Hồn quê bảng lảng

Đến dự khai mạc chấm ảnh cuộc thi ảnh thời sự - nghệ thuật ĐBSCL với chủ đề “Hồn quê” (do Hội Nhà báo và Liên hiệp Hội VH-NT tỉnh phối hợp tổ chức), ấn tượng đầu tiên trong tôi là quy mô của cuộc thi, bởi có đến 104 nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) và các tay máy của 11 tỉnh ĐBSCL tham gia với 861 bức ảnh... Đây quả là sự thành công ngoài mong đợi của những người tổ chức.

Khảo sát chủ đề, nội dung của cuộc thi do Ban tổ chức đưa ra tôi mới vỡ lẽ. Chủ đề là “Hồn quê” và nội dung thể hiện chủ đề là phản ánh mọi hoạt động đời sống xã hội của người dân như: lao động sản xuất, chân dung con người...; các thiết chế phi vật thể: tổ chức lễ cưới hỏi, thờ cúng, vui chơi giải trí, mối quan hệ tình làng nghĩa xóm…, các thiết chế vật thể: phong cảnh làng xóm, đình chùa, nhà ở, sông nước, cây cối, dụng cụ sản xuất, phương tiện sinh hoạt…

“Hoa đồng nội” - một tác phẩm tham dự cuộc thi “Hồn quê”. Ảnh chụp lại: C.K

Chủ đề trên đã cho ta biết một cách rõ ràng ý đồ của những người đề xướng cuộc thi là, bằng nghệ thuật nhiếp ảnh họ muốn ghi lại những gì còn đọng lại mà lịch sử hơn 300 năm của vùng đất này đã “gạn đục khơi trong”. Đó là những mái đình, chùa, những ngôi nhà hai mái - một kiến trúc đặc trưng của ĐBSCL. Đó là mối quan hệ xóm làng trong các lễ tiệc “quan hôn tang tế” mà qua đó ta thấy được tính cách phóng khoáng, hào hiệp của con người Bạc Liêu, con người ĐBSCL được thiết lập từ hoàn cảnh thiên nhiên và xã hội đặc biệt của Bạc Liêu và ĐBSCL.

Ghi lại được những điều ấy là góp nhặt những giá trị của lịch sử, của truyền thống. Những giá trị ấy có sức mạnh làm nên tâm hồn của vùng đất. Mà tâm hồn của vùng đất chính là văn hóa Bạc Liêu. Cho nên cuộc thi này có thể nói đã trực tiếp góp phần phát triển văn hóa, và đó lại là thứ văn hóa truyền thống, đặc trưng, đúng với nội dung phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Trong khi đó, yêu cầu chung của cả nước và yêu cầu riêng của Bạc Liêu cho vận động phát triển là rất bức xúc về phát triển văn hóa. Phải làm cho văn hóa thấm sâu, gắn kết chặt chẽ trong toàn bộ đời sống xã hội để văn hóa làm nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh quan trọng, trực tiếp của phát triển, đó là yêu cầu chung, còn yêu cầu riêng thì phải nhanh chóng phát triển văn hóa lịch sử để phục vụ Nghị quyết 02 của Tỉnh ủy về đẩy mạnh phát triển du lịch; phải phát triển văn hóa để đáp ứng tinh thần quan điểm “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa” và phải phát triển văn hóa, phải “gạn đục khơi trong” văn hóa cho công cuộc xây dựng nông thôn mới mà chúng ta đang tiến hành.

Có thể nói chủ đề, nội dung của cuộc thi vừa đáp ứng yêu cầu phát triển, vừa “đụng chạm” đến những vấn đề thuộc hồn cốt của cha ông, thuộc tâm hồn của đất địa nên nó có sức gợi mở, gợi cảm mãnh liệt cho những NSNA vốn có tâm hồn nhạy cảm. Đó chính là sức hấp dẫn của cuộc thi.

Xem xong bộ ảnh của cuộc thi “Hồn quê”, tôi bị choáng ngợp rồi xúc động. Choáng ngợp là các nhà nhiếp ảnh đã trình bày một cách ngoạn mục và cực kỳ phong phú không khí lao động sản xuất và đời sống của làng quê, của quê hương. Xúc động là bằng con mắt nghệ thuật, các nhà nhiếp ảnh đã cho ta hình ảnh của quê hương bằng ánh sáng, đường nét gợi cảm nhất. Đó là một cô gái có vẻ mặt thuần hậu của gái quê đang ôm bó lúa và cây vòng gặt truyền thống - một hình ảnh làm nhói lòng những ai đã từng sống trong ruộng đồng với những mùa gặt xưa cũ. Đó còn là hình ảnh của một bầy trâu đang nhơi cỏ trên cánh đồng năn xanh rì; mấy đứa trẻ đu đưa trên chiếc cầu tre lắt lẻo; hình ảnh một đám cưới quê, một đám tang nhà quê; một thiếu phụ đang ngồi cho con bú, tiền cảnh là đôi quanh gánh, hậu cảnh là cây rơm khô… Tất cả có sức gợi mở cho người ta nghĩ về ký ức xưa của mình và gợi cảm những tâm tình đồng quê.

Một điều có thể nói thêm rằng, cái văn hóa cộng cư đặc trưng của Bạc Liêu và ĐBSCL cũng được các nhà nhiếp ảnh thực hiện khá nhiều, đó là cảnh sinh hoạt, tu hành của các vị sư ở những ngôi chùa Khmer. Đồng thời, những ngành nghề mới của nông thôn như nuôi tôm cũng được thể hiện khá rõ. Tuy là một ngành nghề mới, chưa sâu đậm trong ký ức những người quê nhưng dưới con mắt nghệ thuật của các NSNA, đồng quê nuôi tôm bỗng trở nên có thơ, có nhạc, có hồn.

Tóm lại, bộ ảnh của cuộc thi “Hồn quê” đã ghi lại được những gì đọng lại, những gì là đặc trưng của lịch sử hơn 300 năm xây dựng và phát triển Bạc Liêu và ĐBSCL. Khi nhìn ngắm nó, ta thấy hồn quê bảng lảng, tâm hồn quê luôn vẫy gọi. Chắc chắn rằng những người tổ chức cuộc thi hồn quê sẽ “bóc tách” cho Bạc Liêu một bộ ảnh đẹp, quý, để làm cơ sở cho phát triển văn hóa, cho phục vụ du lịch và tiến trình vận động phát triển của Bạc Liêu.

Phan Trung Nghĩa