Nhà báo Trần Tấn Quốc (Thanh Tâm): Tình yêu bất diệt với cải lương

Nhà báo Trần Tấn Quốc (bút danh Thanh Tâm) là ngòi bút cự phách đất Sài Gòn, tên tuổi ông lẫy lừng trong giới chính trị và báo chí từ thập niên 40 của thế kỷ 20; được công luận và độc giả tôn vinh đệ nhất ký giả thời buổi ấy. Khi phát minh trang báo kịch trường, Thanh Tâm đã tỏ rõ bản lĩnh một nhà phê bình tài ba do am hiểu sâu xa nghệ thuật bản sắc cải lương (CL).

Nhà báo Trần Tấn Quốc - người sáng lập Giải Thanh Tâm. Ảnh: B.T

Khi vở diễn của một đoàn CL nào khai trương tại rạp Công Nhân (một nhà hát lớn nhất Sài Gòn thời bấy giờ) thì Thanh Tâm đều đi xem và viết bài phê bình. Vở CL, từ nội dung cốt truyện đến hình thức văn chương đều được “giải phẫu” chi li. Cả cách thiết kế bài ca, khéo hay vụng đều được “chiếu cố” tận tình; cũng bởi ông tích lũy một nội lực bài bản cổ nhạc Nam bộ vô cùng thâm hậu. Diễn viên, ai ca hay chỗ này, đâm hơi chỗ nọ, rớt nhịp chỗ kia đều được lên trang báo do ông chủ biên. Nhiều nghệ sĩ, soạn giả bị phê trình thức diễn xuất, sự non tay trong sáng tạo soạn phẩm đã bao lần “nóng máu” phản bác lại ông trên báo khác hay trực tiếp đối diện bằng khẩu ngôn, ông đều phân giải đầy thuyết phục. Cũng lắm khi, soạn giả và nhà báo mở cuộc bút chiến nảy lửa, độc giả đọc cả hai bên để chiêm nghiệm, tích lũy kiến thức về nghệ thuật CL.

Cái tình, cái tâm của nhà báo Trần Tấn Quốc dành cho CL rất thâm sâu, cao đẹp. Bút danh Thanh Tâm (tấm lòng trong sáng) của ông hiển thị trên các trang báo kịch trường, và phương danh Thanh Tâm - một giải thưởng dành cho tài năng CL đã đi vào sử kịch hơn nửa thế kỷ là những biện chứng hùng hồn sự cống hiến cho nghệ thuật CL bằng nhu tâm, nhiệt huyết của bậc hiền nhân bất vụ lợi. Cũng vì thế, ngòi bút chính khí của ông bất chấp chuyện “trung ngôn nghịch nhĩ” (lời thật chỏi tai), chẳng ngại khi dùng ngón “bút sa gà chết” để tranh đấu với những hiện tượng khả dĩ gây tổn hại nghệ thuật CL như đạo tuồng, lăng nhăng tình ái, vô trách nhiệm với nghề, xem thường nghiệp Tổ...

Cũng bởi trung ngôn mà lắm lúc ông bị mất lòng với các ngôi sao, siêu sao đến tổn thương tình giao hảo. Nhưng sau đó bình tâm lại, những cá thể chân chính hiểu rằng: ngòi bút ông chuyển tải ý tình phụng sự nghệ thuật; tuy có gai góc nhưng chung chí hướng: nghệ thuật vị nhân sinh.

Uy thế của Thanh Tâm ngày càng vang dậy. Báo giới kịch trường rất nể trọng, xem ông như “kim chỉ nam” để định hướng nghiệp vụ. Qua nhiều bài viết đậm tính học thuật, nhiều cuộc “bút chiến” mang tầm cao bảo vệ nghệ thuật chân chính, bênh vực nghệ sĩ... ông được cả làng giải trí tôn kính. Khi trường phái CL ca phát triển mạnh, trường phái CL diễn bị suy đến lâm nguy, ông Thanh Tâm đã viết loạt bài “Sân khấu CL đang giẫy chết”; và đặc biệt là bài “ CL miền Nam vắng bóng 7 cô đào danh tiếng” ca ngợi tài sắc 7 nữ nghệ sĩ: Ba Thanh Loan, Ba Hui, Tư Thanh Tùng, Tư Hê-Len (Hélène), Năm Kim Thoa, Sáu Ngọc Sương, Sáu Nết...

Về đời tư, ông là phu quân của ngôi sao nữ lừng danh sân khấu CL Nam bộ: cô Ba Thanh Loan.

Cần nói thêm về Giải thưởng Thanh Tâm. Các nghệ sĩ trẻ đoạt giải này nhanh chóng trở thành ngôi sao thực thụ rất ăn khách, nghề nghiệp cộng hưởng danh tiếng, thăng hoa rực rỡ. Họ là những Thanh Nga (1958), Lan Chi - Hùng Minh (1959), Ngọc Giàu - Bích Sơn (1960), Thanh Thanh Hoa (1961), Ánh Hồng - Ngọc Hương (1962), Diệp Lang - Tấn Tài - Thanh Tú - Bạch Tuyết - Kim Loan - Trương Ánh Loan (1963), Phượng Liên (1966)… lần lượt hòa nhập vào các thế hệ đồng nghiệp tiền bối làm nên thời hoàng kim thứ hai (kể từ năm 1955)… của sân khấu CL hơn 15 năm sáng chói. Và cho đến bây giờ, họ vẫn còn ngời sáng cùng các thế hệ đàn em: các huy chương vàng Trần Hữu Trang!

Công lao và tâm huyết của nhà báo Trần Tấn Quốc - Thanh Tâm dành cho CL là vô giá!

Hồ Quang