Ngẫm nghĩ từ cái hàng rào ở nông thôn

Hơn 3 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới (XDNTM) giai đoạn 2010 - 2020, bộ mặt nông thôn Bạc Liêu đã có nhiều khởi sắc, đời sống vật chất, tinh thần của bà con cũng được nâng lên rõ rệt. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, vẫn còn tồn tại căn bệnh chạy theo thành tích giữa các địa phương, sự “cạnh tranh” ngầm không cân sức giữa các hộ dân… đã tạo ra những bức tranh phản cảm xung quanh cái hàng rào nông thôn mới.

Hàng rào bê-tông hay cây xanh, hoa kiểng?

Kế thừa những tiền đề, thành tựu văn hóa của các ấp, xã văn hóa đạt chuẩn trước đây, nhiều địa phương áp dụng phương châm thực hiện từ dễ đến khó (nghĩa là tiêu chí nào dễ thì thực hiện trước, tiêu chí nào khó, còn vướng mắc thì hoàn thành sau). Nhờ vậy mà nhiều địa phương không khó khăn lắm trong việc hoàn thành từ 7 - 9 tiêu chí XDNTM. Theo UBND tỉnh, đến thời điểm này toàn tỉnh đã có 50/50 xã phê duyệt xong quy hoạch XDNTM; 34/50 xã đã phê duyệt đề án XDNTM; 16 xã còn lại đang trong thời gian dự thảo và lấy ý kiến của cộng đồng dân cư. Qua rà soát, đến nay đã có 5/50 xã đạt từ 12 - 14 tiêu chí XDNTM; 6/50 xã đạt từ 10 - 11 tiêu chí… Đây thật sự là tín hiệu vui của nông thôn Bạc Liêu trên hành trình hoàn thiện Chương trình mục tiêu quốc gia về XDNTM, chung tay cùng cả nước làm thay đổi diện mạo của nông thôn, nông dân.

Hàng rào cây xanh, hoa kiểng tại ấp Giồng Bướm A (xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi). Ảnh: K.C

Trở lại chuyện cái hàng rào bằng bê-tông hay cây xanh, hoa kiểng nằm trong tiêu chí thứ 17 - tiêu chí về môi trường của bộ tiêu chí quốc gia đã thật sự tạo ra một cuộc tranh luận lớn giữa các tổ chức, đoàn thể, lãnh đạo và nhân dân các địa phương. Nhiều ý kiến tán đồng việc xây dựng hàng rào bằng bê-tông kiên cố dọc theo những con lộ nông thôn mới cho xứng tầm, để không “thua chị kém em” với những căn nhà mặt phố. Hơn nữa, mỗi lần làm là mỗi lần khó, chi bằng dốc toàn lực cho một lần; với những hộ khá, giàu thì tội gì không làm rình rang, hoành tráng để thay đổi diện mạo của nông thôn?

Thế nhưng, cũng có không ít ý kiến “phản pháo” lại khi cho rằng, mục đích của Chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM là muốn làm thay đổi diện mạo của nông thôn, nông dân để rút ngắn dần khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, cải thiện cuộc sống của bà con vùng nông thôn. Nhưng điều muốn thay đổi ở đây là thay đổi theo hướng có kế thừa, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa đã tồn tại từ lâu đời ở các địa phương vẫn được bà con lưu giữ; chứ không phải thay đổi theo hướng loại trừ, phủ định sạch trơn những giá trị ấy. Vì vậy, nên giữ lại những hàng rào cây xanh ở nông thôn như một nét đẹp văn hóa chân quê, đậm đà bản sắc dân tộc.

Thế rồi, hai luồng ý kiến trái chiều kia được dung hòa theo kiểu tùy thuộc vào điều kiện kinh tế gia đình của người dân. Trong một chuyến công tác về huyện Phước Long, từ xa ập vào mắt chúng tôi là một hàng rào bê-tông vô cùng hoành tráng. Và khi chỉ mới thấy thấp thoáng dãy hàng rào kiên cố ấy, chúng tôi đã lập tức liên tưởng đến những căn biệt thự nguy nga, sang trọng giữa lòng nông thôn và chủ nhân của nó ắt hẳn là những tỷ phú miệt vườn. Thế nhưng, khi đến nơi, tận mắt “mục sở thị” thì chúng tôi vô cùng ngỡ ngàng khi nhìn vào bên trong cái hàng rào hoành tráng kia là một căn nhà có mặt tiền là bê-tông, còn lại ba bên đều là vách lá! Đi thêm vài trăm mét, chúng tôi lại bắt gặp một “tổng hành dinh” hai bên là hai ngôi biệt thự khang trang, ở giữa là một căn nhà lá xiêu vẹo cũng được bao bọc trong tổng thể hàng rào, cổng “khủng”. Đây không phải là những trường hợp cá biệt, mà là một thực tế đang tồn tại và tiếp diễn tại các địa phương khiến chúng ta phải suy ngẫm.

Vấn đề đáng bàn ở đây là tâm lý sĩ diện, đua đòi, không chịu thua kém hàng xóm, muốn được vinh danh, được trở thành tấm gương điển hình về XDNTM tại địa bàn dân cư mà nhiều hộ dân không ngần ngại “chạy tiền” để xây hàng rào, mà quên rằng căn nhà mình trú ngụ đang xiêu vẹo, trống trước hở sau và vô tình tạo ra những bức tranh phản cảm!

Xây dựng nông thôn mới một cách thực chất

Hiện nay, ở các địa phương như huyện Vĩnh Lợi, Đông Hải, Hòa Bình… vẫn còn những hình ảnh đẹp đậm chất quê về những căn nhà tường khang trang được bao bọc bởi những hàng rào cây xanh, hoa kiểng được bà con tỉa tót ngay ngắn, tạo hình, tạo dáng rất tinh tế, tạo ra những không gian xanh, thoáng mát và gần gũi với thiên nhiên. Với loại hàng rào này, bà con không phải tốn kém nhiều trong việc xây dựng; mà còn đóng góp vào việc hạn chế sự biến đổi của khí hậu, cũng như có khả năng thu được lợi ích kinh tế trong phong trào sinh vật cảnh.

Từ những mẩu chuyện nêu trên có thể kết lại rằng, vấn đề XDNTM là vấn đề lâu dài, căn cơ; vì vậy, khi thực hiện phải chú trọng từ thực chất, từ nội dung cốt lõi, sâu xa ở bên trong, chứ đừng quá quan tâm ở hình thức bề ngoài, đừng quá chạy theo thành tích, hay bệnh sĩ diện để hoàn thành những tiêu chí kém chất lượng, không có lợi cho nông thôn, nông dân.

Mong rằng, mỗi người hãy dùng cái tâm của mình để cùng đoàn kết, chung tay trong XDNTM. Và nên tâm niệm một điều rằng, nông thôn mới không phải được ghi nhận bằng những cái hàng rào hoành tráng, hay những giá trị mang tính hình thức, mà nông thôn mới chỉ thật sự hoàn thiện khi người dân ở nông thôn thực chất “ai cũng có cơm no, áo ấm, ai cũng được học hành”.

Kim Trúc