Nhận diện giá trị của các công trình văn hóa tại Bạc Liêu

Chúng ta nên nhìn nhận lại những đánh giá quá vội vàng với việc tỉnh Bạc Liêu đã mạnh dạn tổ chức một Festival Đờn ca tài tử (ĐCTT) quốc gia lần I (gọi tắt là Festival) và cho xây dựng những công trình văn hóa lớn trong thời gian gần đây của tỉnh Bạc Liêu. Tầm nhìn của những nhà lãnh đạo tiên phong thường bắt đầu từ việc phát hiện và muốn bứt lên, đi tắt, đón đầu một tương lai tốt đẹp hơn cho người dân trên quê hương xứ sở của mình khi mà những quan tâm và trăn trở hàng ngày vẫn còn quanh quẩn không lối thoát trong hiện tại nghèo thiếu.

Có thể thấy rõ ràng, một TP. Bạc Liêu hôm nay được thay đổi diện mạo nhờ những công trình đã được đầu tư xây dựng. Mỗi người dân Bạc Liêu thật tự hào với đồng bào cả nước và bạn bè quốc tế đang biết tới họ và sẽ tìm đến với quê hương của họ như một địa danh nằm trong Không gian ĐCTT của 21 tỉnh, thành Nam bộ được công nhận là di sản văn hóa thế giới. Đồng bào cả nước trước đây có thể chỉ biết tới Bạc Liêu như một tỉnh nghèo xa xôi, thì sau Festival, bỗng nhận thấy Bạc Liêu là một trong những “cái nôi” đầu tiên của nghệ thuật ĐCTT Nam bộ, của những con người mộc mạc, chân tình, của một vùng đất nhiều tiềm năng phát triển văn hóa và du lịch.

Muốn được biết tới thì phải biết “chính danh” mình là ai giữa muôn người, muôn nơi và muôn đời. Festival mà Bạc Liêu tổ chức, cùng các công trình văn hóa gắn với nó, và cả các công trình khác được khởi động trước đó để định vị quy hoạch TP. Bạc Liêu mới là một sự “chính danh” ngoạn mục của tỉnh Bạc Liêu trong khát vọng đưa nghệ thuật ĐCTT trở thành một “động lực văn hóa” có khả năng kích thích kinh tế và các lĩnh vực khác phát triển. Không hẳn là sai khi tính toán một cách giản đơn rằng, thay vì không xây dựng một công trình văn hóa này thì sẽ xây dựng được bao nhiêu cây cầu, bao nhiêu con đường, hay bao nhiêu mái nhà cho người nghèo. Nhưng lập luận như thế thì sẽ khó có một công trình văn hóa lớn nào được xây dựng vì ở bất cứ nơi đâu và bất cứ thời đại nào, dù là những nước giàu có nhất cũng vẫn luôn còn có người nghèo cần được giúp đỡ và không bao giờ có thể đáp ứng đủ ngay đường để đi, điện để thắp sáng, cầu để bắc qua sông. Con người không chỉ có nhu cầu sống sung sướng hơn mà khát vọng sống có ý nghĩa hơn đôi khi còn mạnh hơn rất nhiều.

Trung Tâm triển lãm VH-NT và Nhà hát Cao Văn Lầu. Ảnh: M.Đ

Đành rằng nghệ thuật ĐCTT vốn tồn tại trên ghe, trong chòi lá hay bên bờ ruộng. Nhưng chúng ta không thể đưa tất cả du khách bốn phương, đặc biệt là du khách quốc tế ra những nơi đó để thưởng thức một hình thức nghệ thuật được công nhận là di sản văn hóa thế giới. Nếu có thể được thì tại sao nghệ thuật múa rối nước vốn chỉ biểu diễn ở ao làng, nghệ thuật chèo vốn chỉ biểu diễn ở sân đình mà Nhà nước vẫn phải tốn nhiều tiền để xây dựng những nhà hát riêng cho các loại hình nghệ thuật này giữa thủ đô Hà Nội? Bạc Liêu quyết tâm xây dựng Trung tâm Triển lãm VH-NT và Nhà hát Cao Văn Lầu (Nhà hát cách điệu ba nón lá) rất độc đáo như một biểu tượng kết tinh của văn hóa Việt, tượng trưng cho ba miền Bắc - Trung - Nam, ba cộng đồng dân tộc Kinh - Khmer - Hoa đang sinh sống trên đất Bạc Liêu, là vô cùng cần thiết và hiệu quả. Nơi đây sẽ là một điểm đến văn hóa quan trọng của Bạc Liêu nói riêng, khu vực Tây Nam bộ và cả nước nói chung với công trình tự nó đã là một tác phẩm kiến trúc đáng chiêm ngưỡng. Bên cạnh đó, Nhà hát cách điệu ba nón lá sẽ còn là không gian dàn dựng và biểu diễn lý tưởng cho các chương trình nghệ thuật phục vụ thường xuyên cho người dân địa phương cũng như du khách trong nước và quốc tế. Hơn thế rất nhiều, chính nhà hát này sẽ là nơi triển khai tập trung các chương trình đào tạo nghệ thuật ĐCTT Nam bộ một cách bài bản và có hệ thống cho thế hệ trẻ, chuẩn bị một đội ngũ các nghệ nhân và nghệ sĩ ĐCTT chuyên nghiệp cho tương lai. Việc Nhà hát không kịp khánh thành để phục vụ Festival là điều đáng tiếc, nhưng không nên vì thế mà phủ nhận giá trị văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật, công năng và hiệu quả sử dụng to lớn của công trình khi đã hoàn thiện.

Bất cứ một thành phố nào cũng cần có một quảng trường và những biểu tượng văn hóa đặc trưng. Vậy thì TP. Bạc Liêu sẽ lấy gì và làm thế nào để có một biểu tượng văn hóa cho riêng mình? Những người dân đang sống và những đứa trẻ đang lớn lên trên mảnh đất Bạc Liêu sẽ giới thiệu gì cho bạn bè và du khách khi tới Bạc Liêu và bản thân họ sẽ biết lấy gì để làm một điểm tựa tinh thần khi sống trong thành phố của mình? Công trình cây đờn kìm cách điệu được dựng tại trung tâm Quảng trường Hùng Vương là một sự lựa chọn hết sức độc đáo và đúng đắn. Trên phương diện kiến trúc và văn hóa, đó là một tượng đài thật sự đẹp và có ý nghĩa sâu sắc trong việc khơi dậy, định vị và kết nối tâm lý cộng đồng của toàn thể nhân dân Bạc Liêu, đặc biệt là thế hệ trẻ, để họ có chung một niềm tự hào, tinh thần kế thừa, phát huy và ý thức trách nhiệm sâu sắc rằng họ đang sống tại một trong những “cái nôi” đầu tiên của ĐCTT. Những đứa trẻ chiều chiều vui chơi bên cây đờn kìm trên Quảng trường Hùng Vương hôm nay, khi lớn lên, dù đi tới phương trời nào để lập nghiệp thì cũng không thể quên được biểu tượng văn hóa của quê hương mình.

Công trình Khu lưu niệm nghệ thuật ĐCTT Nam bộ và nghệ nhân Cao Văn Lầu không chỉ là một sự tri ân to lớn đối với bậc tiền nhân đã đóng góp không nhỏ cho nghệ thuật ĐCTT, mà còn mang một ý nghĩa sâu sắc trong việc giáo dục các thế hệ trẻ mai sau hiểu biết hơn về lịch sử của cha ông mình. Chẳng phải chúng ta đang rất lo lắng về thực trạng tuổi trẻ hôm nay đang dành quá ít quan tâm và sự hiểu biết về lịch sử của các thế hệ đi trước. Có thể có nhiều người đã nghe và thích nghe đi nghe lại nhiều lần bản Dạ cổ hoài lang của nghệ nhân Cao Văn Lầu, nhưng chắc chắn không phải ai cũng biết tường tận về giá trị nghệ thuật và giá trị lịch sử của tác phẩm trong tổng thể lịch sử hình thành và phát triển của nghệ thuật ĐCTT Nam bộ. Bởi vậy, giá trị to lớn của công trình Khu lưu niệm không chỉ dừng lại ở giá trị của một khu bảo tồn, mà thật sự là một công trình có tính lịch sử và hiệu quả cộng đồng với khả năng tác động và ảnh hưởng sâu sắc tới các thế hệ mai sau.

Nhìn tổng thể ba công trình Nhà hát cách điệu ba nón lá, Quảng trường Hùng Vương với biểu tượng cây đờn kìm và Khu lưu niệm nghệ thuật ĐCTT Nam bộ và nghệ nhân Cao Văn Lầu, có thể nhận thấy rõ khát vọng to lớn và tầm nhìn của lãnh đạo tỉnh Bạc Liêu trong việc xây dựng và phát triển Bạc Liêu trở thành một “thành phố ĐCTT” có sức thu hút lớn về văn hóa và du lịch. Nhìn rộng hơn ra các công trình khác như: Điện gió, Khu du lịch sinh thái Hồ Nam, Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, Khu Quán âm Phật đài, dù là các công trình của Nhà nước hay xã hội hóa, đều nằm trong tổng thể quy hoạch Bạc Liêu là một thành phố văn hóa du lịch và sinh thái hướng tới môi trường sống xanh - sạch - đẹp và phát triển bền vững với nguồn năng lượng điện gió tự nhiên sau này.

Mạnh dạn đăng cai tổ chức Festival và xây dựng các công trình độc đáo, có tính biểu tượng văn hóa cao và hiệu quả dài hạn, Bạc Liêu đã hết sức năng động và đang thật sự vươn dậy từ chính vốn liếng quý báu nhất của mình là nghệ thuật ĐCTT để trở thành một “thành phố ĐCTT”, một điểm đến không thể bỏ qua cho du khách trong và ngoài nước cũng như các nhà đầu tư trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực văn hóa, du lịch và môi trường. Đó là một định hướng, dù còn cần thời gian để từng bước bổ sung cho hoàn chỉnh, rất cần sự ủng hộ của các cấp, các ngành và đặc biệt là nhân dân Bạc Liêu cũng như đồng bào cả nước.

Đạo diễn LÊ QUÝ DƯƠNG