Giữ gìn bản sắc văn hóa qua trang phục truyền thống

Đời sống cộng cư của ba dân tộc anh em Kinh - Khmer - Hoa trên vùng đất Bạc Liêu đã dần xóa nhòa những ranh giới khác biệt về văn hóa, tập quán, tín ngưỡng… Tuy nhiên, những nét đẹp, nét duyên của bộ trang phục truyền thống Khmer Nam bộ thì vẫn được nhiều thế hệ đồng bào dân tộc gìn giữ, bảo tồn như “báu vật” - biểu tượng đại diện cho bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Nét duyên ẩn trong trang phục truyền thống

Dù đã hòa mình vào đời sống cộng cư, vận lên mình những bộ trang phục không khác gì so với đồng bào người Việt bản xứ, nhưng bộ trang phục truyền thống bao đời cố hữu vẫn là “vật bất ly thân” với bà con Khmer trong những dịp lễ, tết, hội hè, cưới hỏi và các chương trình văn hóa - văn nghệ… Không quá lời khi nói rằng, những sự kiện trọng đại nêu trên sẽ tẻ nhạt, đơn điệu khi thiếu vắng nét duyên, sự tinh tế và những gam màu sinh động của những bộ trang phục truyền thống.

Trang phục truyền thống dân tộc Khmer được các nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu chọn lựa trong các chương trình biểu diễn. Ảnh: Đ.K.C

Phụ nữ Khmer xinh tươi, quyến rũ trong áo tầm-vông phối với chiếc xăm-pốt (váy) nhiều màu sắc, còn những chàng trai Khmer thì cường tráng, oai vệ với áo ngắn cổ đứng xẻ đằng trước, cài khuy và chiếc xà-rông truyền thống. Trang phục truyền thống Khmer luôn thu hút mọi ánh nhìn bởi sự cầu kỳ, màu sắc rực rỡ, hoa văn trang trí tinh xảo được điểm xuyết, nhấn nhá bằng những hạt cườm, kim sa lấp lánh… Người Khmer thường quan niệm rằng, dù cuộc sống có khó khăn, thiếu thốn cách mấy thì họ vẫn chuẩn bị cho bản thân và gia đình mình những bộ trang phục truyền thống đẹp nhất để mặc trong những dịp hội hè, lễ, tết và các sự kiện trọng đại. Đó là ý thức tự giác trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa của mỗi gia đình, dòng tộc trong phum sóc.

Từ lúc bé, trẻ con người Khmer đã được vận lên mình những bộ trang phục truyền thống để tham dự hội hè, mừng cưới, lễ, tết. Đến tuổi cập kê, những bộ cánh truyền thống càng tôn thêm vẻ yêu kiều của các cô gái bên những điệu múa uyển chuyển, duyên dáng mừng mùa vụ mới. Các chàng trai càng chứng tỏ sự mạnh mẽ, nam tính và tài hoa khi vận trang phục truyền thống biểu diễn bên dàn nhạc ngũ âm. Và đến khi tay trong tay trong ngày vui trọng đại của cuộc đời, trang phục truyền thống lại tiếp tục gánh trọng trách chúc phúc cho lứa đôi bền duyên giai ngẫu. Trang phục truyền thống còn theo những nghệ sĩ, nghệ nhân lên sân khấu tạo nên những tuyệt tác, “đặc sản” văn hóa nghệ thuật khó lẫn trong vườn hoa nghệ thuật của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Chung tay bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc

Nghệ sĩ Hiệu Thị Liên (Đoàn Nghệ thuật Tổng hợp Khmer Bạc Liêu) từng tâm sự: “Thật xúc động và tự hào khi được khoác lên mình bộ trang phục truyền thống dân tộc. Đây là “báu vật” giúp tôi và anh em nghệ sĩ, nghệ nhân trong đoàn cảm thấy tự tin hơn trong mỗi lần lưu diễn. Bởi lẽ, dù bạn có hát hay múa dẻo đến cỡ nào, nhưng không có sự hỗ trợ đắc lực của những bộ trang phục truyền thống thì những chương trình ấy sẽ thật nhàm chán và vô vị!”.

Những năm gần đây, ngành Giáo dục và ngành VH-TT&DL tỉnh nhà thường tổ chức những hội thi, liên hoan, hội diễn… nhằm tạo ra những sân chơi bổ ích con em đồng bào dân tộc có cơ hội thi tài. Xúc động và tự hào biết bao, khi các em đã chủ động chọn cho mình những bộ đồng phục là trang phục truyền thống gây ấn tượng mạnh đối với ban giám khảo và cổ động viên. Khi được hỏi vì sao có nhiều trang phục đẹp dùng để biểu diễn mà các em chỉ chọn trang phục truyền thống của đồng bào mình, các em cười hồn nhiên nói rằng: Chúng em cảm thấy mình đẹp nhất, duyên dáng nhất khi vận lên mình trang phục truyền thống!

Những đổi thay của xã hội hiện đại và sức ảnh hưởng của những trào lưu thời trang mới đã khiến những bộ trang phục Khmer truyền thống bị cách tân, biến tấu với nhiều kiểu dáng mới lạ, đẹp mắt, được phối hợp tinh tế trong những màu sắc rực rỡ và chất liệu mới. Thế nhưng, chung quy vẫn giữ được nét hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Nhờ vậy mà cái hồn cốt dân tộc, bản sắc văn hóa ngàn đời của bà con đồng bào Khmer vẫn mãi vĩnh hằng với thời gian!

Những người bạn là con em đồng bào dân tộc thời đại học của tôi lần lượt kết hôn, cứ vài bữa họ lại khoe album cưới, nhưng điều làm tôi cảm thấy vui và hài lòng nhất là những cô dâu, chú rể ấy vẫn không quên chọn cho mình bộ trang phục truyền thống để làm đẹp cho album cưới của mình. Và cũng thật tự nhiên, bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ, bảo tồn từ những “tế bào” ấy!

KIM TRÚC