Tám năm tưởng tiếc Nghệ sĩ nhân dân Bảy Nam

Ngay từ thuở ấu thơ, vừa chạm ngo thánh đường nghệ thuật, tôi đã tự nguyện làm một tín đồ thuần thành. Bởi lẽ chốn ấy lung linh rực rỡ dị thảo kỳ hoa với những Năm Nở (Lê Hoài Nở), Trần Hữu Trang, Tám Danh, Ba Du, bộ ba Bửu - Lực - Diệp… bên nam; còn bên nữ với những Năm Phỉ, Phùng Há, Bảy Nam, Ba Thanh Loan, Tư Hê-len (Hélène), Hai Kim Cúc, Kim Lan… Lại còn các danh ca đĩa hát tiền phong như Tám Thưa, Ba Giáo, Năm Nghĩa, Út Trà Ôn, Năm Cần Thơ, Ba Bến Tre, Ba Trà Vinh… Và, Tư Sạng với cô Ba Kim Anh đáng là siêu sao.

Riêng các cá thể phục vụ sân khấu sàn diễn toàn là những nhân tài kiệt xuất. Có ngoa chăng khi nói rằng: buổi hồng hoang của cải lương mà không sở hữu những kỳ công khai phá của họ thì buổi bình minh của nghệ thuật ca kịch này ảm đạm xiết bao. Làm gì có được buổi hoàng kim chói chang như chính ngọ?

Trường tồn với thời gian, quý hóa thay, có hai cây đại thụ luôn rợp bóng tôn nghiêm trước cửa thánh đường, là tượng đài cho bao lớp hậu bối ngưỡng vọng, noi theo. Nhưng quy luật thế gian, dù sao cũng hữu hạn, họ - Nghệ sĩ nhân dân (NSND) Bảy Nam, NSND Phùng Há - kẻ trước (năm 2004), người sau (năm 2009) đều rời ánh đèn màu, trả lại y trang, son phấn khi màn nhung khép lại, đáp lời chào gọi của cõi vĩnh hằng, mặc cho cơn đoài đoạn, bịn rịn tiếc thương của muôn triệu con tim công chúng và người thân.

NSND Bảy Nam ra đi khi mùa Vu lan báo hiếu trở về trong trầm ấm vang vang tiếng cầu kinh. Di sản người để lại, đáng kể nhất có hai loại: vật thể và phi vật thể đều có mệnh giá liên thành. Vật thể là những dòng thư cảm tạ bà Tư bán cháo, bà Hai bán chè… đã giúp đỡ đương sự lúc khốn cùng, bất hạnh trong cuộc sống. Đọc những vật thể mẹ cất kỹ lúc sinh thời, hai chị Kim Cương, Kim Quang đã khóc rất nhiều. Thì ra, NSND Bảy Nam đã ẩn danh, chỉ dùng phiếm chỉ đại danh từ bà Hai, bà Tư để làm từ thiện.

Còn di sản phi vật thể, đó là những vai diễn ảo diệu, tuyệt luân. Với Chung Vô Diệm mặt xanh nanh trắng, móng vuốt sắc dài (thời điểm thập kỷ 50, thế kỷ 20), bà đã khiến bọn trẻ chúng tôi vừa “ớn” vì dung mạo, vừa mê vì tài năng. Từ câu ca nét diễn, lúc oai phong, khi bi thiết bên cạnh một Duy Lân - Tề Tuyên vương đa tình mà bạc ác.

NSND Bảy Nam (giữa) và NSƯT Kim Cương (phải) đã làm rơi lệ nhiều thế hệ với vở diễn “Lá sầu riêng”. Ảnh: B.T

Sẽ rất thiếu sót nếu quên đi vai kép văn Lý Nhu, chàng rể của lão phì nộn Đổng Trác (vở Phụng Nghi Đình) với thao tác gọn ghẽ, chỉn chu. Trong một suất tổng hợp, tài danh, tài năng lớn như NSND Bảy Nam mà vẫn vui dạ nhận vai Lý Nhu xuất hiện một lớp ngắn ngủi với chủ tâm góp phần khắc họa thêm một nét chấm phá cùng các bạn nghề, nhằm hoàn chỉnh một đêm hội diễn đình đám, đền tạ lòng ái mộ của công chúng bốn phương. Rõ là một nhân cách mẫu mực, sáng danh nghiệp tổ.

Giã từ cải lương, đời nghệ sĩ mẹ con Bảy Nam - Kim Cương đã lưu hương nghệ thuật cải lương trên sân khấu thoại kịch (kịch nói). Từ vở này đến kịch bản khác, hai nhân kiệt đã kiến tạo nên những nét kinh điển tuyệt đẹp trên sàn diễn kịch, vinh danh cái xuất xứ cải lương.

Qua “Sắc hoa màu nhớ”, lớp bà mẹ (Bảy Nam) từ bỏ đứa con hư hỏng (Kim Cương vai Phương) là một trường đoạn đẹp não nùng. Đến “Lá sầu riêng”, nhớ cháu ngoại và con gái nhưng bà mẹ nghèo vừa đến thăm đã bị Diệu (Kim Cương thủ vai) van cầu tức tốc trở về, vì sợ nhà chồng cô vu cho tội trộm cắp. Tủi phận nghèo bị áp bức, hờn giận con phũ phàng, lẫn thương con sống kiếp đọa đày, bà thề đến chết không trở lại chốn ấy nữa. Đài từ mộc mạc đầy xúc cảm, nét diễn xuất thần, cô Bảy đã làm não lòng những ai sắt đá nhất. Tay xách chiếc giỏ cũ mèm, bà thất thểu bước đi giữa cơn giông bão ngập lòng, ngập tràn sàn diễn, ngập ngụa cả khán phòng. Đôi chân run rẩy bỗng bị trượt, thân gầy chao nghiêng nhưng gượng lại được. Thật là siêu tuyệt! Một nét sáng tạo thần kỳ đã công phá thành sầu cho sông lệ trào dâng! Một nét son đậm đầy tính nhân bản giáo dục đạo làm người.

Thành thật mà nói, tài năng diễn xuất tầm cỡ ấy, NSND Bảy Nam rất xứng với bất cứ một siêu sao nào trên thế giới. Riêng với Việt Nam, cô Bảy xứng đáng là ngôi sao kiệt xuất nhất mọi thời đại.

Hồ Quang