Lời người cầm bút thép gửi thế hệ sau

Trên chặng đường 101 năm của nền Báo chí Cách mạng Việt Nam, biết bao thế hệ nhà báo đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp cầm bút, xây dựng nền tảng vững chắc cho nền báo chí cách mạng.

• Phát huy sức mạnh phản biện của báo chí cách mạng
• 101 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026)
• Họp mặt Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam và vinh danh các Nhà báo xuất sắc

Trong căn nhà nhỏ tại phường Tân Thành, ở tuổi 86, Nhà báo Nguyễn Hữu Hiệp (bút danh Nguyễn Hiệp) vẫn khiến người đối diện cảm nhận rõ ngọn lửa nghề chưa bao giờ tắt. Tuổi cao, sức khoẻ đã giảm sút nhiều nhưng trí nhớ của ông vẫn minh mẫn. Những câu chuyện về chiến trường, về nghề báo và những tháng năm cầm bút vẫn hiện lên rõ mồn một như vừa mới hôm qua.

Chưa tròn tuổi trưởng thành, ông đã tham gia công tác giao liên rồi theo kháng chiến. Trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa, ông vừa là người lính cầm súng, vừa là người làm báo cầm bút, cầm máy. Từ khi nghỉ hưu năm 1984 đến tận những năm gần đây, ông vẫn đều đặn cộng tác với Báo Cà Mau, Báo Quân đội Nhân dân và Báo Cựu chiến binh Việt Nam.

Nhắc đến những năm tháng chiến tranh, ký ức khiến ông nhớ nhất là lần thoát chết trong gang tấc. Ông kể chậm rãi: “Khi địch bất ngờ tấn công và bắn phá dữ dội, đồng đội tôi lần lượt hy sinh. Tôi bị thương, nằm bất động, bùn đất đầy người, nhắm mắt chờ cái chết đến. Không ngờ một người lính phía bên kia đứng nhìn rồi bỏ đi”. Chính những trải nghiệm sinh tử ấy đã tôi luyện nên một cây bút giàu bản lĩnh. Trong chiến tranh, gặp giặc thì chiến đấu, yên tiếng súng lại ghi chép, vẽ ký hoạ về đồng đội, về người dân và những mảnh đời nơi chiến trường.

Không chỉ viết báo, Nhà báo Nguyễn Hiệp còn là người lưu giữ ký ức bằng hình ảnh. Trong kho tư liệu quý giá của mình, ông nâng niu những bức ảnh đen trắng đã ngả màu thời gian. Ông đặc biệt tự hào về chuyến đi Bãi Cạn, Mũi Cà Mau năm 1982, khi tình cờ ghi lại được một loạt hình ảnh về nghề khai thác cá đường - loài thuỷ sản nay gần như đã vắng bóng ở vùng biển Cà Mau. Những tấm ảnh người dân giăng lưới trên bãi bồi, phơi bong bóng cá trước sân nhà không chỉ là tư liệu báo chí mà còn là chứng nhân của một giai đoạn lịch sử vùng đất cực Nam. Bên cạnh hàng ngàn trang viết, những thước phim và tập ký hoạ thời chiến đã xuất bản, tài sản mà ông trân quý nhất là những tấm huy chương, bằng khen được trao tặng trong suốt cuộc đời làm nghề. Trong đó, Huy chương “Nhà báo Kháng chiến ưu tú” được ông đặt ở vị trí trang trọng nhất trong ngôi nhà của mình.

Trăn trở với tương lai của nghề báo, ông gửi gắm đến thế hệ người làm báo hôm nay bằng sự chân thành: “Tôi chỉ mong các em, các cháu rèn cho bút sáng, tâm vững để làm nên những tác phẩm có giá trị cho xã hội và cho Nhân dân. Hãy tìm tòi những góc nhìn mới mẻ, phản ánh vấn đề bằng cách thật thú vị. Một bài báo chỉ cần góp phần tạo nên một thay đổi nhỏ trong đời sống địa phương cũng đã là thành công. Ðừng viết cho có, đừng để các tác phẩm na ná nhau khiến độc giả nhàm chán”. Theo Nhà báo Nguyễn Hiệp, báo chí hiện nay cần dành nhiều sự quan tâm hơn đến lịch sử và văn hoá địa phương. Ðây là những lĩnh vực giàu giá trị nhưng chưa được nhiều cây bút trẻ đầu tư khai thác đúng mức.

Không chỉ Nhà báo Nguyễn Hiệp, nhà báo lão thành Ðỗ Văn Nghiệp, năm nay đã bước sang tuổi 80, vẫn luôn đau đáu về nghề. Dù tuổi cao nhưng ông vẫn đều đặn viết báo, tham gia các hoạt động xã hội và trở thành người truyền cảm hứng cho lớp phóng viên trẻ. Nhớ lại những ngày đầu vào nghề, ông bồi hồi: “Mới hồi nào còn run khi gặp nhân vật phỏng vấn, đi cơ sở còn lo lắng. Vậy mà đã mấy chục năm trôi qua”.

Trong ký ức của ông vẫn còn nguyên chuyến công tác lần đầu đi huyện Ngọc Hiển nhưng lại lên nhầm tàu cao tốc, đến sai địa điểm và phải quay về Cà Mau. Chuyến đi lạc ấy không mang về bài báo như dự định nhưng lại giúp ông hiểu sâu hơn về vùng đất địa đầu cực Nam, nơi mỗi địa danh đều có hai cái tên, nơi việc đi lại còn phụ thuộc vào con nước lớn ròng. Những năm tháng rong ruổi đã cho ông thêm tình yêu đặc biệt với quê hương và với nghề báo.

Nhà báo Ðỗ Văn Nghiệp là người chỉ đường cho Câu lạc bộ Kể chuyện lịch sử của Bảo tàng Cà Mau.

Nhà báo Ðỗ Văn Nghiệp cho rằng, làm báo hôm nay thuận lợi hơn rất nhiều nhờ công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là tư duy nghề nghiệp. “Tâm phải sáng và góc nhìn phải sắc sảo. Công nghệ có thể hỗ trợ tác nghiệp nhưng không thể thay thế khả năng quan sát, tư duy và chiều sâu của người cầm bút”. Ông cũng nhắn nhủ những người trẻ hãy dành nhiều thời gian hơn cho việc đọc, học và trải nghiệm thực tế. “Nếu có thời gian, hãy đọc nhiều hơn để cảm nhận hơi thở cuộc sống. Có như vậy câu chữ mới tròn trịa, có cảm xúc và chạm được đến người đọc, thay vì khô cứng, rập khuôn”.

Nền Báo chí Cách mạng Việt Nam đã hơn 100 tuổi khi bước vào giai đoạn phát triển mới đầy sôi động nhưng cũng lắm thách thức. Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của truyền thông số và trí tuệ nhân tạo, những lời nhắn nhủ ấy càng trở nên ý nghĩa hơn bao giờ hết. Bởi sau mọi đổi thay của công nghệ, giá trị cốt lõi của báo chí vẫn nằm ở trái tim người làm nghề - những con người biết sống tử tế, biết yêu thương con người và không ngừng tìm kiếm sự thật.

Lam Khánh