Góp tấm lòng để bảo tồn và phát huy nghệ thuật ĐCTT

Việc ra mắt “Quỹ bảo tồn và phát huy nghệ thuật đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ tỉnh Bạc Liêu” (gọi tắt là Quỹ) đúng dịp Festival ĐCTT quốc gia lần I - Bạc Liêu 2014 cho thấy một quyết tâm cao, một hành động cụ thể của Bạc Liêu trong việc gìn giữ và bảo vệ di sản văn hóa ĐCTT.

Sự cần thiết…

Việc ra mắt Quỹ thật sự là một yêu cầu cấp thiết, một hành động có ý nghĩa đặc biệt không chỉ đối với giới nghệ nhân, nghệ sĩ, mà đối với cả tiền đồ phía trước của phong trào ĐCTT tỉnh nhà.

Quỹ hỗ trợ bảo tồn và phát huy nghệ thuật ĐCTT Nam bộ tỉnh Bạc Liêu có ý nghĩa đặc biệt trong việc khuyến khích phong trào ĐCTT ở địa phương. (Trong ảnh: CLB ĐCTT tỉnh tham gia thực hiện chương trình “Cải lương - tài tử” trên sóng PTTH Bạc Liêu). Ảnh: C.T

Dõi theo dòng chảy của lịch sử ĐCTT, ông Trần Phước Thuận, một người chuyên nghiên cứu về loại hình nghệ thuật này đã nhìn nhận: Các nghệ nhân, nghệ sĩ tùy theo hoàn cảnh và khả năng của mình đã có sự đóng góp nhất định về nghệ thuật. Thường thì họ cũng được đền bù tương xứng với công lao đã đóng góp, nhưng cuộc sống của con người luôn bị ảnh hưởng và chi phối bởi xã hội, hoàn cảnh gia đình, công việc làm ăn, tình trạng sức khỏe… Vì vậy, có người được an nhàn trong cuộc sống, cũng có người lâm vào hoàn cảnh thiếu thốn nhiều mặt, cuộc sống cơ hàn… Điển hình như nhạc sĩ Hai Thơm, từng được mang danh hiệu “Vua vĩ cầm trong làng cổ nhạc”, nhưng cuộc sống về chiều của ông thật thê lương. Ông bị tai nạn giao thông, hai chân không đi được, cuộc sống thiếu thốn mọi bề… thỉnh thoảng được anh em nghệ sĩ tương trợ chút ít, nhưng chẳng đủ vào đâu. Cuộc sống khốn khó cho tới ngày ông qua đời…

Bạc Liêu còn có những công trình, tác phẩm nghệ thuật… mang ý nghĩa bảo tồn và phát huy nghệ thuật truyền thống lại bị thực hiện một cách dở dang, hoặc không thực hiện được vì thiếu kinh phí. Theo ông Trần Phước Thuận: Điển hình như trường hợp của Soạn giả Trịnh Thiên Tư, viết quyển sách “Ca nhạc cổ điển” từ những năm 1920, mãi đến năm 1962 mới được in. Sau năm 1975, ông về Cầu Số 2 (nay thuộc huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu) viết quyển “Cổ nhạc Việt Nam” trên ngàn trang đánh máy, nhưng không có điều kiện in ấn, nên không thể bảo quản được. Bao công phu đã trôi theo dòng nước.

Và hành động thiết thực bảo tồn di sản

Thế cuộc hôm nay, không còn những ông thầy đờn sống trong cơ hàn hy sinh thầm lặng như thế nữa, tuy nhiên câu “cơm áo không đùa với khách thơ” luôn là thực tế! Chưa có thống kê cụ thể, song nhìn vào thực tế sẽ thấy rằng, đội ngũ nghệ nhân ĐCTT, đảm nhiệm vai trò “sứ giả” gìn giữ và lưu truyền ĐCTT đa số là những người nông dân, cuộc sống nhàn hạ đến mức khó khăn. Họ tham gia các hoạt động giao lưu ĐCTT bằng “lửa” đam mê là chính, nhưng nhiều khi “lửa” cũng không đủ cháy khi cuộc sống quá khó khăn. Có nhiều nghệ nhân sẵn sàng mở lớp dạy đờn, dạy ca tại nhà, nhưng chưa thấy ai sống bằng đồng lương của những lớp học ấy. Đã có những giáo án, giáo trình về âm nhạc ĐCTT do nghệ nhân ĐCTT soạn thảo, nhưng con đường để giáo án, giáo trình ấy đến tay người học còn xa do thiếu thốn về kinh phí; những liên hoan ĐCTT là sân chơi để tìm kiếm tài năng, dượt luyện ngón nghề, nhưng có kinh phí (chủ yếu là từ nguồn vận động xã hội) thì tổ chức, không thì đành gác lại…

Quỹ ra mắt lúc này chính là “nhịp cầu nối” giữa các mạnh thường quân với những người đang cần sự giúp đỡ. Hỗ trợ trực tiếp cho những nghệ nhân có đời sống khó khăn để họ bám trụ với nghiệp, ưu đãi cho những thầy đờn chuyên dạy ĐCTT, hoặc dành để mở các lớp về ĐCTT…, phải tùy vào điều kiện cụ thể để phát huy hiệu quả nguồn quỹ này. Cốt là để cho giới mộ điệu góp một ít tấm lòng trên hành trình gìn giữ một di sản văn hóa, và ý nghĩa sâu sắc nhất là hỗ trợ để gọi là ghi nhận, khuyến khích những cống hiến thầm lặng của giới nghệ nhân, nghệ sĩ đã làm cho ĐCTT mãi trường tồn và nâng tầm giá trị bằng hành động thiết thực nhất.

TỪ cẩm