Truyền hình
Sự phát triển của thị trường thực phẩm chức năng (bao gồm thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, thực phẩm bổ sung, thực phẩm dinh dưỡng y học và các sản phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt) đang mang đến cho người tiêu dùng nhiều sự lựa chọn hơn trong chăm sóc sức khoẻ. Tuy nhiên, đi cùng với đó là sự gia tăng của thực phẩm chức năng giả, kém chất lượng hoặc không đạt tiêu chuẩn công bố, len lỏi ngày càng sâu vào thị trường.
- Hỗ trợ pháp lý, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển bền vững
- Hỗ trợ pháp lý cho người chưa thành niên
- Phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý cho trẻ em hoàn cảnh đặc biệt
Thực tế có không ít vụ việc đã được cơ quan chức năng phát hiện với số lượng lớn sản phẩm vi phạm. Đáng lo ngại hơn, nhiều sản phẩm được quảng bá như những "thần dược", đánh trúng tâm lý muốn cải thiện sức khoẻ nhanh chóng của người dân. Sau những lời quảng cáo hấp dẫn ấy là những nguy cơ khó lường đối với sức khoẻ cộng đồng và sự méo mó của môi trường cạnh tranh trên thị trường.
Trong bối cảnh đó, dư luận đặt ra câu hỏi: liệu các chế tài hiện hành đã đủ sức ngăn chặn tình trạng sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng không đạt tiêu chuẩn hay chưa, nhất là khi lợi nhuận từ lĩnh vực này được ví như một dạng "siêu lợi nhuận"?
Trong cuộc chiến với hàng giả, bên cạnh việc hoàn thiện chế tài, các chuyên gia cũng cho rằng công tác hậu kiểm cần tiếp tục được tăng cường.
Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Quách Ngọc Lam (Đoàn Luật sư tỉnh Cà Mau) cho biết, hành vi kinh doanh thực phẩm chức năng không đạt tiêu chuẩn chất lượng, không đúng chỉ tiêu đã công bố hoặc có kết quả kiểm nghiệm không phù hợp, chủ yếu được xử lý theo Nghị định số 115/2018/NĐ-CP của Chính phủ.
Theo đó, mức xử phạt hành chính tối đa đối với cá nhân là 100 triệu đồng và đối với tổ chức là 200 triệu đồng. "Nếu chỉ nhìn vào con số tuyệt đối thì đây không phải mức phạt thấp. Tuy nhiên, khi đặt lên bàn cân với khoản lợi nhuận thu được từ việc tiêu thụ thực phẩm giả hoặc không đạt tiêu chuẩn thì lại là câu chuyện hoàn toàn khác", Luật sư Quách Ngọc Lam nhận định.
Theo Luật sư Quách Ngọc Lam, lợi nhuận cao chính là nguyên nhân lớn nhất khiến nhiều cá nhân, doanh nghiệp bất chấp quy định pháp luật. Chi phí sản xuất các sản phẩm kém chất lượng thường rất thấp, trong khi giá bán có thể bị đẩy lên nhiều lần thông qua các chiến dịch quảng cáo rầm rộ. Khoảng chênh lệch lớn giữa chi phí và doanh thu tạo ra mức lợi nhuận đủ hấp dẫn để nhiều đối tượng sẵn sàng đánh đổi bằng nguy cơ bị xử phạt.
Trong không ít trường hợp, số tiền xử phạt hành chính thấp hơn đáng kể so với khoản lợi nhuận thu được từ việc tiêu thụ lượng lớn sản phẩm vi phạm. Điều đó khiến một số đối tượng coi việc bị xử phạt như một phần của "chi phí kinh doanh", sẵn sàng chấp nhận rủi ro để tiếp tục hoạt động.
Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành không chỉ dừng lại ở tiền phạt. Song song với xử phạt hành chính còn có nhiều biện pháp bổ sung như buộc thu hồi, tiêu huỷ sản phẩm; tước giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm; đình chỉ hoạt động; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm... Đây đều là những chế tài có thể gây thiệt hại kinh tế rất lớn bởi toàn bộ nguồn vốn đầu tư vào lô hàng vi phạm có nguy cơ mất trắng khi bị thu hồi hoặc tiêu huỷ.
Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ số cũng đang khiến hoạt động vi phạm diễn ra với quy mô lớn hơn trước. Chỉ với một buổi livestream, một đoạn video quảng cáo hoặc sự tham gia của người có ảnh hưởng trên mạng xã hội, sản phẩm có thể tiếp cận hàng chục ngàn, thậm chí hàng trăm ngàn người tiêu dùng trong thời gian ngắn.
Đáng chú ý, không ít sản phẩm được quảng cáo vượt quá công dụng được cấp phép, thậm chí được giới thiệu như thuốc chữa bệnh. Người cao tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính thường là nhóm dễ bị tác động bởi những lời cam kết về hiệu quả điều trị mà không có đủ cơ sở để kiểm chứng.
Trong khi đó, công tác quản lý hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng vẫn còn nhiều khó khăn. Các đối tượng có thể nhanh chóng thay đổi tên thương hiệu, lập pháp nhân mới hoặc chuyển sang tài khoản bán hàng khác sau khi bị phát hiện. Điều này khiến quá trình kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng gặp nhiều trở ngại.
Nhiều đơn vị kinh doanh thực phẩm chức năng trên địa bàn tỉnh niêm yết đầy đủ thông tin của sản phẩm tránh sự hiểu nhầm cho người tiêu dùng.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, nhìn từ thực tiễn đấu tranh với hàng giả, hàng kém chất lượng thì các chế tài hành chính hiện nay vẫn chưa hoàn toàn tương xứng với mức lợi nhuận khổng lồ mà thị trường này mang lại. Có những vụ việc mà số tiền thu lợi bất chính lên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng. Trong bối cảnh đó, mức xử phạt vài trăm triệu đồng khó tạo ra sức răn đe đủ mạnh đối với những đối tượng cố tình vi phạm.
Đó cũng là lý do mà nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng cần tăng cường áp dụng các chế tài nghiêm khắc hơn khi hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Theo Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, nhiều hành vi liên quan đến sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng giả hoặc không bảo đảm an toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi có thể bị xử lý về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm; tội lừa dối khách hàng hoặc tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.
Đối với một số hành vi đặc biệt nghiêm trọng, khung hình phạt có thể lên tới 20 năm tù hoặc tù chung thân, kèm theo các hình phạt bổ sung bằng tiền và các biện pháp hạn chế hoạt động kinh doanh.
Theo Luật sư Quách Ngọc Lam, việc chuyển mạnh từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự đối với các trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm sẽ tạo ra hiệu ứng răn đe mạnh mẽ hơn rất nhiều so với việc chỉ xử phạt bằng tiền.
Bên cạnh việc hoàn thiện chế tài, công tác hậu kiểm cũng cần tiếp tục được tăng cường. Thay vì chỉ tập trung kiểm soát ở khâu cấp phép, việc giám sát chất lượng sản phẩm sau lưu thông cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và có trọng tâm. Hoạt động lấy mẫu kiểm nghiệm đột xuất, kiểm tra các nền tảng thương mại điện tử, xử lý quảng cáo sai sự thật và truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ góp phần thu hẹp "đất sống" của thực phẩm giả.
"Thị trường thực phẩm chức năng là lĩnh vực có tiềm năng phát triển rất lớn, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khoẻ ngày càng tăng của người dân. Tuy nhiên, khi lợi nhuận từ hành vi vi phạm vẫn vượt xa cái giá phải trả, cuộc chiến với thực phẩm chức năng giả sẽ còn nhiều thách thức. Để cán cân nghiêng về phía pháp luật, điều cần thiết không chỉ là những mức phạt cao hơn mà còn là việc xử lý nghiêm minh, kịp thời, đúng người, đúng hành vi, để không còn ai coi việc vi phạm chỉ đơn thuần là một phép tính giữa lợi nhuận và rủi ro", Luật sư Quách Ngọc Lam chia sẻ.
Văn Đum
Xem thêm bình luận