Những phong vị tết

Từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, những làng quê xưa hôm nay như khoác lên mình chiếc áo mới, đang từng ngày thay da đổi thịt. Thế nhưng bên cạnh sự thay đổi ấy, những phong vị tết xưa - nét đẹp văn hóa cổ truyền trong ngày xuân vẫn được bà con nhiều địa phương gìn giữ…

Năm nào cũng vậy, khi những cơn gió chướng sòng trở ngọn thì bà con làng cá khô ven biển thị trấn Gành Hào lại háo hức cụ bị cho vụ cá khô tết. Tập tục làm cá khô dự trữ cho ba ngày tết chẳng biết có tự khi nào, nhưng với địa phương ven biển này nó đã trở thành một nét đẹp văn hóa và là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình.

Những sản vật biển đủ chủng loại như: mực, cá đuối, cá trích, cá khoai… dưới bàn tay tài hoa của ngư dân đã trở thành những đặc sản “hoa biển” giàu giá trị thẩm mỹ và chất lượng. Hầu như người dân nào ở thị trấn Gành Hào cũng biết làm khô, bà dạy cháu, mẹ truyền nghề cho con… cứ thế tiếp nối qua nhiều thế hệ, đặc sản khô Gành Hào trở nên nức tiếng gần xa và là món quà xuân ý nghĩa trong những ngày tết. Nhiều hộ dân ở huyện Đông Hải còn tranh thủ làm tôm khô, tôm chao, chuối ép phơi khô… để làm quà biếu bà con, bạn bè và để gia đình đãi khách.

Còn người dân ở các huyện Hòa Bình, Hồng Dân, Vĩnh Lợi cũng đang tất bật làm khô trâu, lạp xưởng… chuẩn bị tết và phục vụ nhu cầu của thị trường. Ở các địa phương này có hẳn những xóm chuyên nghề làm khô trâu, lạp xưởng; tuy chỉ mang tính thời vụ nhưng được các bà, các chị duy trì từ nhiều năm nay và trở thành những nét đẹp văn hóa rất cần được phát huy và bảo tồn.

Bà con xã Vĩnh Phú Đông (huyện Phước Long) gói bánh tét đón Tết. Ảnh: C.K

Ngoài các loại khô, thì bánh mứt là món không thể thiếu góp phần làm nên phong vị tết. Bây giờ không chỉ Tết, mà hầu như lúc nào trong các siêu thị, cửa hàng bánh kẹo, tiệm tạp hóa cũng bày bán đủ loại mặt hàng bánh mứt, tha hồ mà lựa chọn. Vậy mà, ở quê tôi nhiều gia đình vẫn còn thói quen tự làm bánh mứt theo kiểu “cây nhà lá vườn”. Mứt gừng, mứt dừa, mứt khóm… đã trở thành những đặc sản tết quê đi sâu vào tâm khảm tuổi thơ tôi và ngày nay, những đặc sản tết ấy vẫn còn làm đê mê những ai một lần thưởng thức nó.

Những ngày này, nếu ai có dịp đi trên con đường quê từ xã Hưng Hội đến Hưng Thành (huyện Vĩnh Lợi) thì sẽ được ngắm nhìn những khóm hoa cúc, vạn thọ xanh mướt, tốt tươi được bà con cẩn thận chăm sóc để chúng khoe sắc trong mấy ngày xuân. Còn ở các ấp thuộc xã Ninh Hòa (huyện Hồng Dân), bà con đang tỉ mẩn vun phân, giữ ấm cho mấy gốc mai chờ đến rằm tháng chạp là tước lá để chúng kịp trổ hoa, khoe sắc và mang điềm lành cho ba ngày tết…

Tuy tất bật với cuộc sống hiện đại, nhưng người dân ở nhiều địa phương của Bạc Liêu vẫn còn giữ được cái nếp gói bánh tét. Cứ đến ngày 29, 30 Tết là các bà, các chị lại quây quần bên nhau vừa gói bánh vừa chuyện trò rôm rả. Đêm giao thừa, cả xóm như sáng bừng vì ánh lửa bập bùng của những nồi bánh tét, lũ trẻ xóm tôi lại có dịp được nghe những sự tích ông Táo về trời, cành mai, cây nêu ngày tết… trong lúc chờ bánh chín. Tuổi thơ của chúng sẽ đẹp biết bao khi được tắm mát từ những phong vị tết quê như thế!

Trên bàn thờ gia tiên những ngày tết bao giờ cũng chất đầy mâm ngũ quả, bánh mứt, hoa tươi… nghi ngút khói hương mang theo mong ước của gia chủ về một năm mới sung túc, đủ đầy. Thịt heo kho tàu, tôm khô, dưa hấu, củ kiệu… là những món ăn không thể thiếu trong mấy ngày tết ở nhiều địa phương. Ngày 23 Tết, đưa ông Táo về trời; đến 25 Tết, cúng đưa ông bà về “cõi trên”; rồi 30 Tết, lại chuẩn bị mâm cỗ rước ông bà về và cả nhà quây quần trong bữa cơm đoàn viên giã từ năm cũ...

Xã hội trong thời kỳ mở cửa hội nhập, những giá trị văn hóa xưa đang dần bị cái mới lấn át và làm mai một, nhưng đâu đó trong sâu thẳm tâm hồn mỗi con người Việt vẫn còn vẹn nguyên những phong vị tết xưa thật đáng trân trọng và cần được gìn giữ, bảo tồn.

Kim Trúc