Thanh minh trong tiết tháng Ba…

Cái nắng tháng Ba như thiêu như đốt vẫn không làm nản lòng những dòng người tấp nập kéo nhau đi viếng mộ ông bà tổ tiên để tổ chức một “lễ hội” đã thành truyền thống: Thanh minh!

Có câu: “Làm người phải nhớ tổ tông, ông bà”. Tết Nguyên đán thì nhiều người có thể không về quê ăn Tết, nhưng còn Tết Thanh minh - là dịp để tưởng nhớ công lao của tổ phụ, thì dù con cháu ở xa, hay có bận bịu cỡ nào cũng phải tranh thủ sắp xếp thời gian để trở về cùng gia đình lo việc cúng Thanh minh cho ông bà! Hòa cùng dòng người cúng mộ thân nhân, chị Lâm Thùy Nga, quê gốc ở phường 3, TP. Bạc Liêu hiện đang công tác tại Sài Gòn Co.opMart (TP. HCM) chia sẻ: “Tết vừa qua tôi có chuyến công tác dài ngày ở nước ngoài nên không thể về quê Bạc Liêu ăn Tết. Công việc thì thường xuyên, liên tục, nhưng tôi vẫn tranh thủ sắp xếp lịch để về quê cúng Thanh minh...”. Chị Nga cho biết thêm, công việc marketing mà chị đang phụ trách đã chiếm hết quỹ thời gian nên mỗi năm chị chỉ có thể về quê 1 - 2 lần, nhưng chị luôn ưu tiên cho dịp cúng Thanh minh.

Tết Thanh minh ngoài ý nghĩa tưởng nhớ ông bà quá cố còn là dịp để đoàn tụ gia đình. Ảnh: C.K

Thanh minh có nghĩa là tiết trời trong xanh, sáng sủa; nhưng đó là tiết trời của ngày xưa, khi chưa có cụm từ “biến đổi khí hậu”. Còn hiện tại, Thanh minh rơi đúng vào những ngày nắng nóng cháy da! Vậy mà, dưới ánh nắng gay gắt, nhiều người vẫn cặm cụi với công việc “dọn mộ” trước khi tổ chức cúng Thanh minh. Mộ đá thì được cạo rửa, quét vôi, mộ đất thì được dọn cỏ, đắp đất, chỉnh trang. Những giọt mồ hôi rơi nhễ nhại nhưng ai nấy cũng lấy làm vui khi hoàn thành nhiệm vụ “dọn nhà” cho ông bà, cha mẹ của mình để họ chuẩn bị “đón Tết Thanh minh”. Dù có chỉ một ngày chính lễ nhưng Thanh minh đã trở thành một chuỗi lễ hội nhiều ngày, tùy vào hoàn cảnh từng gia đình mà người ta chọn ngày cúng Thanh minh, cốt là tổ chức ngày nào để quy tụ được con cháu về càng đông càng tốt…

Vào mùa Thanh minh, không khí dường như nhộn nhịp hơn. Lều trại được dựng lên bên cạnh những nấm mồ ngoài đồng ruộng, hoặc người ta tập trung ở những nhà mồ gia đình, hay đông đúc hơn cả là ở các nghĩa trang liệt sĩ. Và dù là những thức cúng với sơn hào hải vị, hay chỉ đạm bạc là những món “cây nhà lá vườn” thì Thanh minh vẫn thiêng liêng, ấm áp nghĩa tình, là tấm lòng của con cháu gửi đến ông bà đã khuất… Đi cúng Thanh minh, ai cũng được sắp xếp công việc để làm, đàn ông lo việc dựng lều, bạt để che nắng; cánh đàn bà thì lo việc nấu nướng, bày biện thức cúng; trẻ con được giao nhiệm vụ dán giấy màu lên mộ (với ý nghĩa là “lợp nhà mới” cho người quá cố). Vừa dán giấy, trẻ con vừa được ông bà, cha mẹ, cô bác giải thích việc chúng đang làm và qua đó dạy con cháu bài học biết nhớ ơn tổ tiên ông bà.

Vài năm trở lại đây, Thanh minh còn là dịp để lực lượng đoàn viên, thanh niên tri ân các anh hùng liệt sĩ. Đến Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh vào những ngày này, dễ dàng bắt gặp màu áo xanh tình nguyện tham gia sắp xếp trật tự mua bán, hướng dẫn người thân của các liệt sĩ ở xa đến tìm mộ, hay tổ chức hoạt động “Thắp nến tri ân”…

Thanh minh cũng kéo theo những dịch vụ “ăn theo”. Đó là sự tăng giá đột biến những mặt hàng được chọn làm thức cúng Thanh minh như bánh ngọt, trái cây, đặc biệt là thịt heo quay... Tuy nhiên, chất lượng của nhiều mặt hàng này thường lại tỷ lệ... nghịch với giá cả! Đó âu cũng là quy luật tất yếu khi nhu cầu tăng đột biến mà nguồn cung không đáp ứng kịp. Và vấn đề giá cả cũng như việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm thiết nghĩ rất cần sự quản lý chặt chẽ hơn của ngành chức năng trong dịp này!

Không chỉ là một phong tục đẹp với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, mà với quy mô của nó, Thanh minh đã trở thành một lễ hội truyền thống đối với người dân Bạc Liêu, góp phần xây dựng nên một nét đẹp văn hóa ở khía cạnh tâm linh, để truyền thống văn hóa của Bạc Liêu thêm… dầy hơn.

Phan Anh