Nữ danh tài Ba Thanh Loan

Cô là một trong số những ngôi sao hàng đầu của nghệ thuật cải lương Việt Nam. Vóc dáng sáng đẹp, sang trọng; giọng đồng trong trẻo rất riêng; diễn xuất đa năng qua những trình thức lão luyện, ảo diệu. Cô Ba Thanh Loan (ảnh) thuộc trường phái diễn, nhưng lại ca rất hay, căn bản và chắc nhịp...

Cô là nghĩa nữ của Nghệ sĩ nhân dân Phùng Há. Hai người kết nghĩa mẹ con lúc cô Ba mới vào nghiệp ca cầm. Cô học từ cô Bảy nhiều điều về nghề, về đời. Và con đường cô đi đến thành tựu rỡ ràng có bóng dáng bậc tiền bối mẹ nuôi.

Khi còn cộng tác với đoàn Năm Châu (lúc thành danh), chú Tiểu Lan là vai diễn để đời của cô Ba Thanh Loan. Tiểu Lan là nhân vật chính của vở ca kịch “Hồn bướm mơ tiên” được soạn giả Nguyễn Thành Châu chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của văn hào Khái Hưng. Vai Tiểu Lan rất khó diễn vì thuộc dạng “tĩnh”, nhưng cô Ba Thanh Loan đã diễn khá xuất sắc!

Sau thời gian xa vắng sàn diễn nhiều năm, cô Ba gia nhập đoàn Thanh Minh (năm 1958). Vai diễn “chào sân” của cô là bà mẹ nghèo trong kịch bản xã hội “Chén cơm đô thành” của soạn giả Bảo Quốc (bút danh ông bầu - nghệ sĩ Năm Nghĩa). Còn cậu bé Bảo Quốc (con trai ông Năm Nghĩa và bà bầu Thơ) lúc ấy được 9 tuổi. Bảo Quốc thủ vai cậu bé nghĩa hiệp, bênh vực lẽ phải, vạch mặt kẻ xấu. Với vai diễn ấy, Bảo Quốc đã nhận được nhiều tràng pháo tay tán thưởng. Vai diễn ấy hứa hẹn cậu sẽ trở thành cây đại thụ tiếu hài của sàn diễn Việt Nam. Còn cô Ba Thanh Loan, với vai diễn trong vở “Chén cơm đô thành” đã đạt độ khá, sự tái xuất của một ngôi sao lớn như cô đã khiến người sành điệu nô nức, xôn xao.

Vở “Áo cưới trước cổng chùa” của soạn giả Kiên Giang lần đầu tiên ra mắt khán giả đại ban Thanh Minh đã lập tức gây tiếng vang lớn, có sự góp mặt của cô Ba Thanh Loan, vai Xuân Mẫu - một bà mẹ mù lòa và cùng Xuân Tự (Thanh Nga thủ vai) khiến bao khán giả thổn thức, nhòa lệ cảm. Hay như trong vở “Lỡ bước sang ngang” (soạn giả Hoàng Khâm - Thu An), cô Ba Thanh Loan nhập vai bà chủ tiệm cầm đồ, mẫu nhân vật không mới mẻ, nhưng nhờ tài năng trác tuyệt, cô và Hoàng Giang, Kim Quang, Út Trà Ôn đã rất ăn ý, quăng bắt, tung hứng tuyệt diệu. Mỗi lần họ xuất hiện như có hào quang tỏa sáng, sàn diễn nóng lên; những nét diễn, câu thoại, lời ca điệu nghệ được công chúng ngợi khen nhiệt liệt. Trong vở “Rồi 30 năm sau”, cô Ba Thanh Loan đóng vai người đàn bà phản trắc, hại chồng, bỏ con. Cùng với Việt Hùng, cả hai đã kiến tạo một lớp ca diễn xuất thần đậm tính kinh điển, lung linh dấu ấn để đời. Rất tiếc, vì ta chậm tiến kỹ thuật truyền thông, đã chẳng thể bảo lưu để hậu thế chiêm ngưỡng đỉnh cao tài năng Việt! Một phân đoạn diễn ca “thật và đẹp”, sang trọng đến nao lòng, niềm tự hào dân tộc. “Con gái chị Hằng” đất thao diễn riêng dành cho những Hữu Phước, Thành Được, Út Bạch Lan, Thanh Nga, Tám Vân, cô Ba Thanh Loan chỉ một vai khiêm tốn với thời lượng hơn 5 phút - người đàn bà ghen. Nhưng chỉ mấy phút ngắn ngủi ấy cũng đủ cho một tài danh thi triển bản lĩnh.

Quả thật, “không có vai chánh, vai phụ; chỉ có diễn viên giỏi hay tồi”. Trên sàn diễn, cô Ba Thanh Loan rực rỡ anh hoa; ngoài đời cô bình dị đến độ khi đến rạp chuẩn bị biểu diễn, cô đi bằng xe đạp nhờ người quen chở. Nhà báo Thanh Tâm, người chồng ly hôn đã lâu thấy vậy cám cảnh bằng câu khen tặng trên báo. Gần giữa thập niên 60, cô Ba rời sân khấu vào chiến khu chiến đấu. Sau ngày 30/4/1975 vài năm, cô Ba Thanh Loan từ trần vì tuổi tác (cô gọi cô Bảy Phùng Há bằng mẹ là mẹ nghệ thuật, chứ thật sự cô chỉ trẻ hơn cô Bảy độ 10 tuổi).

Nhớ về cô, ta có thể thưởng thức qua các đĩa CD “Nửa đời hương phấn” (bộ cũ, Út Bạch Lan - Thành Được), “Con gái chị Hằng” (Thanh Nga - Thành Được), “Người đẹp Bạch Hoa Thôn” (Thanh Nga - Hữu Phước - Thành Được). Các CD trên đã được hãng đĩa Việt Nam tái bản.

Hồ Quang