Toàn cảnh sống động của đờn ca tài tử Nam bộ - Việt Nam

Bài 3: Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đờn ca tài tử

>>Bài 1: Chân dung và “chủ nhân” của ĐCTT

>>Bài 2: Đờn ca tài tử - loại hình sinh hoạt gắn kết cộng đồng

Một trong những tiêu chí Tổ chức UNESCO quy định đối với một di sản văn hóa là quốc gia thành viên phải chứng mình được rằng: Việc ghi danh di sản này sẽ góp phần đảm bảo tầm nhìn rõ ràng hơn về di sản và nhận thức về tầm quan trọng của di sản văn hóa phi vật thể và các đối thoại, qua đó phản ánh tính đa dạng của văn hóa trên thế giới và chứng minh được sự sáng tạo của nhân loại…

Liên hoan Đờn ca tài tử Nam bộ được tổ chức thường xuyên là cách để gìn giữ và phát huy giá trị loại hình nghệ thuật này. Ảnh: C.T

Trước mắt, việc ghi danh di sản vào danh sách đại diện sẽ có đóng góp đặc biệt vào tầm nhìn đối với di sản văn hóa phi vật thể nói chung và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của nó ở cấp độ địa phương, quốc gia và quốc tế. Nhìn đúng tầm không chỉ có ý nghĩa tôn vinh giá trị di sản mà còn khuyến khích thúc đẩy sự gìn giữ và phát huy, đề xuất kịp thời những biện pháp cấp thiết bảo về di sản.

Đờn ca tài tử (ĐCTT) được ghi danh sẽ góp phần nhận diện một loại hình nghệ thuật trình diễn độc đáo mang tính sáng tạo, ngẫu hứng; tôn vinh giá trị sáng tạo nghệ thuật của những người lao động, khuyến khích cộng đồng nhận diện giá trị di sản, tự nguyện tham gia thực hành, sáng tạo, truyền dạy và bảo vệ.

Việc ghi danh ĐCTT còn có ý nghĩa gắn kết cộng đồng thông qua các hình thức bảo vệ, lưu truyền và gìn giữ, phát huy những giá trị độc đáo của ĐCTT, tạo cơ sở khẳng định bản sắc văn hóa của cư dân các cộng đồng, nhóm và cá nhân; ghi nhận khả năng gắn kết yếu tố văn hóa bác học và dân gian - một đặc trưng độc đáo được nhìn nhận của loại hình di sản văn hóa này; từ việc công nhận đến những giai đoạn tiếp sau là phổ biến rộng rãi loại hình di sản này đến khắp quốc gia, vùng miền, rộng hơn là phạm vi quốc tế sẽ thúc đẩy quá trình tiếp thu và sáng tạo yếu tố văn hóa quốc tế, góp phần tạo nên sự da dạng văn hóa của quốc gia, quốc tế.

Tôn trọng tính đa dạng văn hóa và sự sáng tạo của nhân loại

Trước mắt, việc ghi danh ĐCTT vào danh sách di sản văn hóa đại diện của nhân loại sẽ khuyến khích sự đối thoại giữa các cộng đồng, nhóm người và cá nhân. Cụ thể, việc ghi danh sẽ tạo điều kiện giao lưu, giới thiệu, chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi giữa các thành viên trong gia đình, nhóm, câu lạc bộ; tăng cường sự hiểu biết, tôn trọng sự sáng tạo, tính đa dạng trong nghệ thuật trình diễn, gắn kết các cá nhân, nhóm, câu lạc bộ, tạo thành mạng lưới những người thực hành ĐCTT trong khu vực. Ngoài ra, việc ghi danh ĐCTT còn nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng và chính quyền địa phương, quốc gia trong việc nghiên cứu, tư liệu hóa, thực hành, trao truyền và giáo dục di sản.

Ở tầm quốc tế, việc ghi danh ĐCTT sẽ nâng cao sự tôn trọng đối với tính đa dạng văn hóa và sự sáng tạo của nhân loại. Đó là khẳng định sự đánh giá cao của quốc tế đối với ĐCTT, là sự khích lệ tinh thần để cộng đồng chủ động tham gia thực hành truyền dạy và phát huy giá trị di sản của chính mình.

Bằng việc ghi nhận và khẳng định những giá trị độc đáo, mang tính đặc trưng; ĐCTT khi gia nhập vào danh sách di sản văn hóa đại diện sẽ thúc đẩy giao lưu, hội nhập, tiếp biến, bản địa hóa văn hóa thế giới một cách sáng tạo và phù hợp với truyền thống văn hóa, thẩm mỹ nghệ thuật của các cộng đồng cư dân bản địa. Sự nhìn nhận đúng tầm và tôn vinh kịp thời một di sản văn hóa thế giới mới còn có ý nghĩa quốc tế là khuyến khích các cộng đồng, dân tộc khác quan tâm nhận diện rõ hơn về giá trị di sản của mình để có biện pháp bảo vệ phù hợp; đồng thời khuyến khích sự hợp tác quốc tế trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa của nhân loại.

Nhìn từ bản chất nghệ thuật và quá trình sáng tạo nên một di sản văn hóa được thế giới công nhận, việc ghi danh ĐCTT nói riêng và những loại hình di sản văn hóa thế giới khác nói chung còn thể hiện rõ nét sự tôn trọng quyền sáng tạo và thụ hưởng văn hóa, tính ngẫu hứng của cá nhân và cộng đồng trong quá trình thực hành nghệ thuật.

Đánh giá đúng bản chất, nâng cao nhận thức và nhận diện được tầm quan trọng của một loại hình di sản có ý nghĩa đặc biệt trong nhiệm vụ đề ra những biện pháp cấp thiết và lâu dài để bảo vệ di sản đó.

PHAN TỪ (tổng hợp)

Bài cuối: Các biện pháp bảo vệ di sản