Tản mạn tháng Tám mùa Thu

“Mùa Thu rồi, ngày hăm ba, ta ra đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến/ Rền khắp trời lời hoan hô, dân quân Nam nhịp chân tiến ra trận tiền…”. Hồi mới năm, bảy tuổi đầu, tôi thường nghe ông ngoại ca bài hát này với khí thế thật oai hùng. Trong tâm trí trẻ con, tôi mãi ấn tượng về cái ngày hăm ba mùa Thu ấy đó là ngày lịch sử trọng đại của dân tộc mình…

Có lần tôi thắc mắc, “ra đi theo tiếng kêu sơn hà” là gì vậy hở ngoại? Thế là, tôi được ngoại kể câu chuyện về mình hồi còn trai tráng. Đó là cái cuộc đời bần hàn, cơ cực. Nhà ông bà cố nghèo, sống kiếp tá điền cho một địa chủ giàu có, nhưng tham lam và hiếp đáp kẻ nghèo. Ngoại bước vào cuộc sống của một đứa ở đợ khi mới bảy, tám tuổi đầu. Ngoại kể đến đó rồi lật đật giở chiếc áo thun bạc màu đưa chiếc eo cho tôi xem: nó không mềm mại như vùng thịt non mà chai lì hẳn! Ngoại giải thích, đó là vết tích của cái thời ở đợ bồng con chủ. Bồng hết đứa này đến đứa kia, riết rồi cái eo cũng phải chai.

Đời của ngoại cũng giống như bao kiếp người bần nông thời ấy. Đất đai, địa chủ giành hết, sống kiếp tá điền nhọc nhằn, chịu nhiều ách áp bức, ai không chịu được thì bỏ quê đi tứ xứ làm ăn, cũng chịu kiếp nghèo… Cách mạng đem ánh sáng soi đường hướng cho dân vùng lên kháng chiến để thoát khỏi cơ hàn, vậy là những nông dân như ngoại một lòng ra đi. Những con người “chân đi không” nhưng “giàu lòng vì nước”, họ ra đi, chỉ có “nóp với giáo mang ngang vai” , nhưng “thân trai nào kém oai hùng”…

Lớn lên tôi biết được tháng Tám mùa Thu là sự kiện trọng đại của đất nước. Cách mạng tháng Tám thành công, Việt Nam giành được độc lập chủ quyền để có ngày Quốc khánh 2/9. Bài hát “Nam bộ kháng chiến” mà ông ngoại hát cho tôi nghe là do nhạc sĩ Tạ Thanh Sơn sáng tác, một bài hát bất hủ về tháng Tám mùa Thu năm 1945. Ngoại tôi giờ đã thành người thiên cổ, nhưng những câu hát hùng hồn ngoại để lại trong tâm trí trẻ thơ tôi ngày ấy đến tận bây giờ tôi vẫn khắc ghi. Mùa Thu tháng Tám năm ấy đã giải phóng cuộc đời ngoại, giải phóng cho những người nông dân Việt Nam. Hình ảnh “chân đi không mà lòng người giàu lòng vì nước” trong bài hát của nhạc sĩ Tạ Thanh Sơn mãi trở thành biểu tượng đẹp vô ngần về những người trai “đem thân liều cho nước” để chúng ta có nền độc lập tự do hôm nay!

Nhật Quỳnh