Liên kết “4 nhà” bao giờ thành hiện thực?

Năm 2014, tỉnh Cà Mau phát triển nhiều mô hình liên kết “4 nhà”. Tuy nhiên, trên thực tế, ở một số địa phương, mô hình liên kết này có chăng chỉ dừng lại ở “3 nhà”, đó là Nhà nước, nhà nông và nhà khoa học.

Năm 2014, tỉnh Cà Mau phát triển nhiều mô hình liên kết “4 nhà”. Tuy nhiên, trên thực tế, ở một số địa phương, mô hình liên kết này có chăng chỉ dừng lại ở “3 nhà”, đó là Nhà nước, nhà nông và nhà khoa học.

Vụ lúa năm 2014, giá lúa nằm ở mức thấp, nhiều thương lái thu mua ép giá nông dân. Doanh nghiệp thì không thực hiện lời hứa như ban đầu là bao tiêu sản phẩm cho nông dân. Nếu tình trạng này kéo dài, không biết bao giờ nông dân Cà Mau mới có được mô hình liên kết “4 nhà” một cách bền vững.

Điệp khúc “đổ lỗi”

Huyện Trần Văn Thời là vùng sản xuất lúa nguyên liệu lớn nhất tỉnh Cà Mau với sản lượng lúa mỗi vụ đạt hơn 160.000 tấn.  Ông Duy Quốc Tuấn, Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Trần Văn Thời, bộc bạch: “Năm nay, vụ lúa đông xuân cho năng suất khá cao, bình quân khoảng 5,8 tấn/ha. Tuy nhiên, do giá lúa thấp so với cùng kỳ năm trước nên hiện giờ lượng lúa tồn đọng trong dân khá cao (khoảng 30-40%). Bà con cũng đã phơi khô, trữ lại để chờ giá”.

Liên kết "4 nhà" cần có sự gắn kết chặt chẽ để đảm bảo đầu ra nông sản cho nông dân.

Năng suất cao nhưng giá phân bón cũng tăng theo, trong khi đó giá lúa lại thấp nên nông dân không có lợi nhuận nhiều. Thậm chí, một số hộ dân không bán được lúa, còn phải nợ tiền phân và thuốc bảo vệ thực vật của đại lý. Ông Lê Văn Vol, ấp 2B, xã Khánh Bình Ðông, huyện Trần Văn Thời, bức xúc: “Thấy giống tốt chúng tôi mua về trồng, năng suất đạt rất cao nhưng bán không được. Tiền phân, thuốc cũng còn nợ lại đại lý. Ðây là giống đạt tiêu chuẩn xuất khẩu do trung tâm giống bán nhưng khi thu hoạch thì bán không ai mua”.

Giống lúa mà ông Vol sản xuất là giống OM 10636, được mua từ trung tâm sản xuất lúa giống ở xã Khánh An, huyện U Minh. Mùa rồi, ông Vol thu hoạch được 12 tấn lúa. Tuy nhiên, lúa của ông và một số người dân lân cận trong ấp 2B, xã Khánh Bình Ðông vẫn chưa bán được. Không chỉ riêng ông Vol mà hiện tại lúa tồn kho trong dân chỉ tính riêng ở huyện Trần Văn Thời là hơn 48.000 tấn.

Ðầu mùa vụ, Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm Cà Mau cam kết thu mua lúa của người dân ở một số cánh đồng mẫu ở xã Khánh Bình Tây Bắc, huyện Trần Văn Thời và huyện Thới Bình, nhưng đến cuối vụ thì lại không thu mua được vì công ty nói là không có tiền. Ông Lê Thái Nguyên, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm Cà Mau, giải thích: “Nhìn chung, một phần do ngân hàng siết chặt tín dụng, phần khác do làm ăn thua lỗ nên tình hình thu mua lúa trong dân như cam kết ban đầu là rất khó khăn”.

Xã Khánh Bình Tây Bắc có 2 hợp tác xã với hơn 500 ha sản xuất theo mô hình liên kết “4 nhà”, có 268 hộ tham gia. Ðầu năm 2014, phía Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Nông sản Thực phẩm Cà Mau hứa sẽ bao tiêu sản phẩm cho người dân. Tuy nhiên, đến cuối vụ lúa thì công ty chỉ thu mua một phần nhỏ. Còn lại số lượng lớn lúa thì người dân phải chạy vạy khắp nơi để tìm thương lái tiêu thụ.

Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Bình Tây Bắc Trần Thanh Ðoàn trăn trở: “Lúc triển khai mô hình cánh đồng mẫu, công ty cũng đã hứa sẽ bao tiêu sản phẩm. Tuy nhiên, khi người dân sản xuất đồng loạt theo giống lúa mà công ty yêu cầu thì công ty không có tiền để thu mua. Khó khăn này là rào cản lớn trong liên kết “4 nhà” cũng như trong phát triển kinh tế hợp tác hiện nay tại Cà Mau”.

Hợp đồng bao tiêu sản phẩm được ký kết, nông dân đã áp dụng thành công công nghệ sản xuất mới để cho ra đời những cánh đồng năng suất cao. Những tưởng mối liên kết như thế là bền vững, nhưng hôm nay người dân không tiêu thụ được sản phẩm như cam kết ban đầu. Doanh nghiệp thì đổ lỗi do ngân hàng không cung ứng vốn.

Cần sự liên kết đúng nghĩa

Hợp tác xã (HTX) dịch vụ nông nghiệp Minh Hà A (xã Khánh Bình Ðông, huyện Trần Văn Thời) là một trong những điểm nhấn của tỉnh Cà Mau về mô hình liên kết “4 nhà”. Hợp tác xã có 19 thành viên tham gia sản xuất lúa với diện tích hơn 150 ha. Vụ đông xuân, các thành viên HTX đều trúng mùa lúa, sản lượng đạt cao, chi phí sản xuất giảm nhiều.

Ðiều làm các xã viên nơi đây vui mừng nhất là giá lúa được Công ty Cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang thu mua cao hơn giá thị trường. Nông dân sản xuất lúa theo quy trình mà công ty đưa ra, sản lượng, chất lượng lúa tốt, người dân thì được lợi nhuận cao nhờ tham gia mô hình cánh đồng mẫu và liên kết “4 nhà”. Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Bình Ðông Huỳnh Minh Ðậm cho biết: “Lần đầu tiên HTX Minh Hà A xây dựng thành công mô hình liên kết “4 nhà”. Doanh nghiệp đã hỗ trợ các khâu từ giống, kỹ thuật cho đến bao tiêu sản phẩm. Năng suất cao, bán được giá nên bà con rất phấn khởi và tin tưởng vào sự hợp tác này”.

Mô hình liên kết “4 nhà” ở HTX dịch vụ nông nghiệp Minh Hà A thành công đã tạo ra hy vọng, niềm tin cho người dân địa phương cũng như khu vực lân cận. Và thực tế, chỉ có doanh nghiệp cam kết mua sản phẩm của nông dân bằng hình thức đầu tư lúa giống thì người dân mới yên tâm sản xuất. Từ đó, doanh nghiệp có được nguồn nguyên liệu đảm bảo chất lượng, sản lượng theo yêu cầu xuất khẩu.

Chị Nguyễn Thị Phượng, ấp Minh Hà A, xã Khánh Bình Ðông, phấn khởi: “Vụ lúa rồi gia đình tôi vừa trúng mùa, vừa bán được giá nên rất vui. Là nông dân, chúng tôi bây giờ không sợ thiếu kỹ thuật mà chỉ sợ giá cả, đó là giá phân bón ngày càng cao mà giá lúa thì ngày càng giảm. Chúng tôi mong muốn mối liên kết này được thực hiện lâu dài để cuộc sống của nông dân được ổn định và phát triển”. Ðược biết, đây là mô hình liên kết đầu tiên có hiệu quả tại xã Khánh Bình Ðông. 

Ước mơ chân chất của người nông dân là hy vọng được mùa, được giá. Tuy nhiên, ước mơ ấy dường như chưa bao giờ trở thành hiện thực khi mà mối liên kết “4 nhà” chưa bền vững./.

Bài và ảnh: Huệ Như