còn cười rất tươi và làm “người mẫu” đến phút chót. Điều làm mọi người lưu luyến là hiếm có hoa hậu nào lễ phép đến mức từ giã từng người trước khi ra về. Nhưng Thu Thảo là như vậy! Chính cái truyền thống tốt đẹp, đạo lý ngàn đời của những gia đình Nam bộ đã dung dưỡng và hình thành nên cách hành xử văn hóa, nhân cách đẹp trong Thảo.

Thái độ cư xử lễ phép, hòa nhã với mọi người của Hoa hậu Việt Nam 2012 - Đặng Thu Thảo là gương sáng cho giới trẻ noi theo. Ảnh: K.C

Cũng là thế hệ 9X như Thu Thảo, nhưng một số bạn trẻ ngày nay lại có lối sống đi ngược lại với đạo lý, truyền thống của dân tộc và những hành vi ứng xử thiếu văn hóa. Họ sống đua đòi, buông thả, sa đà vào các tệ nạn xã hội. Hiện tượng nhiều bạn trẻ (đáng buồn khi họ đa phần là học sinh THPT, THCS) văng tục, chửi thề; thản nhiên vượt đèn đỏ, vi phạm Luật Giao thông; cách nói năng và thái độ ứng xử với người lớn không đúng mực; hành động thiếu văn hóa nơi công cộng; sẵn sàng sử dụng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn… không còn là chuyện hiếm.

Nhiều cô, cậu trẻ vào quán nước thản nhiên gác chân lên bàn mặc những cái nhìn khó chịu của mọi người; rồi vô tư hút thuốc nơi công cộng; mặc nhiên ngồi trên xe buýt để người già, trẻ em phải đứng cả chặng đường dài mà không hề ngại ngùng… là thực trạng đáng buồn vẫn nhan nhản xuất hiện ở Bạc Liêu.

Xây dựng lối sống đẹp, sống có ích cho giới trẻ

Để vun đắp hành vi ứng xử đạo đức, có văn hóa trong giới trẻ, điều tiên quyết là những người đi trước phải có cách tác động phù hợp đến nhận thức, tình cảm và hướng họ đến những cách hành xử đẹp; từng bước giúp họ nâng cao nhận thức, có trách nhiệm với xung quanh, cư xử một cách tự tin, tự trọng. Với nhiều biện pháp và việc làm cụ thể như: nêu gương người tốt - việc tốt làm nền tảng để các bạn trẻ noi theo, chuyển hướng những quan điểm sai trái, lệch lạc trong nhận thức; phát động những phong trào thi đua trên mọi lĩnh vực để hướng họ vào những hành động tích cực; tổ chức các diễn đàn Thanh niên sống đẹp, sống có ích, có văn hóa để họ tham gia thảo luận, trao đổi, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau… để hoàn thiện chính mình. Ngoài ra, cũng cần quan tâm, hướng dẫn, tháo gỡ những vướng mắc cũng như điều chỉnh những hành vi ứng xử không đẹp, chưa đẹp khi các bạn trẻ đặt mình vào các mối quan hệ xã hội.

Anh Nguyễn Chí Phong (phường 1, TP. Bạc Liêu) cho rằng: “Gia đình, đặc biệt là phụ huynh cần cư xử hòa nhã, đúng mực, là tấm gương sáng cho con trong cách ứng xử văn minh, văn hóa; tạo môi trường lành mạnh để giới trẻ hoàn thiện cả thể chất lẫn tâm hồn; đừng tạo cho các bạn thói quen ỷ lại, co mình hưởng thụ trong cái vỏ ốc của cá nhân, hướng các bạn đến lối sống có trách nhiệm để trở thành người công dân tốt”.

Song song đó, nhà trường cũng giữ một vai trò quan trọng góp phần hoàn thiện cho giới trẻ tri thức, sự tự tin, năng động và lối ứng xử. Hội đồng sư phạm, đặc biệt là các giáo viên trực tiếp đứng lớp cần tạo môi trường thân thiện để các bạn cởi mở, hòa đồng, chia sẻ những khó khăn; đặc biệt là xây dựng cho các bạn những mối quan hệ ứng xử chuẩn mực, tôn trọng, học hỏi giữa thầy và trò.

Tin rằng, khi được hướng dẫn, định hướng đến cách sống đúng, sống đẹp, giới trẻ sẽ chuyển biến những nhận thức lệch lạc và đưa mình trở về cách ứng xử có văn hóa, phù hợp với đạo lý, thuần phong mỹ tục của dân tộc.

Kim Trúc