Những “sứ giả” góp phần đưa nghệ thuật ĐCTT ngày càng thăng hoa và tỏa sáng hơn

Không chỉ có ngón đờn điêu luyện được giới chuyên môn đánh giá cao, hay giọng ca ngọt lịm được minh chứng qua các giải thưởng; những nghệ nhân, tài tử này đã trở thành những “sứ giả” gìn giữ và phát huy giá trị cho nghệ thuật đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ trong dòng chảy hội nhập văn hóa… Xin giới thiệu vài gương mặt được xem là khá quen thuộc trong làng tài tử Bạc Liêu.

* Nghệ nhân đờn Tư Loan: Festival ĐCTT và trách nhiệm của các nghệ nhân

Cái tên Phạm Văn Loan (Tư Loan) đã không còn xa lạ với giới mộ điệu bởi ngón đờn “độc”, mùi mẫn và sâu lắng như tình đất, tình người Bạc Liêu.

Xuất thân từ một gia đình có truyền thống đờn ca tài tử (ĐCTT) cha truyền con nối ở xã Phong Thạnh Tây A (huyện Phước Long), năm lên 15 tuổi anh đã được thầy Mù Giào (huyện Thạnh Trị, tỉnh Sóc Trăng) truyền dạy những ngón đờn độc đáo. Với tài năng thiên phú và duyên nghiệp với nghệ thuật ĐCTT, ngón đờn điêu luyện của anh ngày càng thăng hoa và làm say đắm lòng người. Hiện, Tư Loan là thành viên của 2 câu lạc bộ ĐCTT huyện Phước Long và Nhà hàng - khách sạn Bạc Liêu.

Vốn am hiểu 20 bản Tổ, các điệu thức Bắc, Hạ, Nam, Oán và vọng cổ, cộng với kỹ năng độc tấu, hòa tấu đờn kìm, đờn ghi-ta rất độc đáo, giàu sức truyền cảm, nghệ nhân Tư Loan là một trong những thành viên trong đội hình tài tử đã mang về cho tỉnh nhiều giải thưởng danh giá. Đó là 3 HCV tập thể, 2 HCV cá nhân và nhiều bằng khen, giấy khen… Kỷ niệm đáng nhớ nhất trong cuộc đời tài tử của Tư Loan là được vinh dự mang ĐCTT trình làng tại lễ hội đời sống dân gian Smithsonian - Washington D.C (Hoa Kỳ) năm 2007. Mỗi lần xuất quân là y như rằng anh lại mang về cho mình và tỉnh nhà nhiều giải thưởng cao quý. Dù vậy, anh vẫn khiêm tốn bảo rằng, do mình may mắn và được “tổ nghiệp đãi”!

Mới đây, tại lễ đón nhận bằng vinh danh nghệ thuật ĐCTT là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, anh đã vinh dự đại diện các nghệ nhân phát biểu cảm tưởng trong buổi lễ: “…Chúng tôi xin hứa sẽ nỗ lực phấn đấu, lao động sáng tạo hết mình để cống hiến công sức, trí tuệ và khả năng của bản thân cho sự phát triển và duy trì lâu bền của Nghệ thuật ĐCTT Nam bộ, để bộ môn nghệ thuật này ngày càng thăng hoa và tỏa sáng hơn, lan tỏa xa hơn nữa ra thế giới”.

Theo nghệ nhân Tư Loan, Festival ĐCTT quốc gia lần I - Bạc Liêu 2014 là cơ hội để các nghệ sĩ, nghệ nhân thể hiện niềm đam mê, tâm huyết với bộ môn ĐCTT; vừa là trách nhiệm nặng nề mà mỗi nghệ nhân phải nỗ lực phấn đấu để tạo ấn tượng đẹp với bạn bè trong nước và quốc tế. Không chỉ riêng tôi, mà các anh em văn nghệ sĩ cũng đã sẵn sàng cho giờ “điểm hỏa”.

* Nghệ sĩ Thu Tâm: Niềm đam mê lớn nhất trong đời tôi là ĐCTT

Biết ca hát từ năm 14 tuổi, đó là một tất yếu khi gia đình Thu Tâm cả ba đời đều là nghệ sĩ. Ngọn lửa văn nghệ của con nhà nòi lúc nào cũng âm ỉ cháy, thôi thúc Tâm tiến bước trên con đường nghệ thuật.

Thu Tâm được bà ngoại và mẹ đào tạo, dạy dỗ rất bài bản. Từng tham gia Đoàn cải lương Tháp Mười, Đoàn cải lương Tây Đô, rồi Đoàn cải lương nhân dân Kiên Giang, sau đó chị lập gia đình và con đường nghệ thuật gián đoạn từ đây.

Dù đã tạm biệt ánh đèn sân khấu, những vở tuồng, điệu lý… nhưng mỗi khi nghe một câu vọng cổ rao thật mùi thì lòng chị lại cồn cào một nỗi nhớ da diết, khôn nguôi. Chị lại “thèm” được hát, “thèm” được sống lại những ký ức tươi đẹp thuở nào. Hiểu được nỗi lòng của vợ, chồng chị trong một dịp tình cờ đã gặp nghệ sĩ Vưu Long Vĩ và tâm sự về niềm say mê ca hát của vợ mình - đó được xem là một cơ duyên đưa chị trở về với ánh đèn sân khấu.

Sau một thời gian dài vắng bóng, niềm đam mê, ngọn lửa khát vọng trong chị bắt đầu trỗi dậy và bùng cháy mãnh liệt hơn. Những thành công sau sự trở lại của chị là minh chứng sống động nhất. Chị giành được nhiều giải thưởng như: Giải A Liên hoan ĐCTT Bạc Liêu - Cà Mau - Sóc Trăng năm 2010 với bản vọng cổ “Chiều trên đồng muối Kinh Tư”; Huy chương vàng ca cổ Liên hoan Tiếng hát hẹn hò 9 dòng sông lần thứ 13 vào tháng 5/2011; Giải A Liên hoan ĐCTT Bạc Liêu - Cà Mau - Sóc Trăng năm 2011... cùng nhiều giải thưởng danh giá khác. “Thành công của tôi được vun đắp từ sức mạnh gia đình. Chồng và các con là chỗ dựa tinh thần rất lớn giúp tôi vững tâm trên bước đường nghệ thuật…” - Thu Tâm tâm sự.

Trong thời điểm toàn tỉnh dồn sức chuẩn bị các hoạt động Festival ĐCTT quốc gia, ngoài việc cùng anh chị em văn nghệ sĩ miệt mài tập dượt cho các tiết mục biểu diễn, chị còn là “nhạc trưởng” không thể thiếu tại các lớp tập huấn ĐCTT. Nghe chị rao vọng cổ mùi mẫn, nhìn chị nhiệt tình hướng dẫn mọi người trong việc giữ làn hơi cho ngọt, nhả chữ cho thật mùi… thì đủ biết tình yêu chị dành cho nghệ thuật ĐCTT khó gì có thể so sánh được. Với chị, khi người nghệ sĩ có niềm đam mê đủ chín thì dù biểu diễn ở bất kỳ sân khấu nào cũng có thể truyền “lửa” đam mê cho tất cả mọi người và góp phần làm cho dòng nhạc tài tử được bảo tồn, gìn giữ.

Cũng như nhiều anh chị em nghệ sĩ khác, Thu Tâm đang chờ đến giờ “khai hội” để dùng lời ca tiếng hát của mình cùng đồng vọng vinh danh ĐCTT Bạc Liêu.

* Nghệ nhân đờn Ngọc Cần: Độc đáo tiếng đờn kìm

Tài nghệ đờn kìm của Ngọc Cần đã trở thành niềm tự hào cho ĐCTT Bạc Liêu! Cách đây 3 năm, khi đoàn làm phim của Viện Âm nhạc Việt Nam thực hiện bộ phim khoa học về nghệ thuật ĐCTT trình tổ chức UNESCO, khi dừng chân ở Bạc Liêu, Tổng đạo diễn chương trình quay phim Trần Hải Đăng đã khẳng định chắc nịch: “Cần chính là “danh cầm” của vùng đất ĐCTT Nam bộ, chớ không riêng của Bạc Liêu”.

Sinh ra trong một gia đình có bốn đời đam mê ĐCTT, “danh cầm” Ngọc Cần (“danh cầm” chính là cách gọi nghệ nhân Ngọc Cần của đoàn làm phim) sớm thừa hưởng những tố chất đặc biệt đó. “Hồi đó, ông ngoại của tôi biết rất nhiều ngón đờn rồi truyền nghề cho con rể mình, tức cha của tôi. Rồi đến đời tôi. Hễ rỗi rảnh thì tôi kêu 9 đứa con ra ngồi nghe cha đờn. Khi đó, con Cần chỉ mới 9 tuổi, vậy mà nó đờn nghe rất ngọt, nó tiến bộ nhất trong mấy đứa con…” - nghệ nhân Sáu Trọng cho biết.

Năm 14 tuổi, Cần đoạt Giải đặc biệt thí sinh nhỏ tuổi nhất trong một cuộc thi ĐCTT do Đài Phát thanh TP. HCM tổ chức. Sau giải này, Ngọc Cần đã được mời về Đoàn cải lương Hương Tràm. Khi tỉnh Minh Hải chia tách thành hai tỉnh Cà Mau - Bạc Liêu, Ngọc Cần về Đoàn cải lương Cao Văn Lầu (Bạc Liêu) và trở thành cây đờn “chủ lực” của đoàn.

Năm 2008, Ngọc Cần là đại diện duy nhất cho các tỉnh miền Tây đoạt giải độc tấu hay nhất bản “Dạ cổ hoài lang” tại cuộc thi hòa tấu, độc tấu nhạc cụ dân tộc (do Cục Nghệ thuật biểu diễn Bộ VH-TT&DL tổ chức). Chỉ mới hơn 30 tuổi đời nhưng Ngọc Cần đã có tuổi nghề gần 20 năm! Ở vùng sông nước miền Tây này, Ngọc Cần được xem như nữ nghệ nhân đờn kìm độc nhất với ngón đờn độc đáo. Và Bạc Liêu tự hào khi có thêm một người con xứng danh con cháu bác Sáu Lầu, là lớp hậu duệ, giữ gìn và phát huy giá trị một loại hình nghệ thuật độc đáo.

Trúc - Nhi (thực hiện)