Soạn giả Trần Hữu Trang: Sân khấu và dĩa hát

Nếu có ai đó đề cập đến soạn giả (SG) Trần Hữu Trang thì sẽ liên tưởng ngay đến hai “người con” phi vật thể: “Tô Ánh Nguyệt” và “Đời cô Lựu”. Với đức tính hiền hòa, đức độ nên ông được đặt biệt danh là “Tam Tạng” - một nhân cách toàn vẹn khó tìm.

SG Trần Hữu Trang sáng tác không nhiều. Người tài hoa như ông mà chỉ cống hiến ít ỏi những tác phẩm nghệ thuật thì quả là thiệt thòi cho cải lương và công chúng. Thế nhưng biết làm sao hơn khi cuộc chiến vệ quốc bắt đầu khốc liệt - giữa thập kỷ 50, thế kỷ 20 - đáp lời non sông kêu gọi, SG Trần Hữu Trang “xếp bút nghiên lên đường tranh đấu” tận chiến khu D, gác lại bao nhiêu là đề cương, ý tưởng đang nhen nhóm trong tâm thức, sau khi đã để lại cho đời 2 vở tuồng vô giá: “Đời cô Lựu” và “Tô Ánh Nguyệt”.

Thời điểm 60 năm trước, chưa có công nghệ bảo lưu hình ảnh (nghe - nhìn) thì trông cậy vào dĩa hát. Thông thường 1 vở cải lương sân khấu được thu dĩa thì thành phẩm là 5 dĩa trở lên. Riêng vở ngắn thì dưới 5 dĩa. Có thể kể một số dĩa hát nổi tiếng thời bấy giờ của SG Trần Hữu Trang, như bộ “Hoa rơi cửa Phật” (tức vở diễn sân khấu Lan và Điệp) được thu thành 5 dĩa nhựa. Hầu như nhà nào có “dàn hát dĩa” là có bộ “Hoa rơi cửa Phật” này. Thứ hai là bộ 8 dĩa “Tơ vương lộn mối”, thể loại tâm lý xã hội, phản ánh mâu thuẫn cũ - mới ở xã hội Việt Nam đang phân hóa trầm trọng dưới cái ách nửa của phong kiến, nửa của thực dân. Bộ dĩa này khá ăn khách nhờ nội dung, tình tiết sôi nổi. Phần ca diễn, từ Tám Thưa, Năm Cần Thơ, đến Bảy Vĩnh Long, Kim Cúc, Hai Tiền… ai nấy đều xuất sắc đến tròn vai.

Siêu phẩm “Đời cô Lựu” được thu dĩa gần trọn vở diễn ở sân khấu, chỉ cắt bớt một số chi tiết không quan trọng, do cô Bảy Phùng Há đóng vai cô Lựu, ca sĩ cổ nhạc Ngọc Nữ vào vai Kim Anh. Bộ này rất hợp với tình cảm, tâm lý đa số công chúng, bởi rất phù hợp với dòng tiểu thuyết đời thường của nhà văn Hồ Biểu Chánh đang ào ạt mạch cảm thương về thân phận người phụ nữ, dân nghèo “thấp cổ bé miệng” bị cường quyền, ác bá miệt thị, hiếp đáp.

Đặc biệt, siêu phẩm “Tô Ánh Nguyệt” được hai hãng dĩa lớn tranh nhau và cùng mua được bản quyền; một hiện tượng độc nhất vô nhị trên thị trường dĩa hát thời điểm ấy! Bộ trước gồm 9 dĩa, hai vai chính được giao cho cô Ba Bến Tre (Nguyệt) và Tám Thưa (Minh). Lớp công chúng đã từng xem Tô Ánh Nguyệt trên sân khấu có tâm trạng bức xúc vì bộ này chưa đáp ứng trọn vẹn khoái cảm thính giác, nghĩa là “nghe chưa đã”. Sau đó, hãng Asia mới sản xuất bộ dĩa thứ 2 với số lượng 17 dĩa, vừa dài vừa nặng giá; vậy mà thiên hạ ùn ùn mua về nghe. Đây là bộ dĩa dài bậc nhì thời điểm ấy (bộ dài nhất là “San hậu” 25 dĩa). Tô Ánh Nguyệt của hãng Asia là một cuộc tập hợp đông đảo danh ca cự phách thính phòng và ngôi sao hàng đầu sân khấu cải lương với Tám Thưa (Minh), Tư Sạng (Nguyệt), Ba Vân (ông Cả), Út Trà Ôn (Tâm), Năm Cần Thơ (vợ Tâm), Ba Bến Tre (Dung), Ba Giáo (Tân), Bảy Cao (Bích). Chất lượng ca diễn bộ dĩa này có thể cho là hoàn hảo. Đó là cuộc đọ tài đỉnh cao của các giọng ca xuất sắc, đưa vị thế công nghệ dĩa hát lên tầm cao mới, tô đậm dấu ấn một SG tài hoa: Trần Hữu Trang.

“Mộng Hoa Vương”, tức “Đêm trăng trong vườn ngự uyển”, rất nổi tiếng trên sàn diễn, tôn vinh tài năng trác tuyệt của đôi Tiên đồng - Ngọc nữ Tư Út, Phùng Há và liệt vào danh bảng để đời của họ. “Khi người điên biết yêu” (SG: Trần Hữu Trang, Nguyễn Thành Châu, Lê Hoài Nở); CD này thu trước năm 1975 với 4 giọng ca đỉnh cao Dũng Thanh Lâm, Tấn Tài, Phượng Liên, Phương Quang và 2 danh hài đắt giá Thanh Việt, Văn Chung. Đây là vở diễn kinh điển của cải lương xưa nay, rất độc đáo và sâu sắc. Cốt truyện éo le, văn chương thâm thúy được 4 danh ca thể hiện rất thẩm thấu.

Những “Hoa rơi cửa Phật”, “Mộng Hoa Vương”, “Tô Ánh Nguyệt”, “Khi người điên biết yêu”, có thể nói là di sản bảo lưu quý hiếm của anh tài Trần Hữu Trang đã được hãng dĩa Việt Nam tái bản. Địa chỉ: đường Hồ Tùng Mậu, quận 1, TP. HCM. Bạn đọc yêu cải lương và SG Trần Hữu Trang có thể sưu tập để lưu niệm.

Hồ Quang