Khi người nghèo không chịu... thoát nghèo

Cuối năm, ngoài việc chạy nước rút cho những công việc còn tồn đọng, cố gắng hoàn thành những chỉ tiêu đã đề ra, nhiều địa phương lại tiến hành bình xét các hộ nghèo sau một năm dành cho họ nhiều sự ưu ái. Song, có một nghịch lý nảy sinh hiện nay là cái “danh hiệu” nghèo không lấy gì làm hãnh diện kia lại được nhiều hộ “ôm khư khư” và phản đối quyết liệt khi được địa phương công nhận thoát nghèo.

Sáng mai là tới ngày tiến hành bình xét lại các hộ nghèo trong ấp, nếu như nhiều hộ háo hức trông cho trời mau sáng để gia đình mình được chính quyền và bà con nhân dân ấp biểu dương, rồi công nhận thoát nghèo thì ông Sáu Đời lại thở dài não ruột, nằm gác tay lên trán nghĩ ra 1.001 lý do cốt làm sao để ngày mai địa phương không thể loại gia đình ông ra khỏi danh sách hộ nghèo. Cũng như nhiều hộ nghèo trong ấp, gia đình ông Sáu cũng được liệt vào hàng “nghèo cố cựu”. Ông thường hay than vãn với chòm xóm, số ông nghèo từ… trong trứng nghèo ra.

Sáu Đời quê gốc ở miệt Tiền Giang, năm 12 tuổi, theo gia đình xuống Bạc Liêu gặt lúa mướn. Vì quá nghèo khổ, lại đông con nên sau mùa gặt năm đó, cha mẹ Sáu Đời đã gửi ông lại nhà chủ ruộng, bảo là một tuần sau sẽ quay lại đón nhưng rồi họ đã vĩnh viễn không trở lại. Kể từ đó, Sáu Đời trở thành một đứa trẻ tứ cố vô thân, sống nhờ vào tình thương của bà con bản xứ. Lúc thì gặt lúa mướn, lúc lại chăn trâu thuê, rồi giữ vịt chạy đồng… năm tháng cứ dần trôi, cậu bé Sáu Đời ngày nào nay đã trở thành một anh nông dân lực điền. Nhưng khổ nỗi, cái nghèo cứ đeo bám riết lấy Sáu Đời, đến tuổi lấy vợ mà không có tiền mua nổi đôi bông cưới, cặp nhẫn…

Ở xóm Sáu Đời tá túc, có hai cha con ông lão mù sống cảnh “gà trống nuôi con”. Thấy hoàn cảnh Sáu Đời đáng thương, ông lão mù đã đồng ý gả đứa con gái xinh đẹp nết na của mình mà không một lời đòi hỏi. Ngày cưới của họ chỉ có độc một mâm cơm nhỏ đãi bà con thân tộc, thế là nên nghĩa vợ chồng. Sau ngày cha vợ qua đời, thì cuộc sống của vợ chồng Sáu Đời càng thêm túng bấn khi lần lượt 6 mặt con ra đời. Một công đất ruộng quanh năm phèn mặn - của hồi môn của vợ Sáu Đời, không thấm tháp vào đâu so với gia đình 8 miệng ăn. Dù vợ chồng Sáu Đời và 3 đứa con lớn ra sức làm thuê, làm mướn nhưng cũng chỉ đủ bữa cháo, bữa rau và mấy đứa con, đứa nào cũng mù chữ. Quá chán nản, Sáu Đời lại tìm quên vào men rượu, suốt ngày say xỉn mặc cho gia đình lâm vào cảnh túng bấn, vợ con nheo nhóc… Gia đình Sáu Đời trở thành hộ nghèo nhất của ấp và là nỗi khổ tâm nhất đối với các cán bộ địa phương.

Khi chủ trương xóa đói giảm nghèo của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống, gia đình Sáu Đời là hộ nghèo được quan tâm đầu tiên. Từ việc được tiếp cận tốt nhất các nguồn lực kinh tế như: vốn, đất đai, công nghệ, thị trường; gia đình ông còn được tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế, nước sạch, trợ giúp pháp lý… Cụ thể, từ giấy chứng nhận hộ nghèo, căn nhà xiêu vẹo của gia đình ông được thay mới bằng nhà 167, được Nhà nước và các mạnh thường quân trợ cấp gạo, tiền vào các dịp lễ, tết; được ưu tiên các khoản cứu trợ; cấp bảo hiểm y tế, không phải đóng tiền điện, được miễn các khoản thu an sinh xã hội của địa phương và điều quan trọng là đứa con trai út của ông được đến trường mà không tốn bất cứ chi phí nào. Ngoài ra, ông còn được một đơn vị nhận đỡ đầu bằng việc hỗ trợ con giống, kỹ thuật, tiền mặt để trang trải cuộc sống. Đó thật sự là một phép màu giúp gia đình ông đổi thay cuộc sống…

Từ những cái lợi ấy nên không chỉ riêng ông Sáu Đời mà nhiều hộ gia đình nghèo khác của ấp cũng không chịu thoát nghèo, thậm chí, nhiều hộ dân không thuộc diện hộ nghèo cũng muốn được có tên mình trong cái danh sách nhiêu khê ấy. Với tâm lý thích “ngồi mát ăn bát vàng”, nên nhiều hộ dù được hỗ trợ vẫn lười lao động, không chí thú làm ăn, trông chờ, ỷ lại vào địa phương, Nhà nước và không chịu thoát nghèo. Trong một lần ngồi uống cà phê, một người bạn của tôi là cán bộ xã, kể rằng: Có nhiều hộ nghèo, sau khi được hỗ trợ một cặp heo giống, chỉ sau 2 - 3 ngày là đã đem đi bán; thậm chí có gia đình còn làm thịt những con vật có thể giúp họ đổi đời để… đãi bạn nhậu; nhiều hộ được hỗ trợ học nghề nhưng nhận tiền rồi lại không theo học, hoặc học giữa chừng thì bỏ ngang… Rồi đâu lại vào đấy! Đó là một thực tế đáng buồn vẫn còn nhan nhản tại nhiều địa phương và trở thành vấn nạn của toàn xã hội.

* * *

Rồi ngày họp dân cũng đến, gia đình ông Sáu Đời và nhiều hộ dân khác được công nhận thoát nghèo nhưng lại phản đối om sòm làm náo động cả trụ sở. Ông Sáu Đời cố phân trần: “Nhiều hộ trong ấp còn khá hơn nhà tôi mà vẫn nằm trong danh sách hộ nghèo, vậy thì tại sao hoàn cảnh gia đình tôi thương tâm như thế mà các ông lại bắt tôi phải trả sổ hộ nghèo. Như vậy, thử hỏi công bằng ở đâu?”. Bỏ ngoài tai mọi lời phân tích, Sáu Đời hậm hực rời khỏi cuộc họp…

Nhiều địa phương đang nỗ lực giảm dần số hộ nghèo đến mức thấp nhất để đẩy nhanh tiến độ trong việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, và chủ trương xóa đói giảm nghèo của Đảng, Nhà nước đang hỗ trợ đắc lực cho lộ trình này. Thế nhưng, những trường hợp cá biệt như ông Sáu Đời như “con sâu làm sầu nồi canh” làm ảnh hưởng đến tập thể, địa phương và lợi dụng những chủ trương của Nhà nước mà chây lười lao động.

Kim Trúc