Phía sau làn sóng di cư lập nghiệp của thanh niên

Khi cánh cửa lập nghiệp quê nhà quá hẹp, thanh niên ở nhiều vùng nông thôn Bạc Liêu ồ ạt rời quê lên phố mang theo khát vọng về một tương lai tươi sáng. Tuy nhiên, phía sau làn sóng di cư lập nghiệp đó vẫn còn bao điều trăn trở, làm ảnh hưởng, tác động không nhỏ đến nguồn nhân lực và nền kinh tế địa phương. Giải pháp nào để tháo gỡ thực trạng trên nhằm giữ nguồn nhân lực trẻ ở lại với quê hương là vấn đề cần đặc biệt quan tâm!

Bài 1: Ồ ẠT RỜI QUÊ ĐI LẬP NGHIỆP

Bài 2: Áp lực cho “người đi” và cả “nơi đi”

Bài cuối: Đâu là giải pháp?

Thanh niên làm việc tại Nhà máy Bao bì dầu khí Bạc Liêu (phường 8, TP. Bạc Liêu). Ảnh: H.L

Thực trạng lao động trẻ di cư ra các đô thị lớn lập nghiệp đã trở thành vấn đề báo động tại các tỉnh ĐBSCL nói chung và Bạc Liêu nói riêng. Để giữ nguồn nhân lực trẻ ở lại quê hương phục vụ phát triển kinh tế đang là bài toán khó cần nhiều hơn nữa những quyết sách mang tính đột phá.

 “Bệ đỡ” cho thanh niên nông thôn khởi nghiệp

Thanh niên là lực lượng trẻ, năng động, nhạy bén, có tư duy tiến bộ, nhưng trong cuộc vận hành phát triển của địa phương, thanh niên lại chưa có những đóng góp xứng tầm so với vai trò của mình. Nói một cách chính xác, các địa phương chưa có sự đầu tư đúng mức cùng những chính sách khuyến khích, phát huy vai trò thanh niên trong việc làm kinh tế. Đặc biệt, các vấn đề về hỗ trợ nguồn vốn, các hoạt động giúp đỡ thanh niên nông thôn khởi nghiệp gần như không có. Đơn cử như việc triển khai mô hình thử nghiệm nuôi tôm công nghệ cao tại huyện Hòa Bình, theo dự kiến lúc đầu, Tỉnh đoàn đã đăng ký cho 4 thanh niên địa phương tham gia nhưng cuối cùng lại không thực hiện được do vướng mắc ở khâu vay vốn. Theo quy định, Ngân hàng Chính sách xã hội chỉ cho vay theo đối tượng hộ gia đình, rất khó để thanh niên tiếp cận, trong khi Tỉnh đoàn chỉ có hai nguồn quỹ hỗ trợ với tổng số vốn chưa đến 900 triệu đồng, không thấm vào đâu so với nhu cầu thực tế. Để thúc đẩy phong trào khởi nghiệp của thanh niên, tổ chức Đoàn cần kết nối các hoạt động hỗ trợ để khơi dậy tinh thần, khát vọng khởi nghiệp cho mỗi thanh niên, đồng thời chủ động đề xuất tham mưu cho cấp ủy các hoạt động hỗ trợ cách tiếp cận nguồn vốn vay cũng như trang bị kiến thức khoa học - kỹ thuật cho thanh niên.

Ở một số tỉnh khu vực ĐBSCL, rất nhiều trí thức trẻ đã rời phố về quê khởi nghiệp và khá thành công thông qua các mô hình trang trại chăn nuôi, nông sản sạch, dich vụ du lịch… Điều này cho thấy, nông thôn thật sự là miền đất màu mỡ, giàu tiềm năng trong việc lập nghiệp. Vấn đề đặt ra là thanh niên phải xây dựng được các ý tưởng, mô hình kinh tế. Xu thế của nền nông nghiệp hiện đại là sử dụng công nghệ cao vào sản xuất nên đòi hỏi thanh niên phải am hiểu kỹ thuật, giàu tư duy đổi mới và giữ vai trò chủ động.

Còn ở Bạc Liêu, các mô hình kinh tế mà thanh niên mở ra thời gian qua theo kiểu nhỏ lẻ, manh mún, tự phát, thụ động đối với thị trường cung ứng… thì rất khó thành công. Có thể ví dụ như mô hình nuôi dê của thanh niên xã Vĩnh Hậu (huyện Hòa Bình) lúc khởi đầu rất thành công, có thời điểm giá dê hơi hơn 150.000 đồng/kg; sau đó do phong trào nuôi ồ ạt dẫn đến rớt giá, có thời điểm dê hơi chỉ còn 50.000 đồng/kg. Tương tự như thế, các mô mình kinh tế khác trụ được một thời gian lại rơi vào cảnh “chết yểu”. Rõ ràng, thanh niên không chỉ đi tìm mô hình kinh tế hiệu quả, mà còn cần tìm cách để giữ mô hình theo hướng bền vững. Muốn như thế thì cần xây dựng, phát triển các tổ hợp tác, hợp tác xã ngành nghề trong thanh niên để liên kết tìm đầu ra cho sản phẩm. Và đặc biệt là phải tạo được thương hiệu cho sản phẩm, đưa sản phẩm tiếp cận với thị trường ngoài tỉnh. Nếu không hướng đến thị trường bên ngoài thì các mặt hàng sản xuất của thanh niên cũng giống như kiểu cùng nhau sản xuất và cùng nhau trao đổi, kinh tế không tăng trưởng, cung sẽ vượt cầu. 

Cần những giải pháp đột phá

Để giải quyết vấn đề di cư của lao động trẻ, nút thắt cần tháo gỡ trước hết là tạo việc làm tại chỗ cho thanh niên, đào tạo ra những “công nhân nông nghiệp” gắn với mục tiêu hướng đến “ly nông bất ly hương”. Thế nhưng, thời gian qua công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm tại chỗ cho thanh niên chưa thật sự hiệu quả. Hiện tại, Tỉnh đoàn và Sở LĐ-TB&XH đã không còn phối hợp tổ chức  các lớp dạy nghề do không thu hút được học viên. Anh Dương Đức Thắng, Bí thư Huyện đoàn Vĩnh Lợi, cho biết: “Các lớp dạy nghề hiện nay máy móc công nghệ đã lỗi thời so với sự phát triển của thị trường, hơn nữa những ngành nghề đào tạo chỉ phục vụ nhu cầu của gia đình…, ví dụ như nghề sửa chữa điện thoại, sửa chữa bình xịt thuốc, may mặc. Một ấp chỉ cần mở 1 - 2  cơ sở là đủ, vậy thì số học viên đào tạo còn lại sẽ phải làm gì, mở cơ sở ở đâu?” .

Hiện nay, các địa phương trong tỉnh đang bắt tay vào thực hiện định hướng mục tiêu phát triển kinh tế như: Tái cơ cấu nông nghiệp, xây dựng nền nông nghiệp công nghệ cao, hướng tới nền nông nghiệp hữu cơ… Để hoàn thành những mục tiêu này, giữa ngành chức năng và địa phương cần có sự phối hợp trong vấn đề đào đạo nghề. Trong đó, vai trò các địa phương là xác định đào tạo ngành nghề gì phục vụ phát triển kinh tế. Còn nhiệm vụ ngành chức năng là đào tạo ra nguồn nhân lực hội đủ các yếu tố thành thạo tay nghề, nắm bắt kỹ thuật đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tức là trước khi đào tạo phải xác định nguồn việc làm, mức thu nhập. Chỉ khi nào làm tốt vấn đề đào tạo nguồn nhân lực thì vấn đề “ly nông” mới thật sự không “ly hương”.

Theo các chuyên gia đầu ngành, muốn giữ chân lao động nông thôn thì các địa phương cần đầu tư nhiều hơn nữa cho các vùng nông thôn. Đặc biệt là các chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông thôn phát triển các ngành công nghiệp dựa trên nguyên liệu nông nghiệp, các ngành dịch vụ nông nghiệp… Tuy nhiên, vấn đề này không phải một sớm một chiều là có thể làm được, mà cần có sự đồng nhất trong chính sách quy hoạch, đầu tư cơ sở hạ tầng, giao thông, chất lượng nguồn nguyên liệu sản xuất, thủ tục hành chính… Về lâu dài, cần có nhiều chính sách trong việc thu thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao đào tạo nhân lực phục vụ nông nghiệp, thông qua các cuộc thi tìm kiếm các ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo, các nguồn quỹ hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo hoặc liên kết doanh nghiệp đầu tư hỗ trợ khởi nghiệp cho thanh niên… Đây chính là tiền đề cho các cơ sở dịch vụ, xưởng sản xuất, các công ty ra đời trong tương lai, đáp ứng nhu cầu lao động tại địa phương.

Khi khoảng cách chênh lệch về mức sống giữa thành thị và nông thôn được rút ngắn, nhu cầu việc làm được đáp ứng, thanh niên có điều kiện tự lập nghiệp trên chính quê hương mình bằng những mô hình kinh tế hiệu quả với sự tiếp sức của địa phương… thì khi ấy bài toán di cư lập nghiệp của lao động trẻ mới thật sự có lời giải.

Tuấn Anh