Toàn cảnh sống động của đờn ca tài tử Nam bộ - Việt Nam

Bài cuối: Các biện pháp bảo vệ di sản

>>Bài 1: Chân dung và “chủ nhân” của ĐCTT

>>Bài 2: Đờn ca tài tử - loại hình sinh hoạt gắn kết cộng đồng

>>Bài 3: Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đờn ca tài tử

Việc giới thiệu và tôn vinh đờn ca tài tử (ĐCTT) đã được các tỉnh, thành phố có nghệ thuật ĐCTT quan tâm với nhiều hình thức. Khi được công nhận là di sản văn hóa thế giới, những nỗ lực bảo vệ di sản như đã qua chưa đủ; cần phải có thêm nhiều biện pháp bảo vệ rộng hơn, sâu hơn để ĐCTT xứng tầm được tôn vinh, đồng thời có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc lưu truyền cho hậu thế…

Lộ trình cụ thể trong việc bảo vệ di sản ĐCTT: 2013 - 2016: Tập trung thực hiện các hoạt động sưu tầm, kiểm kê, nghiên cứu, phục hồi, tư liệu hóa. 2014 - 2016: Củng cố, hỗ trợ hoạt động cho các CLB, nhóm, gia đình. Thiết lập mạng lưới giao lưu, chia sẻ thông tin, kinh nghiệm giữa các cá nhân, nhóm, CLB. 2014 - 2017: Hỗ trợ nghệ nhân mở lớp truyền dạy, xây dựng các chương trình giáo dục trong nhà trường. Đào tạo cán bộ quản lý di sản tại địa phương. Liên kết tổ chức đẩy mạnh việc quảng bá di sản trong và ngoài nước.

Những nỗ lực bảo vệ di sản

Để giới thiệu và tôn vinh ĐCTT, nhiều chương trình biểu diễn, sáng tạo đã được cộng đồng nhiệt tình hưởng ứng như: Liên hoan ĐCTT do các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng liên kết tổ chức suốt 10 năm qua; nhạc hội ĐCTT, tôn vinh nghệ nhân ở CLB, nhóm, gia đình tổ chức tại TP. HCM; các cuộc giao lưu trình diễn do nhà văn hóa các địa phương hỗ trợ kinh phí; các nghệ nhân ĐCTT tỉnh Bạc Liêu đã tham gia trình diễn xuất sắc tại Lễ hội đời sống dân gian Smithsonian tổ chức tại Hoa Kỳ…

Các nghệ nhân nổi tiếng đã tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ tại các lớp tập huấn ở một số tỉnh; nhiều nghệ nhân còn truyền dạy trực tiếp hoặc trên Internet dành cho học trò trong và ngoài nước như trường hợp nhạc sư Vĩnh Bảo. Năm 2005 - 2009, quỹ Sida Thụy Điển tài trợ cho sưu tầm, nghiên cứu, tư liệu hóa và truyền dạy ĐCTT tại các tỉnh Sóc Trăng, Tây Ninh, An Giang, Cà Mau… Tháng 12/2012, 108 tác giả ở nhiều địa phương trong cả nước đã tham gia cuộc thi viết lời mới cho 20 bản tổ nhạc tài tử, vọng cổ do TP. HCM tổ chức…

Tổ chức Liên hoan ĐCTT cấp quốc gia định kỳ 3 - 5 năm/lần là một trong những đề xuất bảo vệ di sản ĐCTT Nam bộ Việt Nam. Ảnh: C.T

Từ năm 1997 đến nay, Nhà nước đã cấp kinh phí cho các địa phương sưu tầm, tư liệu hóa, kiểm kê ĐCTT và hỗ trợ các CLB, nhóm, gia đình tổ chức truyền dạy. Tuy nhiên, kinh phí chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Các cán bộ quản lý văn hóa địa phương còn hạn chế năng lực quản lý, nhận diện di sản và khả năng phối hợp cùng cộng đồng. Từ năm 2010 - 2012, Cục Di sản văn hóa, Viện Âm nhạc đã tổ chức tập huấn hàng năm về kiểm kê cho 21 tỉnh, thành phố có di sản; tổ chức các cuộc tọa đàm, hội thảo quốc tế nhằm xác định rõ những giá trị của ĐCTT…

Đề xuất các biện pháp bảo vệ

Ngành Văn hóa từ Trung ương và các địa phương sẽ tiếp tục thực hiện việc sưu tầm, nghiên cứu, nhận diện, tư liệu hóa, kiểm kê ĐCTT và tập huấn để nâng cao nhận thức cộng đồng và phục vụ các mục đích quảng bá và giáo dục di sản; tổ chức các hội thảo quốc gia và quốc tế để trao đổi kinh nghiệm trong bảo vệ và phát huy ĐCTT. Khuyến khích cộng đồng ở miền Nam và cả toàn quốc tham gia thực hành ĐCTT và sáng tạo bài bản mới trên cơ sở 20 bản tổ.

Tiếp tục duy trì cả hai hình thức truyền dạy: truyền dạy theo hình thức truyền thống tại cộng đồng và nghiên cứu đưa ĐCTT vào nhà trường theo các chương trình giáo dục chính thức và ngoại khóa. Biên soạn, hoàn chỉnh bộ giáo án ĐCTT đủ điều kiện để giảng dạy ở các cấp trường học với sự hỗ trợ của các nghệ nhân. Đặc biệt là xây dựng chính sách đãi ngộ cho nghệ nhân, người thực hành, truyền dạy, học viên theo học ĐCTT. Xây dựng quỹ bảo vệ ĐCTT với sự đóng góp của các doanh nghiệp, cá nhân và cộng đồng để hỗ trợ việc giáo dục và quảng bá di sản. Tiếp tục hỗ trợ kinh phí để duy trì hoạt động của các CLB, nhóm, gia đình. Các tỉnh, thành phố cùng toàn cộng đồng duy trì tổ chức các liên hoan ĐCTT quốc gia định kỳ 3 - 5 năm/lần, trên cơ sở Liên hoan theo địa bàn tỉnh 2 năm/lần, huyện - xã 1 năm/lần. Thành lập Hội nghệ nhân, Hội người thực hành ĐCTT trên cơ sở các CLB, nhóm, gia đình ở cộng đồng; xây dựng chương trình hoạt động cho Hiệp hội để đóng vai trò tích cực trong việc truyền dạy cho thế hệ trẻ…

Thiết thực là việc hỗ trợ cộng đồng duy trì, phục hồi tập quán xã hội, tín ngưỡng và các lễ hội liên quan đến ĐCTT; phục hồi các bài bản cổ, phát triển yếu tố mới phù hợp cuộc sống đương đại; đồng thời xuất bản, quảng bá, giới thiệu về ĐCTT cho công chúng trong và ngoài nước; xây dựng cơ sở dữ liệu về ĐCTT tại Viện Âm nhạc Việt Nam theo hình thức mở, phục vụ việc nghiên cứu, khai thác thông tin để công chúng có thể dễ dàng tiếp cận.

PHAN TỪ (tổng hợp)